KIỂM TRA BÀI CŨ

Câu hỏi 1: Thế nào là nói quá? Tác
dụng của nói quá? Cho ví dụ?

ĐÁP ÁN

- Nói quá là biện pháp tu từ phóng đại mức
độ , quy mô, tính chất của sự vật, hiện tượng
được miêu tả.
- Nhằm nhấn mạnh ý, gây ấn tượng, tăng
sức biểu cảm.
-VD:
Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng
Ngày tháng mười chưa cười đã tối

Con ngựa
của cậu xấu
quá.

Con ngựa của
mình không
được đẹp.

Tiết 38-Tiếng Việt

NÓI GIẢM
NÓI TRÁNH

I. NÓI GIẢM NÓI TRÁNH VÀ TÁC
DỤNG CỦA NÓI GIẢM NÓI TRÁNH

Ví dụ 1:

- Vì vậy, tôi để sẵn mấy lời này, phòng khi tôi sẽ đi gặp cụ Các
Mác, cụ Lê-nin và các vị cách mạng đàn anh khác, thì đồng bào
cả nước, đồng chí trong Đảng và bầu bạn khắp nơi đều khỏi cảm
thấy đột ngột.
(Hồ Chí Minh, Di chúc)

- Bác đã đi rồi sao, Bác ơi !
Mùa thu đang đẹp, nắng xanh trời.
(Tố Hữu, Bác ơi)

- Lượng con ông Độ đây mà... Rõ tội nghiệp, về đến nhà thì bố mẹ
chẳng còn.
(Hồ Phương, Thư nhà)

Ví dụ :
Anh ấy bị thổ huyết.
- thổ huyết: ói ra máu
Tránh gây cảm giác ghê sợ, nặng nề.

Ví dụ 2:
Phải bé lại và lăn vào lòng một người mẹ,
áp mặt vào bầu sữa nóng của người mẹ, để
bàn tay người mẹ vuốt ve từ trán xuống cằm,
và gãi rôm ở sống lưng cho, mới thấy người
mẹ có một dịu êm vô cùng.
(Nguyên Hồng, Những ngày thơ ấu)
Tránh thô tục, thiếu lịch sự.

Ví dụ 3:
So sánh hai cách nói sau đây, cho biết cách
nói nào nhẹ nhàng, tế nhị hơn đối với người nghe?
a. Con dạo này lười lắm.
b. Con dạo này không được chăm chỉ lắm.
(a)cách nói thẳng, nghe có vẻ nặng nề,
căng thẳng.
(b) cách nói tế nhị, nhẹ nhàng.

GHI NHỚ
Nói giảm nói tránh là biện pháp tu từ
dùng cách diễn đạt tế nhị, uyển
chuyển, tránh gây cảm giác quá đau
buồn, ghê sợ, nặng nề; tránh thô tục,
thiếu lịch sự.

Trong hai cách diễn đạt sau, cách nào có sử dụng
biện pháp tu từ nói giảm nói tránh:

Cách A:
1. Bài văn này bạn phân
tích dở quá.
2. Cậu Vàng bị giết rồi ông
giáo ạ!
. Anh còn kém lắm.

4. Lão làm bộ đấy! Thật ra
lão chỉ tâm ngẩm thế nhưng
cũng tham ra phết chứ
chẳng vừa đâu.

Cách B:
1. Bài văn này bạn phân tích chưa
được hay lắm.
2. Cậu Vàng đi đời rồi ông giáo ạ!
(Lão Hạc, Nam Cao)
3. Anh cần phải cố gắng hơn nữa.
4. Lão làm bộ đấy! Thật ra lão chỉ tâm
ngẩm thế nhưng cũng ra phết chứ
chẳng vừa đâu.
(Lão Hạc, Nam Cao)

Trong hai cách diễn đạt sau, cách diễn đạt nào có sử
dụng biện pháp tu từ nói giảm nói tránh:

Cách A:
1. Bài thơ này dở quá.

Cách B:
1. Bài thơ này chưa được hay lắm.

2. Ông cụ đã chết lúc 8 giờ 2. Ông cụ đã từ trần lúc 8 giờ sáng!
sáng!
3. Anh còn kém lắm.
3. Anh cần phải cố gắng hơn nữa.
4. Lão làm bộ đấy! Thật ra 4. Lão làm bộ đấy! Thật ra lão chỉ tâm
lão chỉ tâm ngẩm thế nhưng ngẩm thế nhưng cũng ra phết chứ
chẳng vừa đâu.
cũng tham ra phết chứ
chẳng vừa đâu.

II. LUYỆN TẬP:
1. Điền các từ ngữ nói giảm nói tránh vào chỗ trống:
(đi nghỉ, chia tay nhau, khiếm thị, có tuổi, đi bước nữa)
a.
b.
c.
d.
e.

đi nghỉ
Khuya rồi mời bà……………
chia tay nhau
Cha mẹ em…………….từ
ngày em còn rất bé, em
về ở với bà ngoại.
khiếm thị
Đây là lớp học cho trẻ em……………
có tuổi
Mẹ đã……......rồi,
nên chú ý giữ gìn sức khỏe.
đi bước nữa nên chú nó rất
Cha nó mất, mẹ nó………….,
thương nó.

2. Trong mỗi cặp câu dưới đây, câu nào có sử dụng cách
nói giảm nói tránh ?
a1) Anh phải hòa nhã với bạn bè!
a2) Anh nên hòa nhã với bạn bè!
b1) Anh ra khỏi phòng tôi ngay!
b2) Anh không nên ở đây nữa!
c1) Xin đừng hút thuốc trong phòng.
c2) Cấm hút thuốc trong phòng.
d1) Nó nói như thế là thiếu thiện chí.
d2) Nó nói như thế là ác ý.
e1) Hôm qua em hỗn với anh, em xin anh thứ lỗi.
e2) Hôm qua em có lỗi với anh, em xin anh thứ lỗi.

3. Cho các câu sau hãy chuyển thành cách nói giảm nói tránh:
Cậu học môn Toán kém quá
đấy.
Bài thơ của anh dở lắm.
Cái áo này của cậu xấu lắm.
Cậu Vàng bị giết thịt rồi ông
giáo ạ.

Cậu cần cố gắng môn Toán
nhiều hơn đấy.
Bài thơ của anh chưa được
hay lắm.
Cái áo này của cậu không
được đẹp lắm.
Cậu Vàng đi đời rồi ông giáo
ạ!

BÀI TẬP BỔ SUNG
- Hãy quan sát tranh minh hoạ trên
màn hình và dùng phép nói giảm nói
tránh để đặt lại các câu trong những
tình huống sau ?

Anh cút ra
khỏi nhà
tôi ngay !

Tình huống 1

Anh không
nên ở đây
nữa !

TÌNH HUỐNG 2

Những đứa trẻ
này bố mẹ chết
hết rồi, thật đáng
thương.

Những đứa trẻ
mồ côi này thật
đáng thương.

Bệnh tình ông ấy
nặng lắm chắc sắp
chết rồi!

TÌNH HUỐNG 3

Tình trạng của
ông ấy chắc chẳng
còn được bao lâu
nữa.

2

1

3

7

8
4

6

5

Chúc mừng bạn, bạn được bông hoa điểm
mười.

Câu nói sau có vận dụng biện pháp nói giảm nói tránh
không? “Con rùa nó bò lật ngửa cũng còn nhanh hơn cậu
đó.”

ĐÁP ÁN:

Câu nói trên không sử dụng biện pháp nói giảm nói
tránh ( thiếu lịch sự khi giao tiếp, xem thường bạn, coi
bạn như con rùa chậm chạp ).

Cho biết câu nói sau có sử dụng biện
pháp nói giảm nói tránh không?
Bỗng lòe chớp đỏ
Thôi rồi, Lượm ơi!

ĐÁP ÁN :Có:Thôi rồi => Chỉ cái chết

Tìm từ ngữ thể hiện biện pháp tu từ nói giảm nói tránh
trong câu thơ sau?
Đã ngừng đập, một trái tim
Đã ngừng đập, một cánh chim đại bàng.
ĐÁP ÁN: (Thu Bồn)

“Ngừng đập”

Nói giảm nói tránh là gì ? Nêu tác dụng của nói
giảm nói tránh ?
ĐÁP ÁN:
-Nói giảm nói tránh là một biện pháp tu từ
dùng cách diễn đạt tế nhị, uyển chuyển.
-Tác dụng :
+ Giảm nhẹ sự đau buồn,
+ Tránh thô tục, thiếu lịch sự.
+ Tránh nặng nề, ghê sợ,…

Nếu em là người làm nhân chứng ở tòa trong một sự việc
nào đó. Em có nói giảm nói tránh không? Vì sao?
ĐÁP ÁN:
- Em không nói giảm nói tránh
- Vì nói như vậy không đúng với sự thật
làm ảnh hưởng đến việc xét xử của sự việc đó.

Chúc mừng bạn, bạn được bông hoa điểm
mười.

*HƯỚNG DẪN HỌC Ở NHÀ:
- Học bài, nắm vững các kiến thức ở 2 bài
vừa học; làm hoàn chỉnh các BT vào vở.
- Chuẩn bị 2 bài :
+ Luyện nói: kể chuyện theo ngôi kể kết
hợp miêu tả và biểu cảm.
+ Câu ghép.