CHÀO MỪNG
CÁC EM ĐẾN VỚI TIẾT HỌC

Giáo viên:

KHỞI ĐỘNG
Cùng lắng nghe bài hát Tình ta biển bạc đồng xanh - Hoàng Sông Hương
và nêu cảm nhận của em về bức tranh thiên nhiên qua bài hát.

Tiết

ĐOÀN THUYỀN
ĐÁNH CÁ
__Huy Cận__

NỘI DUNG BÀI HỌC

I. Tìm hiểu chung
II. Đọc hiểu chi tiết
III. Tổng kết

I. TÌM HIỂU CHUNG
1. Tác giả
•

•

Huy Cận (1919- 2005)

Em hãy trình bày đôi
nét (1919-2005),
về nhà thơ Huy
Huy Cận
tên đầy đủ Cù
Cận.
thơ Tĩnh.
ĐoànNhà thơ nổi
Huy Cận,
quêBài
ở Hà
thuyền
đánhtrào
cá ra
đờimới (1932tiếng trong
phong
thơ
1945).trong hoàn cảnh nào?
Tham gia CM, giữ nhiều trọng trách, nhà
thơ tiêu biểu cho thơ ca hiện đại VN.

I. TÌM HIỂU CHUNG
1. Tác giả

Trước năm 1945

Sau năm 1945

Thơ ông giàu chất triết lí và Thơ ông lại dạt dào niềm vui
thấm thía bao nỗi buồn. Ông đã nhất là khi ông nói về con người
từng nói “ Chàng Huy Cận khi mới, cuộc sống mới.
xưa hay sầu lắm”

I. TÌM HIỂU CHUNG
2. Tác phẩm
-

Bài thơ Đoàn thuyền đánh cá sáng
tác giữa 1958 trong chuyến đi thực tế
dài ngày ở Quảng Ninh.

-

Bài thơ nằm trong tập "Trời mỗi ngày lại
sáng" (1958), kết quả của chuyến đi thực
tế dài ngày ở vùng mỏ Quảng Ninh.

Quảng
Ninh

ĐOÀN THUYỀN ĐÁNH CÁ
Mặt trời xuống biển như hòn lửa
Sóng đã cài then, đêm sập cửa
Đoàn thuyền đánh cá lại ra khơi,
Câu hát căng buồm cùng gió khơi.
 
Hát rằng: cá bạc biển Đông lặng,
Cá thu biển Đông như đoàn thoi
Đêm ngày dệt biển muôn luồng sáng.
Đến dệt lưới ta, đoàn cá ơi!
 
Thuyền ta lái gió với buồm trăng
Lướt giữa mây cao với biển bằng,
Ra đậu dặm xa dò bụng biển,
Dàn đan thế trận lưới vây giăng.

Cá nhụ cá chim cùng cá đé,
Cá song lấp lánh đuốc đen hồng,
Cái đuôi em quẫy trăng vàng chóe,
Đêm thở: sao lùa nước Hạ Long.
Ta hát bài ca gọi cá vào,
Gõ thuyền đã có nhịp trăng cao.
Biển cho ta cá như lòng mẹ
Nuôi lớn đời ta tự buổi nào.
 
Sao mờ kéo lưới kịp trời sáng,
Ta kéo xoăn tay chùm cá nặng
Vẩy bạc đuôi vàng lóe rạng đông,
Lưới xếp buồm lên đón nắng hồng.
 
Câu hát căng buồm với gió khơi,
Đoàn thuyền chạy đua cùng mặt trời.
Mặt trời đội biển nhô màu mới,
Mắt cá huy hoàng muôn dặm phơi.
(Hồng Gai, 4-10-1958)

I. TÌM HIỂU CHUNG
Ý NGHĨA NHAN ĐỀ

THẢO LUẬN CẶP ĐÔI
Nhan đề bài thơ có ý nghĩa gì?

Hình ảnh đoàn
thuyền gợi sự đoàn
kết, sự đồng lòng
chung sức của mỗi
thành viên.

Phản ánh không
khí lao động hăng
say của người dân
chài

Gợi thành quả lao
động góp phần xây
dựng đất nước sau
chiến tranh

I. TÌM HIỂU CHUNG
2. Tác phẩm

BỐ CỤC

Hai khổ đầu:
Cảnh đoàn thuyền
ra khơi.

01

02
Bốn khổ tiếp:
Cảnh đánh cá
trên biển.

Khổ cuối:
Cảnh đoàn thuyền
đánh cá trở về.

03

CHÚ
THÍCH

Từ ngữ
Cá bạc

Đặc điểm
Trong bài thơ, nhà thơ đã nhắc
đến họ
tênvới
cáccáloài
nào?
Loài cá cùng
thu,cáthân
vàVận
má có vảy
dụng
kiến
thức của bộ môn sinh
nhỏ, màu
trắng
nhạt.
học, hãy nêu rõ đặc điểm của
Loài cá biển sống các
ở tầng
loàimặt
cá ?nước, thân dẹt
hình thoi.

Hình ảnh
 

Cá thu
Cá chim

 

Sống ở gần bờ, thân dày và dài, có nhiều vạch
dọc thân hoặc các chấm màu đen và hồng

Cá song
Cá nhụ

 
 

Cá đé

Loài cá mình dẹt, vây lớn.

Thân dài, hơi dẹt
Còn gọi là cá bẹ, cùng họ với cá trích nhưng lớn
hơn.

II. TÌM HIỂU CHI TIẾT

Đêm trăng

Hoàng hôn

Thiên nhiên

Bình minh

Ra khơi

Con người

Trở về

Đánh bắt cá

II. TÌM HIỂU CHI TIẾT
1. Hoàng hôn trên biển và đoàn thuyền ra khơi đánh cá

Cảnh biển được miêu
tả vào thời điểm nào?
Phân tích nghệ thuât
của hai dòng thơ đầu.

a. Cảnh thiên nhiên: khổ 1
Mặt trời xuống biển như hòn lửa
Sóng đã cài then đêm sập cửa
Đoàn thuyền đánh cá lại ra khơi
Câu hát căng buồm cùng gió khơi

*Thời gian: buổi chiều” hoàng hôn.”
* Nghệ thuật:
- Điểm nhìn: từ con thuyền
- NT so sánh: Mặt trời…như hòn lủa→ hình ảnh tả thực, mặt trời xuống biển khép lại
một ngày
+ Gợi quang cảnh kì vĩ tráng lệ.
+ Gợi bước đi của thời gian không chết mà vận động theo hành trình của đoàn
thuyền.

II. TÌM HIỂU CHI TIẾT
1. Hoàng hôn trên biển và đoàn thuyền ra khơi đánh cá
- Nhân hóa:
+ Sóng - cài then →Tả những con sóng xô bờ
như chiếc then cửa vũ trụ
→ sau 1 ngày vũ trụ đi vào nghỉ ngơi, thư giãn.
+ Đêm- sập cửa
→ Tác dụng NT nhân hóa: gợi cảm giác gần
giũ , thân thương, vũ trụ được hình dung như
ngôi nhà lớn của người
↔ Huy Cận yêu thiên nhiên và yêu mến
cuộc đời.

1. Hoàng hôn trên biển và đoàn thuyền ra khơi đánh cá
b. Cảnh đoàn thuyền ra khơi

SUY NGHĨ VÀ TRẢ LỜI:
• Trong câu thơ miêu tả cảnh đoàn thuyền đánh cá ra khơi, từ «lại» có
ý nghĩa gì?
• Câu thơ “câu hát căng buồm...”sử dụng nghệ thuật gì? Nó cho thấy
tinh thần gì của người lao động?

Đoàn thuyền đánh cá lại ra khơi,
 Câu hát căng buồm cùng gió khơi.

1. Hoàng hôn trên biển và đoàn thuyền ra khơi đánh cá
b. Cảnh đoàn thuyền ra khơi
* Hình ảnh con người xuất hiện:

Tạo điểm nhấn cho câu thơ.
Phụ từ: “Lại”

Gợi tư thế chủ động của con người→ Công việc
ra khơi vẫn lặp đi lặp lại hằng ngày.
+ Miêu tả hành động đối lập giữa vũ trụ và con người

1. Hoàng hôn trên biển và đoàn thuyền ra khơi đánh cá
b. Cảnh đoàn thuyền ra khơi
Câu hát căng buồm cùng gió khơi

Cụ thể hóa niềm
vui, sự hào hứng,
hăm hở của người
lao động

Cách nói độc đáo: tưởng
như tiếng hát hòa cùng gió
mạnh thổi căng buồm, đẩy
con thuyền rẽ sóng.

“Cánh buồm ” no gió còn
tượng trưng cho khí thế
phơi phới đi lên của công
cuộc xây dựng đất nước.

 Đoàn thuyền ra khơi trong tâm trạng phấn chấn náo nức của người lao
động → sức mạnh của con người và sức mạnh của thiên nhiên đã đẩy con
thuyền ra khơi.

1. Hoàng hôn trên biển và đoàn thuyền ra khơi đánh cá
c. Câu hát của người lao động

Ngư chài đã hát gì? Chỉ ra
biện pháp nghệ thuật được
tác giả sử dụng trong đoạn
thơ, qua đó tác giả muốn ca
ngợi gì ?

Hát rằng: cá bạc biển đông lặng,
-CáHát
Biển Đông
đông lặng:
Gợi lên
niềm vui, mong ước về một chuyến đi bình yên,
thu.. biển
như đoàn
thoi
trờingày
yên biển
lặng muôn luồng sáng.
Đêm
dệt biển
Đến dệt lưới ta, đoàn cá ơi!
-Nghệ thuật
• Liệt kê: Cá bạc, cá thu
Tự hào về sự giàu có của biển cả.
• So sánh : Cá = đoàn thoi
• Nhân hóa: dệt biển,
dệt lưới…

- Gợi không khí hăng say của người lao động
- Gợi hình ảnh đàn cá dệt tấm lưới giữa biển đêm
- Gợi vệt nước lấp lánh khi đàn cá bơi lội giữa ánh trăng

Khổ thơ gợi lên bức tranh lao động
đặc sắc và tráng lệ, bức tranh như thâu
tóm được cả không gian vũ trụ,nâng
con người lên tầm vóc vũ trụ.

2. Cảnh đoàn thuyền đánh cá trên biển: khổ 3,4,5,6
a. Hình ảnh đoàn thuyền đánh cá ra khơi: khổ 3
Lái
• gió

lướt
• giữa mây,
biển

dò
• bụng biển

dàn
• thế trận

 Đoàn thuyền được tái hiện trên nền của thiên nhiên bao la rộng lớn.
Nghệ thuật:
- Cảm hứng lãng mạn + cảm hứng nhân sinh vũ trụ
- Động từ: lái, lướt, dò, dàn.
- Khoa trương phóng đại qua hình ảnh “lái gió với buồm trăng
→ Đoàn thuyền vốn nhỏ bé nay đã trở thành kì vĩ ,khổng lồ hòa nhập với không gian
bao la của vũ trụ→ con thuyền như con người đang làm chủ không gian

a. Hình ảnh đoàn thuyền đánh cá ra khơi:
khổ 3
Khổ thơ gợi lên bức tranh lao động đặc sắc và tráng lệ, bức tranh như thâu
tóm được cả không gian vũ trụ,nâng con người lên tầm vóc vũ trụ.

b. Sự giàu có của biển khơi: khổ 4,5

Hai khổ thơ đã sử
dụng những biện
Tácpháp
dụng
nghệ thuật nào?
Tác dụng

Biện
phápcá
nghệ
thuật
Cá nhụ
chim
cùng cá đé
…………………………..
tác giả miêu thả sự phong phú giàu có của biển
Liệt kê:
cáthở
nhụ,
cá Hạ Long
Đêm
saocálùađé,
nước
quê hương.
song

H/ả ẩn dụ, so sánh: “cá song lấp tả thực loại cá song thân dài, vảy có chấm nhỏ
mà đen hồng → gợi về đoàn cá song như cây
lánh đuốc đen hồng”
đuốc lấp lánh dưới trăng đêm

Nhân hóa: “Cái đuôi em quẫy”
Ẩn dụ và nhân hóa: đêm thở sao lùa

- Miêu tả động tác quẫy một chú cá dưới trăng
- Gợi đêm trăng đẹp , huyền ảo đầy mặt biển
→ cá quẫy nước như quẫy trên trăng

biển như mang linh hồn của con người
như sinh thể cuộn trào sức sống.

b. Sự giàu có của biển khơi: khổ 4,5
Niềm vui háo hức người dân chài cất cao tiếng hát: khổ 5
Ta hát bài ca gọi vào
…………………………
Nuôi lớn đời ta tự thủa nào
Nghệ thuật:
- Bút pháp lãng mạn
- Lần thứ ba tiếng hát ngân vang
- Hình ảnh so sánh biển “như lòng mẹ”: Biển không chỉ đẹp rực rỡ, giàu có,
mà còn rất huyền bí ân tình như người mẹ: ca ngợi và biết ơn biển.
→ Câu thơ thể hiện thái độ trân trọng đới vơi biển khơi và lòng biết ơn của
người dân chài với biển. Biển như nguồn sữa khổng lồ đã nuôi dưỡng con
người tự bao đời

c. Khung cảnh lao động hăng say trên biển: khổ 6
THẢO LUẬN CẶP ĐÔI:
? Cách đánh bắt cá của người dân có gì
đặc biệt?
? Em hiểu 2 câu thơ “ Ta kéo xoăn tay
chùm cá nặng... rạng đông” như thế nào?
? Em có nhận xét gì về cảnh kéo lưới của
những người đánh cá?
Sao mờ kéo lưới kịp trời sáng
Ta kéo xoăn tay chùm cá nặng
Vẩy bạc đuôi vàng lóe rạng đông
Lưới xếp buồm lên đón nắng hồng

c. Khung cảnh lao động hăng say trên biển: khổ 6
-

Thời gian: gần sáng.
Công việc: “ Kéo xoăn tay”, “ xếp lưới”→từ ngữ tượng hình: miêu tả cụ thể công việc
của những người ngư dân

- Hình ảnh ẩn dụ: “ Ta kéo xoăn tay chùm cá nặng xoăn tay” → nét tạo hình gân guốc,
chắc khỏe, vẻ đẹp khỏe khoắn của người dân chài dân chài
- Hình ảnh ẩn dụ: “ chùm cá nặng”: thành quả lao động
- Hình ảnh liệt kê: Vảy bạc, đuôi vàng lóe rạng đông: giàu có của biển cả quê hương; màu
đuôi cá dưới ánh nắng rạng đông. ->bút pháp sử dụng màu sắc đại tài của Huy Cận
=>Bức tranh thiên hùng vĩ , sự giàu có hào phóng của biển đông, khắc họa thành công của
người lao động,lớn lao , phi thường.

3. Cảnh đoàn thuyền đánh cá trở về: khổ 7 ( khổ cuối)
THẢO LUẬN NHÓM
? Cảnh đoàn thuyền trở về được miêu tả trong khung cảnh ra sao?
? Ở khổ thơ cuối tác giả đã lặp lại những hình ảnh và câu thơ nào?
? Dụng ý của tác giả khi sử dụng các hình ảnh đó?
? Hình ảnh mặt trời ở khổ thơ cuối có gì khác so với khổ thơ đầu?
? Hai câu thơ “ Câu hát căng buồm cùng gió khơi & Đoàn thuyền chạy đua cùng mặt trời”
thể hiện điều gì về những người lao động trên biển?
? Cả bài thơ được coi là khúc ca, đây là khúc ca gì?

Câu hát căng buồm với gió khơi,
Đoàn thuyền chạy đua cùng mặt trời.
Mặt trời đội biển nhô màu mới,
Mắt cá huy hoàng muôn dặm phơi.

3. Cảnh đoàn thuyền đánh cá trở về: khổ 7 ( khổ cuối)
- Thởi điểm: rạng động
Câu hát căng buồm với gió khơi
→Lần thứ tư câu hát vang lên: gợi niềm vui phơi phới khi họ được trở về trên
những con thuyền đầy ắp cá
- Kết cấu đầu cuối tương ứng ( sự lặp lại hình ảnh mặt trời, đoàn thuyền, )
→ gợi cho ta thấy điệp khúc của khúc ca lđ.
- NT nhân hóa : đoàn thuyền – chạy đua→ hình ảnh đoàn thuyền như một sinh
thể sống, chạy đua với thiên nhiên
+ Gợi được sự khẩn trương, hào hứng để giành lấy tg lao động.
- NT nhân hóa: “mặt trời đội biển nhô màu mới”-> mặt trời TN vĩ đại như đang đội
cả biển khơi mênh mông bao la.
“ Màu mới” còn mang ý nghĩa ấn dụ, là sự bắt đầu của cuộc sống ấm no, hạnh phúc.
=> Đoàn thuyền trở về trong cảnh bình minh rực rỡ huy hoàng cùng niềm vui thắng lợi.

TỔNG KẾT

III. TỔNG KẾT
Nội dung – Ý nghĩa:

Đoàn
thuyền
đánh cá

• Vẻ đẹp tráng lệ của thiên nhiên hoài
hoà với vẻ đẹp con người lao động:
khoẻ khoắn, hào hùng, lạc quan.
Bộc lộ niềm vui, niềm tự hào của
nhà thơ trước cuộc sống và đất
nước.
• Bài thơ thể hiện nguồn cảm hứng
lãng mạn ngợi ca biển cả lớn lao,
giàu đẹp, ngợi ca nhiệt tình lao động
vì sự giàu đẹp cảụ đất nước của
những con người lao động mới.

III. TỔNG KẾT

Đoàn
thuyền
đánh cá

Nghệ thuật
• Sử dụng bút pháp lãng mạn với các
biện pháp nghệ thuật đối lập, so sánh,
nhân hóa, phóng đại.
• Khắc họa những hình ảnh đẹp về mặt
trời lúc hoàng hôn, bình minh, hình ảnh
biển cả và bầu trời trong đêm, hình ảnh
ngư dân và đoàn thuyền đánh cá
• Miêu tả sự hài hòa giữa thiên nhiên và
con người.
• Sử dụng ngôn ngữ thơ giàu hình ảnh,
nhạc điệu, gợi liên tưởng.

LUYỆN TẬP – TRẮC NGHIỆM

Câu 1:  Bài thơ Đoàn thuyền đánh cá được tác giả viết về vùng
biển nào ở nước ta?

A.  Quảng Ninh

B. Quảng Bình
C. Hải Phòng

D. Thái Bình

Câu 2:  Ý nào sau đây kể đầy đủ nhất tên các loại cá được nhắc đến
trong bài thơ ?
A.  Cá bạc, cá thu, cá nhụ, cá đé 

B.  Cá bạc, cá thu, cá nhụ, cá chim, cá chuối, cá song
C. Cá bạc, cá thu, cá chim, cá song
D. Cá bạc, cá thu, cá nhụ, cá chim, cá đé, cá song 

Câu 3: Nội dung các “câu hát” trong bài thơ có ý nghĩa như thế nào?

A.  Biểu hiện niềm vui, sự phấn chấn của người lao động.
B.  Biểu hiện sức sống căng tràn của thiên nhiên.
C. Thể hiện sức mạnh vô địch của con người.

D. Thể hiện sự bao la, hùng vĩ của biển cả.

Câu 4:  Cảm hứng chủ đạo của bài thơ Đoàn thuyền đánh cá là:

A.  Cảm hứng về lao động và chiến tranh.
B.  Cảm hứng về lao động và thiên nhiên.
C. Cảm hứng về tình yêu thiên nhiên và chiến tranh.
D.  Cảm hứng về con người lao động

Câu 5:  Từ vàng bạc trong câu: Vẩy bạc đuôi vàng loé rạng
đông được dùng theo nghĩa nào ?

A.  nghĩa gốc 
B.   Phương thức chuyển nghĩa nhân hoá
C. Phương thức chuyển nghĩa hoán dụ 
D. Phương thức chuyển nghĩa ẩn dụ

VẬN
DỤNG

1. Biển ta giàu và đẹp như thế nhưng hiện nay
môi trường biển ở nước ta như thế nào? Theo
các em ta phải làm gì để bảo vệ môi trường
biển cũng như các nguồn lợi thủy hải sản từ
biển?

2. Tháng 5/2014 , Trung Quốc hạ đặt giàn
khoan trái phép lên vùng đặc quyền kinh tế của
nước ta hồi, những ngư dân đã làm gì để bảo
vệ chủ quyền biển đảo Việt Nam? Bản thân em
đã đang và sẽ làm gì để bảo vệ chủ quyền lãnh
thổ nước ta?

HẸN GẶP LẠI CÁC EM
TRONG TIẾT HỌC SAU!