Tiết 63,64,65:

BẾP LỬA

(Bằng Việt)

Bếp lửa

- Bằng Việt-

I. Tìm hiểu
chung

1. Tác giả

Dựa vào phần tìm
hiểu và chuẩn bị, em
hãy trình bày về tác
giả Bằng Việt

1. Tác giả
- Bằng Việt, tên khai sinh là Nguyễn Việt
Bằng, sinh năm 1941 ở Hà Tây ( nay là Hà
Nội)
- Nhà thơ trưởng thành trong kháng chiến
chống Mỹ
 - Thơ Bằng Việt trong trẻo, mượt mà, khai
thác những kỉ niệm và ước mơ của tuổi trẻ.

1. Tác giả
- Hiện nay ông là chủ tịch Hội liên hiệp Văn
học nghệ thuật Hà Nội.
- Đề tài : chủ yếu khái thác những kỉ niệm và
ước mơ của tuổi trẻ nên thường gần gũi với
bạn độc trẻ tuổi nhất là trong các nhà trường.
- Phong cách sáng tác : Thơ Bằng Việt trong
trẻo, mượt mà mang giọng điệu thủ thỉ, tâm
tình ; ngôn ngữ điềm đạm ; cấu tứ mạch lạc
và hệ thống thi ảnh đặc sắc.

Tác phẩm chính
1986

1973

1968

1983

2. Tác phẩm
Dựa vào phần tìm hiểu
và chuẩn bị, em hãy
trình bày về tác phẩm
“Bếp lửa”

2. Tác phẩm
- Hoàn cảnh ra đời: Viết năm
1963, khi tác giả đang là sinh viên
ngành luật ở Liên Xô.

“Tôi viết bài thơ “Bếp lửa” năm
1963, lúc đang học năm thứ 2 đại học
Tổng hợp Quốc Gia Kiew (Ukraina).
Mùa đông nước Nga rất lạnh, phải đốt lò
để sưởi. Ngồi sưởi lửa, tôi bỗng nhớ đến
“bếp lửa” quê nhà, nhớ bà tôi, nhớ
người nhóm bếp. Xa bà, xa gia đình khi
đã trưởng thành tức là có độ lùi xa để
nhớ và suy ngẫm những giá trị tinh thần
nên bài thơ viết rất nhanh. Viết “Bếp
lửa” tôi chỉ muốn giãi bày tâm trạng thật
của lòng mình.”

2. Tác phẩm
- Hoàn cảnh ra đời: Viết năm
1963, khi tác giả đang là sinh viên
ngành luật ở Liên Xô.
 - Xuất xứ: In trong tập “Hương
cây – Bếp lửa” – tập thơ đầu tay in
chung với Lưu Quang Vũ.

3. Đọc, tìm hiểu thể thơ, phương thức biểu đạt, chủ đề

- Thể thơ: Tám chữ
- PTBĐ: Tự sự + Miêu tả + Biểu cảm + Bình luận.
* Chủ đề:
Bài thơ gợi lại những kỉ niệm đầy xúc động về người bà và tình bà chúa, đồng thời thể hiện
lòng kính yêu, trân trọng và biết ơn của người cháu đối với bà, cũng là đối với gia đình, quê
hương,đất nước.
*Ý nghĩa nhan đề :

- “ Bếp lửa ” là một hình ảnh độc đáo, sáng tạo, xuất hiện nhiều lần trong bài thơ, nó vừa mang ý nghĩa tả
thực, vừa mang ý nghĩa biểu tượng :
- Trước hết, đây là một bếp lửa thực, quen thuộc, gần gũi trong mỗi gia đình của người Việt. Đồng thời, nó là
hình ảnh gắn với kỉ niệm ấu thơ về một người bà cụ thể, có thật của tác giả.
- Bếp lửa là biểu tượng mang ý nghĩa ẩn dụ giàu ý nghĩa :
+ Bếp lửa gợi lên sự tần tảo, chăm sóc, yêu thương cảu người bà dành cho người cháu trong những năm
tháng đói nghèo, chiến tranh để trưởng thành và khôn lớn.
+ Bếp lửa gợi lên bao vất vả, cực nhọc của đời bà. Song bà nhóm bếp lửa cũng chính là nhóm lên sự sống,
niềm vui, niềm tin và hi vọng cho cháu vào một tương lai phía trước.
+ Bếp lửa còn là biểu tượng của gia đình, quê hương, đất nước, cội nguồn… đã nâng bước người cháu trên
suốt hành trình dài rộng của cuộc đời.

1. Tìm mạch cảm xúc của
bài thơ?
2. Dựa vào mạch cảm xúc
ấy để phân chia bố cục?

- Thể thơ: Tám chữ
- PTBĐ: Tự sự + Miêu tả + Biểu cảm + Bình luận.
- Mạch cảm xúc: Đi từ hồi tưởng đến hiện tại, từ kỉ niệm đến suy
ngẫm, bộc lộ tình yêu thương

4. Bố cục:
Một bếp lửa chờn vờn sương sớm,
Một bếp lửa ấp iu nồng đượm
Cháu thương bà biết mấy nắng mưa.

Hình ảnh bếp lửa
khơi nguồn cảm
xúc kỉ niệm về bà.

Lên bốn tuổi cháu đã quen mùi khói,
Năm ấy là năm đói mòn đói mỏi
Bố đi đánh xe khô rạc ngựa gầy.
Chỉ nhớ khói hun nhèm mắt cháu
Nghĩ lại đến giờ sống mũi còn cay !
Tám năm ròng cháu cùng bà nhóm lửa
Tu hú kêu trên những cánh đồng xa.
Khi tu hú kêu, bà còn nhớ không bà
Bà hay kể chuyện những ngày ở Huế,
Tiếng tu hú sao mà tha thiết thế !
Mẹ cùng cha công tác bận không về
Cháu ở cùng bà, bà bảo cháu nghe,
Bà dạy cháu làm, bà chăm cháu học,
Nhóm bếp lửa nghĩ thương bà khó nhọc,
Tu hú ơi !chẳng đến ở cùng bà,
Kêu chi hoài trên những cánh đồng xa?

Năm giặc đốt làng cháy tàn cháy rụi,
Hàng xóm bốn bên trở về lầm lụi
Đỡ đần bà dựng lại túp lều tranh.
Vẫn vững lòng, bà dặn cháu đinh ninh:
“Bố ở chiến khu, bố còn việc bố,
Mày có viết thư chớ kể này kể nọ,
Cứ bảo nhà vẫn được bình yên !”.
Rồi sớm rồi chiều lại bếp lửa bà nhen
Một ngọn lửa lòng bà luôn ủ sẵn,
Một ngọn lửa chứa niềm tin dai dẳng…

Những kỉ niệm tuổi
thơ sống bên bà.

Lận đận đời bà biết mấy nắng mưa
Mấy chục năm rồi, đến tận bây giờ,
Bà vẫn giữ thói quen dậy sớm
Nhóm bếp lửa ấp iu nồng đượm
Nhóm niềm yêu thương, khoai sắn ngọt bùi
Nhóm nồi xôi gạo mới sẻ chung vui,
Nhóm dậy cả những tâm tình tuổi nhỏ
Ôi kì lạ và thiêng liêng – bếp lửa!
Giờ cháu đã đi xa, có ngọn khói trăm tàu,
Có lửa trăm nhà, niềm vui trăm ngả,
Nhưng vẫn chẳng bao giờ quên nhắc nhở:
- Sớm mai này bà nhóm bếp lên chưa?...

Suy ngẫm về cuộc
đời bà và hình ảnh
bếp lửa.

Nỗi nhớ của người cháu
khi đi xa nhớ về bà và
bếp lửa.

- Thể thơ: Tám chữ
- PTBĐ: Tự sự + Miêu tả + Biểu cảm + Bình luận.
- Mạch cảm xúc: Đi từ hồi tưởng đến hiện tại, từ kỉ niệm đến suy
ngẫm, bộc lộ tình yêu thương
Khổ đầu: Hình ảnh bếp lửa khơi nguồn cảm xúc
- Bố cục:

Khổ 2,3,4,5: Hồi tưởng kỉ niệm tuổi thơ bên bà
Khổ 6: Suy ngẫm về cuộc đời bà và bếp lửa
Khổ cuối: Nỗi nhớ của người cháu khi đi xa
nhớ về bà

II. Đọc hiểu
văn bản

1. Hình ảnh bếp lửa khơi gợi dòng hồi tưởng
Một bếp lửa chờn vờn sương sớm
Một bếp lửa ấp iu nồng đượm
Cháu thương bà biết mấy nắng mưa.”

Tìm biện pháp tu từ và cách sử dụng hình ảnh trong ba
câu thơ đầu.
Hình ảnh bếp lửa đánh thức trong lòng người cháu
những hồi ức, tình cảm gì?

1. Hình ảnh bếp lửa khơi gợi dòng hồi tưởng
Một bếp lửa chờn vờn sương sớm
Một bếp lửa ấp iu nồng đượm
Cháu thương bà biết mấy nắng mưa.”

Hình ảnh bếp lửa bình dị, gần gũi,
thân thuộc bao đời
- Điệp ngữ “Một bếp lửa”
Đôi bàn tay kiên nhẫn, khéo
- Từ láy tượng hình “chờn vờn”; “ấp iu”
léo và tấm lòng chi chút của bà
trong việc nhóm bếp hằng ngày.
- Ẩn dụ “nắng mưa”
Hình ảnh ẩn dụ: Nỗi vất vả của bà, niềm
nhớ thương chân thành, sâu sắc và tha thiết
của cháu gửi đến bà.
Þ Giọng thơ trầm lắng, thiết tha, xúc động. Hình ảnh bính dị, gợi cảm
Þ Hình ảnh “bếp lửa” đã khơi dậy trong lòng người cháu bao cảm xúc thương bà dâng
trào mãnh liệt.
Þ Cảm xúc được hkơi dậy một cách rất tự nhiên.

2. Những kỉ niệm tuổi thơ bên bà
Trong hồi tưởng của
ỉ
k
g
n
ữ
h
n
,
u
á
h
c
i
ờ
ư
Kỉ niệm tám năm
sống
g
n
à
b
h
n
tì
à
v
à
b
ề
v
o
à
n
bên bà
niệm
lại
ớ
h
n
i
ợ
g
c
ợ
ư
đ
ã
đ
u
á
ch

Năm lên bốn tuổi

Năm giặc đến đốt làng

a/ Lúc lên bốn tuổi

“Lên bốn tuổi cháu đã quen mùi khói

Năm ấy là năm đói mòn đói mỏi

Bố đi đánh xe, khô rạc ngựa gầy

Chỉ nhớ khói hun nhèm mắt cháu
Nghĩ lại đến giờ sống mũi còn cay.”

a/ Lúc lên bốn tuổi

Lên bốn tuổi cháu đã quen mùi khói
Năm ấy là năm đói mòn đói mỏi
Bố đi đánh xe, khô rạc ngựa gầy
Chỉ nhớ khói hun nhèm mắt cháu
Nghĩ lại đến giờ sống mũi còn cay!

Đói mòn đói mỏi, (thành ngữ)
khô rạc ngựa gầy ( từ ngữ gợi hình
gợi cảm)
Khói hun nhèm mắt cháu

-> Nỗi ám ảnh về
những năm tháng tuổi
thơ gian khổ, thiếu
thốn, nhọc nhằn.
Gợi kỉ niệm ngậm
ngùi, khó quên

=> một tuổi thơ
gian khổ, thiếu
thốn, nhọc nhằn
và đầy ám ảnh
của tác giả

Giọng thơ trĩu nặng, Hình ảnh đậm chất hiện thực: bếp lửa, ngọn khói, mùi
khói cùng với hình ảnh của bà trở thành ấn tượng ám ảnh không thể nào quên.

b/ Kỉ niệm tám năm
sống bên bà:

“Tám năm ròng cháu cùng bà nhóm lửa
Tu hú kêu trên những cánh đồng xa
Khi tu hú kêu bà còn nhớ không bà
Bà thường hay kể chuyện những ngày ở Huế
Tiếng tu hú sao mà tha thiết thế!
Mẹ cùng cha công tác bận không về
Cháu ở cùng bà, bà bảo cháu nghe
Bà dạy cháu làm, bà chăm cháu học.
Nhóm bếp lửa nghĩ thương bà khó nhọc,
Tu hú ơi! Chẳng đến ở cùng bà
Kêu chi hoài trên những cánh đồng xa.

- Tiếng chim tu hú

Hình ảnh sáng tạo
làm cho nỗi nhớ trở
nên da diết

hay kể chuyên

- Bà

bảo cháu nghe
dạy cháu làm
chăm cháu học

Tình bà cháu
quấn quýt, tấm
lòng đôn hậu,
tình thương bao
la của bà

*Hình ảnh bà:
- Thời gian:Tám năm
ròng
- Âm thanh quen thuộc:
tiếng chim tu hú
- Phép liệt kê+ điệp
ngữ + động từ
-> Sự tận tụy, tình
yêu thương đùm bọc
chở che bà dành cho
cháu=> Lòng biết ơn
sâu sắc của cháu đối
với bà.

b/ Kỉ niệm tám năm sống bên bà:
“Tám năm ròng cháu cùng bà nhóm lửa
Tu hú kêu trên những cánh đồng xa
Khi tu hú kêu bà còn nhớ không bà
Bà thường hay kể chuyện những ngày ở Huế
Tiếng tu hú sao mà tha thiết thế!
Mẹ cùng cha công tác bận không về
Cháu ở cùng bà, bà bảo cháu nghe
Bà dạy cháu làm, bà chăm cháu học.
Nhóm bếp lửa nghĩ thương bà khó nhọc,
Tu hú ơi! Chẳng đến ở cùng bà
Kêu chi hoài trên những cánh đồng xa?

*Tiếng chim tu hú:
- Giọng thơ chuyển đổi tự nhiên mà vẫn
cảm động, chân thành
- Câu hỏi tu từ
Nỗi thương nhớ, sự lo lắng của cháu
dành cho bà
Nỗi nhớ nhà, nhớ quê hương, thương
bà một mình lận đận

c/ Kỉ niệm thời chiến tranh:
-…làng cháy tàn cháy rụi
-… trở về lầm lụi
→ Thành ngữ, từ láy
→ Làng quê hoang tàn nhưng cưu mang,
đùm bọc lẫn nhau
-… vững lòng, bà dặn cháu đinh ninh
→ Từ láy, lời dẫn trực tiếp, giọng thơ tâm
tình, ngôn ngữ mộc mạc giản dị.
→ Người phụ nữ mạnh mẽ, kiên cường, giàu
đức hi sinh.
→ Tình cảm bà cháu hòa quyện trong tình
yêu quê hương, tổ quốc.

Năm giặc đốt làng cháy tàn cháy rụi
Hàng xóm bốn bên trở về lầm lụi
Đỡ đần bà dựng lại túp lều tranh
Vẫn vững lòng, bà dặn cháu đinh ninh:
“Bố ở chiến khu, bố còn việc bố,
Mày có viết thư chớ kể này, kể nọ,
Cứ bảo nhà vẫn được bình yên!”

Hình ảnh người bà
Là người cha, người mẹ, người bạn
Lam lũ, tần tảo
Thương yêu, chăm sóc, nâng niu cả về
vật chất tinh thần
Giàu đức hi sinh, nghị lực

3. Những suy ngẫm về
a. Suy ngẫm về cuộc
bà và hình ảnh bếp lửa:
đời của bà
Phân tích phép tu
từ tác giả đã dùng
trong khổ thơ ?
Qua đó làm nổi bật
ý nghĩa gì ?

Rồi sớm rồi chiều, lại b
lửa bà nhen,

Một ngọn lửa lòng bà l
ủ sẵn,

Một ngọn lửa chứa niề
tin dai dẳng...

Lận đận đời bà biết mấ
nắng mưa
Mấy chục năm rồi đến
bây giờ

Bà vẫn giữ thói quen d

3. Những suy ngẫm về
a. Suy ngẫm về cuộc
bà và hình ảnh bếp lửa:
đời
của
bà
Rồi sớm rồi chiều,
- Bếp lửa - > là hình ảnh thật.
- Điệp ngữ “Một ngọn lửa” ẩn dụ – ngọn lửa
thắp sáng niềm tin, ý chí, hy vọng, nghị lực
( ngọn lửa của trái tim)
-> nhấn mạnh tình yêu thương ấm áp bà dành
cho cháu.

lại bếp lửa bà nhen,
Một ngọn lửa lòng
bà luôn ủ sẵn,

Hình ảnh của bà trong tâm hồn
nhà thơ
không chỉlửa
là người
Một
ngọn
chứa
thắp lửa, giữ lửa mà còn là
người truyền lửa –lửa sức sống
niềm
tin
dẳng..
truyền đến
các dai
thế hệ mai
sau.

3. Những suy ngẫm về
Lận đận đời bà biết
a. Suy ngẫm về cuộc
bà
và
hình
ảnh
bếp
lửa:
của
+ Từđời
láy : Lận
đận bà
mấy nắng mưa
- > gợi sự tần tảo hi sinh củaĐiệp
bà dành
cho mọi
từ nhóm
người
có ý nghĩa gì?
+ Điệp từ : nhóm - Nhóm dậy trong cháu
những tâm tình, những điều thiêng liêng kì diệu
-> mang ý nghĩa trừu tượng , hình ảnh người bà
nhóm lên niềm yêu thương ,nhóm lên sự sống
cho con cháu.

Mấy chục năm rồi đến
tận bây giờ
Bà vẫn giữ thói quen

? Tại sao nhà thơdậy sớm
khẳng định , ca
ngợi ôi kì lạ
Ôi kì lạ và thiêng liêng- bếp lửa!
Nhóm bếp
thiêng liêng bếp
Câu thơ cảm thán với cấu trúc đảo ngữ thểlửa?
hiện sự

b. Suy ngẫm về hình
ảnh bếp lửa

ngạc nhiên , ngỡ ngàng như một khám phá ra một
điều kỳ diệu , một niềm tin về ngày mai , cháu hiểu
linh hồn của dân tộc vất vả,gian lao mà tình nghĩa.

lửa ấp iu

nồng đượm
Nhóm niềm yêu

4. Nỗi nhớ của cháu
→ liệt kê
về
bà
và
bếp
lửa
Em
hãy
chỉ
ra
những
biện
→ Cuộc sống tốt đẹp, đầy đủ, hiện
Giờ cháu đã đi xa. Có
pháp nghệ thuật được tác
đại. giả sử dụng trong khổ cuối?
Vì hỏi
sao cuối
bài tác
thơ tác
→ Câu
tu từ,
giảgiảmuốn nhắc ngọn khói trăm tàu
lạinhóm
hỏi “Sớm
mai…lên
lại việc
bếp
của bà.
chưa?” Điều này thể hiện
=> Khẳng
định
không
bao giờ quên
đạo lí gì
của dân
tộc ta?
quá khứ, không bao giờ quên hình
ảnh bà với bếp lửa của một thời ấu
thơ nghèo khổ mà ấm áp tình
nghĩa. Qua đó, tác giả càng yêu
bà,nhớ bà, càng yêu dân tộc , yêu
quê hương mình hơn.

Có
lửa trăm
nhà, niềm
Nhưng
vẫn chẳng
lúc
vui
nàotrăm
quênngả
nhắc nhở:
Nhưng
lúc
- Sớm vẫn
mai chẳng
này bà
nào
quên
nhở:
nhóm
bếpnhắc
lên chưa?..
- Sớm mai này bà nhóm
bếp lên chưa?..

Hình ảnh
bếp lửa

Hình ảnh
quen thuộc

Khơi
nguồn cảm
hứng

Hồi tưởng
kỉ niệm
tuổi thơ
sống bên
bà

Suy ngẫm
về bà và
cuộc đời
bà

Cháu ở xa
khôn nguôi
nhớ bà

Nhớ về
tình cảm
của hai bà
cháu

Những
năm tháng
đói khổ
nhưng bà
cháu luôn
bên nhau

Bà là
người
nhóm lửa,
giữ lửa và
truyền lửa

Hình ảnh
bà gắn với
bếp lửa

III/ Tổng kết:
1. Nghệ thuật:
- Sự kết hợp hài hòa của các phương thức biểu đạt: biểu cảm, tự sự, miêu
tả, bình luận.
- Hệ thống hình ảnh vừa chân thực lại vừa giàu ý nghĩa biểu tượng.
- Cảm xúc mãnh liệt, chân thành và đậm chất triết lí sâu xa.
2. Nội dung:
- Bài thơ Bếp lửa – Bằng Việt đã khẳng định, ngợi ca tình cảm bà cháu bình
dị, gần gũi mà thiêng liêng.
- Qua những hồi tưởng và suy ngẫm của người cháu đã trưởng thành, nhớ
lại những kỉ niệm đầy xúc động về người bà và bếp lửa, đã bộc lộ những
tình cảm thiêng liêng, sâu nặng đối với gia đình, quê hương, đất nước.

Cùng chia sẻ

Trong cuộc sống hiện đại ngày nay, hình
ảnh người bà có những gì thay đổi trong
cách cư xử hay không?

Hướng dẫn tự học

Học thuộc bài thơ và nội dung phần Đọc- hiểu.
Viết đoạn văn về tình cảm bà cháu, đoạn thơ diễn tả
hình ảnh 2 bà cháu bên bếp lửa
Chuẩn bị bài “Ánh trăng”, “ Làng”

5

3

4
3

4

1

2

2

1

5
Ăn quả nhớ kẻ trồng

KEY

HẾT
10
5GIỜ
4
3
2
1
9
8
7
6

 

Bài thơ Bếp lửa được sáng tác năm nào?
Đáp án: 1963

TIME

KEY

HOME

HẾT
10
9GIỜ
8
7
6
5
4
3
2
1

Hình ảnh nào trong bài thơ đã khơi nguồn dòng
cảm xúc về bà?
Đáp án: Hình ảnh bếp lửa

TIME

KEY

HOME

HẾT
10
9GIỜ
8
7
6
5
4
3
2
1

Hình ảnh ngọn lửa trong bài thơ tượng trưng cho
điều gì?
Đáp án: Tình yêu thương, niềm
tin mà bà đã thắp lên trong cháu

TIME

KEY

HOME

HẾT
10
9GIỜ
8
7
6
5
4
3
2
1

Âm thanh nào được nhắc đi nhắc lại bốn lần ở
trong bài thơ?
Đáp án: Tiếng chim tu hú

TIME

KEY

HOME

Hết
10
1giờ
2
3
4
5
6
7
8
9

Hình ảnh người bà giàu lòng yêu thương, đức hi sinh
trong bài thơ gợi cho em nhớ đến bài thơ nào cũng có
hình ảnh người bà mà em đã học?
Đáp án : Tiếng gà trưa (Xuân Quỳnh)
TIME

KEYHOMESlide 47