Kiểm tra
1.Sách vở

4.Đồ dụng học
tập

2.Bài cũ

5.Trang
phục

3.BTVN

* Sĩ số

Nạn đói năm
1945

Bài 3: Tức nước vỡ
bờ
_Ngô Tất
(Trích Tắt Đèn)
Tố_

Nội dung bài học

I

II

Tìm hiểu
chung

Phân tích

II
Tổng kết
I

I
Luyện tập
V

I

Tìm hiểu
chung

-

I.Tìm hiểu
1.Tác
chung
giả

Ngô Tất Tố (1893 – 1954)
Quê: ở Lộc Hà, Từ Sơn, Bắc Ninh nay thuộc Đông Anh Hà Nội
Vị trí: nhà văn hiện thực xuất sắc viết về người nông dân trước cách mạng
tháng 8
Đề tài: những sáng tác của Ngô Tất Tố xoay quanh nỗi khổ của người nông
dân khi phải nộp sưu cao, thuế nặng
Phong cách: Ngô Tất Tố không miêu tả tâm lý nhân vật mà gợi ra qua hành
động, lời nói, tính cách, số phận của nhân vật

I.Tìm hiểu
2.Tác
chung

phẩm

a. Hoàn cảnh sáng tác:
- Viết năm 1939, thời kỳ trước cách mạng khi người nông dân phải chịu hai tầng áp
bức: địa chủ phong kiến, đế quốc thực dân
b. Xuất xứ:
- Trích chương XVIII, tiểu thuyết “Tắt đèn – Ngô Tất Tố”
c. Ngôi kể:
- Ngôi kể thứ ba, điểm nhìn giấu mặt
- Tác dụng:
+, Tập trung miêu tả hành động, lời nói, tính cách của nhân vật
+, Giúp tác giả miêu tả khách quan bức tranh về xã hội Việt Nam trước cách mạng
+, Thể hiện được thái độ đánh giá của nhà văn về nhân vật
d. Bố cục:
- Phần 1: từ đầu  ngon miệng hay không: Cảnh chị Dậu chăm sóc chồng bị ốm
- Phần 2: còn lại: Sự phản kháng của chị Dậu

I.Tìm hiểu
2.Tác
chung

phẩm

e. Nhan đề
- Nhan đề “ Tức nước vỡ bờ “ được cấu tạo là thành ngữ
- Nhan đề dựa vào quy luật tự nhiên khi nước quá nhiều ắt sẽ vỡ bờ. Đó cũng là quy
luật của cuộc sống có áp bực có đấu tranh
- Ý Nghĩa nhan đề:
+, Nhan đề đã vạch trần tội ác của chế độ phong kiến thực dân thời kỳ trước cách
mạng tháng 8
+, Ca ngợi vẻ đẹp phẩm chất của người phụ nữ nông dân Việt Nam
f. Tóm tắt:
Nhà chị Dậu nghèo nhất nhì trong “hạng cùng đinh”. Vì không đủ tiền nộp sưu nên
chị Dậu đành phải dứt ruột bán con. Nhưng lại chỉ đủ để nộp sưu cho anh Dậu, còn
thiếu tiền sưu của người em chồng đã mất năm ngoái. Anh Dậu bị bắt trói đem ra đình
làng đánh đến “thập tử nhất sinh”.Bà lão hàng xóm vì thương tình gia đình nên mang
sang cho bát gạo để nấu cháo. Nhưng anh Dậu còn chưa ăn được miếng nào thì tên cai
lệ và người nhà lí trưởng lại đến để đòi sưu. Vì quá phẫn uất mà chị Dậu đã đứng lên
phản kháng

II

Phân tích

II.Phân
1.Chị Dậu là người phụ nữ yêu chồng, thương con và
giàutích
đức hy sinh

a. Chị Dậu là người phụ nữ giàu đức hy sinh, chịu thương chịu khó lo toan
cho gia đình qua mùa sưu thuế
- Hoàn cảnh của chị Dậu:
+,Gia đình chị Dậu “nghèo nhất nhì trong hàng cùng đinh”
+, Chị phải chạy vạy ngược xuôi để nộp sưu cho anh Dậu và người em chồng đã mất
vào năm ngoái
+, Đến cái Tí mới 7 tuổi chị cũng phải dứt ruột bán con đi
 Chỉ một câu văn “Thật là cũng đường” cũng đã khái quát đầy đủ tình cảnh của chị
Dậu
 Đó cũng là tình cảnh của những người nông dân Việt Nam với thân phận con sâu,
cái kiến bị hành hạ, áp bức
- Tình cảnh của anh Dậu: bị đánh đến “thập tử nhất sinh”, may sao có sự hỗ trợ của
bà con hàng xóm mà anh có thể bước qua cửa tử quay về với mẹ con chị Dậu

II.Phân
1.Chị Dậu là người phụ nữ yêu chồng, thương con và
giàutích
đức hy sinh
b.

-

Chị Dậu là người phụ nữ ân cần, dịu dàng chăm sóc chồng lúc ốm đau
Tình cảm chị Dậu giản dị, mộc mạc như cách mà chị gọi chồng mình: “Thầy em”
Tình cảm mộc mạc mà đầy tôn trọng
“ Rồi chị đón lấy cái Tửu… hay không”. Cái ngon của bát cháo có lẽ được tạo nên bở
tình nghĩa vợ chồng
 Chị Dậu đã trở thành chỗ dựa tình thần cho cả gia đình yêu chồng thương con
 Vẻ đẹp phẩm chất của chị Dậu tiêu biểu cho những người phụ nữ xưa

II.Phân
2.Chị Dậu là người phụ nữ tiềm tàng sức phản kháng
tích
Tên cai lệ và người nhà lí trưởng:

a.
- Những vật dụng mà chúng đã mang theo:
+, Ngô Tất Tố đã sử dụng phép liệt kê khi nhắc tới các hình ảnh “roi song, tay thước,
dây thừng”. Nó khiến cho tên cai lệ và người nhà lý trưởng như quân bóc lột, ức hiếp
dân lành
- Những hành động, lời nói của tên cai lệ và người nhà lí trưởng:
+, Bằng ngôn ngữ miêu tả hành động của ngôi kể thứ ba, Ngô Tất Tố đã vạch trần bộ
mặt độc ác, tàn bạo dã man của bọn cường hào ác bá: “ Chúng thét bằng giọng khan
khan, trợn ngược hai mắt, bịch luôn vào ngực chị Dậu”. Những động từ mạnh ấy lột
trần những bộ mặt người dạ thú
+, Bọn chúng là kẻ bất nhân vô cảm. Anh Dậu bị ốm chũng cũng không tha mà “đùng
đùng giật phắt dây thừng sầm sậm đến chỗ anh Dậu”. Hai từ láy miêu tả bước chân
của những loài cầm thú, ỷ thế mạnh bắt nạt yếu, không còn tình người
+, Tên cai lệ và người nhà lí trưởng là hiện thân của đám quan lại hách dịch chuyên
quyền, tham lam và bóc lột nhân dân. Phép nói quá “ông dỡ cả nhà chúng mày ra cho
mà xem” như nói ra điều đó
 Với bút danh tả thực, Ngô Tất Tố đã lên tiếng tố cáo giai cấp thống trị,
phong kiến địa chủ trước cách mạng bóc lột, áp bức nhân dân

II.Phân
2.Chị Dậu là người phụ nữ tiềm tàng sức phản kháng
tích
Sự thay đổi mạnh mẽ dẫn tới những phản kháng của chị Dậu

b.
- Trong cách xưng hô:
+, Lần thứ 1: chị xưng là “cháu” gọi “ông”
 Đây là cách xưng hô của người bề dưới với người bề trên thể hiện sự nhẫn nhục, van
xin, chịu đựng mong được khất sưu thuế
+, Lần thứ 2: Chị xưng là “tôi” gọi “ông”
 Đây là cách xưng hô ngang hàng nhau, thể hiện những lý luận sắc sảo của chị Dậu
+, Lần thứ 3: chị xưng ”bà” gọi “mày”
 Đây là cách xưng hô của người bề trên với người bề dưới, đây cũng là sự uất ức
phẫn nộ của chị Dậu không kìm nén được

II.Phân
2.Chị Dậu là người phụ nữ tiềm tàng sức phản kháng
tích
Sự thay đổi mạnh mẽ dẫn tới những phản kháng của chị Dậu

b.
- Trong lời nói (đấu trí với cai lệ và người nhà lí trưởng):
“Chồng tôi đau ốm các ông không được phép hành hạ”
+, Xét theo cấu tạo câu văn được viết theo mới quan hệ nguyên nhân-kết quả. Chị Dậu
đưa ra hiện tượng “chồng tôi đau ốm” ở vế thứ nhất nói tới lẽ thường “không được
phép hành hạ người ốm”. Đây cũng là đạo lý làm người mà cha ông ta hướng tới. Chị
Dậu kẻ không biết chữ, không tìm hiểu pháp luật nhưng lại dạy những kẻ đại diện pháp
luật bài học đạo lý làm người

II.Phân
2.Chị Dậu là người phụ nữ tiềm tàng sức phản kháng
tích
Sự thay đổi mạnh mẽ dẫn tới những phản kháng của chị Dậu

b.
- Sự phản kháng của chị Dậu trong hành động:
+, Với lối miêu tả kịch tích, cao trào Ngô Tất Tố đã dựng lại cảnh đấu lực của chị Dậu
với bọn cường hào ác bá thật sinh động và cụ thể. Với cái tên cai lệ “chị túm lấy cổ hắn
ấn dúi ra cửa khiến hắn ngã chỏng quèo”. Còn tên người nhà lí trưởng, chị “nhanh như
cắt, nắm ngay được gậy của hắn dằng co đu đẩy rồi túm tóc lẳng cho một cái ngã ra
thềm”.
+, Phép so sánh kết hợp với động từ mạnh giúp ta hình dung người phụ nữ nông dânlực điền thật mạnh khỏe, nhanh nhẹn gan góc dũng cảm, đối lập hẳn với sự yếu ớt, bất
lực của bọn cường hào
 Chị Dậu hiện lên là người vợ, người mẹ yêu thương chồng con có sức mạnh bảo vệ
gia đình đồng thời tiềm tang sức sống phản kháng

III

Tổng kết

-

III.Tổng
1.Nghệ thuật
kết

Sử dụng ngôi kể thứ ba
Miêu tả nhân vật qua lời nói, hành động
Sử dụng ngôn ngữ đối thoại
Sử dụng các động từ mạnh, từ láy, biện pháp tu từ

2.Nội dung

Vạch trần bộ mặt độc ác, tàn bạo của xã hội nửa thực dân nửa phong kiến
Ca ngợi phẩm chất của người phụ nữ nông dân vừa yêu chồng, thương con
vừa tiềm tàng sức mạnh phản kháng

Bài tập về nhà
1

2

3

4

5

1.

2.

3.

4.

5.