SINH HỌC 10

BÀI 1

Giới thiệu khái quát môn
sinh học

I. SINH HỌC VÀ CÁC LĨNH VỰC CỦA SINH HỌC
1. Khái niệm và đối tượng của sinh học

Khái niệm

Đối tượng

Sinh học là ngành khoa học
nghiên cứu về sự sống

Là các sinh vật cùng cấp độ
tổ chức của thế giới sống

I. SINH HỌC VÀ CÁC LĨNH VỰC CỦA SINH HỌC
2. Mục tiêu của sinh học
 Tìm hiểu cấu trúc và sự vận hành
của các quá trình sống ở các cấp độ
tổ chức của sự sống
 Giúp con người điều khiển, tối ưu
hóa nguồn tài nguyên sinh học, phi
sinh học
 Phục vụ cho sự phát triển của xã hội
loài người một cách bền vững

I. SINH HỌC VÀ CÁC LĨNH VỰC CỦA SINH HỌC
Nghiên cứu cơ bản

3. Các lĩnh vực nghiên
cứu của sinh học

Tìm hiểu cấu trúc của các cấp độ tổ
chức sống, phân loại, cách thức vận
hành và tiến hóa của thế giới sống

Nghiên cứu ứng dụng
Khám phá thế giới sống, tìm cách đưa
những phát kiến mới về sinh học ứng
dụng vào thực tiễn đời sống

I. SINH HỌC VÀ CÁC LĨNH VỰC CỦA SINH HỌC
Giảm tỉ lệ bệnh tật, tăng tuổi
thọ cho con người
Qua sự cả thiện điều kiện vệ
sinh, chăm sóc sức khỏe và
điều trị bệnh tật

4. Vai trò của
sinh học

Tác động vào đời sống học
tập, tinh thần hằng ngày
Nhờ các kiến thức về sinh lí học

Giúp con người có cuộc sống khỏe mạnh
hơn, biết tôn trọng, yêu quý và giữ gìn sự
đa dạng của sinh giới
Từ những phát hiện về giá trị dinh dưỡng,
các hoạt chất

I. SINH HỌC VÀ CÁC LĨNH VỰC CỦA SINH HỌC
5. Sinh học trong tương lai
Sinh học

Toán học

Hóa học

Tin học

Vật lí

Sinh học hệ thống
 Đem lại giá trị ứng dụng cao trong y dược là sản xuất thuốc chữa bệnh
 Kết quả thử nghiệm trên động vật lại được đưa vào cơ sở dữ liệu để
điều chỉnh cho đến khi tìm được mô hình tối ưu
 Giúp việc sản xuất thuốc hướng đích diễn ra nhanh hơn

II. CÁC NGÀNH NGHỀ LIÊN QUAN ĐẾN SINH HỌC
1. Các ngành y - dược học
Thành tự trong giải trình tự hệ gene gười và nhiều
loài sinh vật khác nhau trong thời gian gần đây đã
giúp con người
Sản xuất ra nhiều
loại thuốc được gọi
là hướng đích

Nhắm tới những loại protein
riêng biệt để chữa các bệnh
hiểm nghèo như ung thư

Hướng đến cá thể hóa
việc chăm sóc sức khỏe
và chữa trị bệnh tật

II. CÁC NGÀNH NGHỀ LIÊN QUAN ĐẾN SINH HỌC
2. ngành pháp y
Từ
các

hay

tại hiện tường vụ án

có thể tìm ra chủ nhân của chúng

thông qua việc giải trình tự

II. CÁC NGÀNH NGHỀ LIÊN QUAN ĐẾN SINH HỌC
3. ngành nông - lâm - ngư nghiệp
Giúp con người
tạo ra những
giống vật nuôi,
cây trồng có năng
suất, chất lượng
cao, giúp hiệu quả
chăn nuôi và trồng
trọt tăng lên rõ rệt

Công nghệ di truyền
thời gian gần đây
giúp các nhà sinh
học có thể chuyển
gene theo nhu cầu
con người đem lại
năng suất cao, chất
lượng tốt hoặc giá
trị chữa bệnh với
giá thành rẻ

Vật nuôi có kiểu
gene quý hiếm có
thể được nhân
bản vô tính, nhiều
loài động vật đã
được nhân bản
thành công

II. CÁC NGÀNH NGHỀ LIÊN QUAN ĐẾN SINH HỌC
4. công nghệ thực phẩm
Giúp sản xuất ra
nhiều loại thức
ăn, nước uống
có giá trị dinh
dưỡng cao, đáp
ứng được như
cầu rất đa dạng
của mọi lứa tuổi

Có được các biện
pháp bảo quản
thực phẩm lâu dài
mà vẫn đảm bảo
chất lượng

II. CÁC NGÀNH NGHỀ LIÊN QUAN ĐẾN SINH HỌC
5. vấn đề bảo vệ môi trường
Mở ra những tiềm
năng ứng dụng vi
sinh vật trong giải
quyết các vấn đề về
môi trường, sức khỏe
và năng lượng

Làm xuất hiện những
ngành nghề mới như
mô phỏng sinh học
hay bắt chước sinh
học, đem lại lợi ích to
lớn cho xã hội

Nghiên cứu sử dụng
các loài sinh vật góp
phần tạo ra nguồn
năng lượng sạch
trong tương lai

DỪNG LẠI VÀ SUY NGẪM
1. Hãy nêu các lĩnh vực nghiên cứu sinh học
được tìm hiểu trong cấp Trung học phổ thông
2. Hãy nêu một số thành tựu ứng dụng sinh
học trong đời sống

1. Các lĩnh vực nghiên cứu sinh học được tìm hiểu trong cấp Trung học phổ thông:
Lớp 10: Tìm hiểu về sinh học tế bào và thế giới vi sinh vật.
Lớp 11: Nghiên cứu sinh học cơ thể.
Lớp 12: Nghiên cứu di truyền học, tiến hóa và sinh thái học.

DỪNG LẠI VÀ SUY NGẪM
1. Hãy nêu các lĩnh vực nghiên cứu sinh học
được tìm hiểu trong cấp Trung học phổ thông
2. Hãy nêu một số thành tựu ứng dụng sinh
học trong đời sống

2. Một số thành tựu ứng dụng trong đời sống:
- Trong các ngành y dược học: giải trình tự gene người và nhiều loài sinh
vật khác nhau giúp con người sản xuất ra nhiều loại thuốc.
- Trong các ngành nông – lâm – ngư nghiệp: công nghệ di truyền, nhân
giống vô tính, nhân bản vô tính các loài động vật, tạo ra các giống cây
trồng chống chịu virus.
- Trong công nghệ thực phẩm: sản xuất nhiều loại thực phẩm dinh dưỡng,
thuốc chữa bệnh và các các biện pháp bảo quản thực phẩm lâu dài.

DỪNG LẠI VÀ SUY NGẪM
1. Hãy nêu các lĩnh vực nghiên cứu sinh học
được tìm hiểu trong cấp Trung học phổ thông
2. Hãy nêu một số thành tựu ứng dụng sinh
học trong đời sống

2. Một số thành tựu ứng dụng trong đời sống:
- Trong công nghệ thực phẩm: sản xuất nhiều loại thực phẩm dinh dưỡng,
thuốc chữa bệnh và các các biện pháp bảo quản thực phẩm lâu dài
- Trong vấn đề bảo vệ môi trường: sử dụng các loài vi sinh vật và nghiên
cứu hệ gen của chúng được ứng dụng vào nhiều việc có ích trong đời
sống xã hội.
- Trong chế tạo: sản xuất nhiều robot và vật dụng mang lại lợi ích to lớn
cho xã hội.

iii. sinh học với sự phát triển bền vững và
những vấn đề xã hội
1. thế nào là phát triển bền vững?
Theo

Ủy ban Môi trường và Phát triển thế giới (WCED)

Phát triển bền vững là
sự phát triển đáp ứng được nhu cầu của xã hội hiện tại, nhưng không
làm tổn hại đến khả năng tiếp cận với nhu cầu phát triển của các thế hệ
tương lai

iii. sinh học với sự phát triển bền vững và
những vấn đề xã hội
1. thế nào là phát triển bền vững?
Thách thức của việc khoa học phát triển với xã hội
Gia tăng dân số
Cạn kiệt nguồn tài nguyên thiên nhiên
Giảm đa dạng sinh vật
Gia tăng ô nhiễm môi trường và các vấn đề liên
quan đến sự ấm lên toàn cầu
Đe dọa đến sự tồn vong của loài người và hàng
triệu loài khác
Đòi hỏi sự nỗ lực của tất cả mọi người

iii. sinh học với sự phát triển bền vững và
những vấn đề xã hội
2. vai trò của sinh học trong phát triển bền vững

iii. sinh học với sự phát triển bền vững và
những vấn đề xã hội
2. vai trò của sinh học trong phát triển bền vững

Trồng cây gây rừng

Đập thủy điện

Giống gạo ST25

iii. sinh học với sự phát triển bền vững và
những vấn đề xã hội
3. sinh học và vấn đề xã hội
a. Sinh học và vấn đề đạo đức

Xét ở góc độ đạo đức của xã
hội loài người, nghiên cứu
sinh học cũng làm nảy sinh
vấn đề đạo đức và được gọi
là đạo đức sinh học

iii. sinh học với sự phát triển bền vững và
những vấn đề xã hội
3. sinh học và vấn đề xã hội
b. Sinh học và kinh tế

Thành tựu

Tạo ra những giống cây trồng
mới có khả năng kháng bệnh,
chống chịu tốt, năng suất cao,...
đem lại giá trị kinh tế to lớn

Thách thức

Tiềm ẩn rủi ro nếu điều kiện môi
trường bất lợi với cây trồng trên
diện tích lớn

iii. sinh học với sự phát triển bền vững và
những vấn đề xã hội
3. sinh học và vấn đề xã hội
c. Sinh học và công nghệ

Nghiên cứu sinh học cơ bản còn giúp
phát triển các công nghệ bắt chước
các sinh vật (công nghệ phỏng sinh
học) áp dụng trong cải tiến, tối ưu
hóa các công cụ máy móc

DỪNG LẠI VÀ SUY NGẪM

1. Thế nào là phát triển bền vững?

Là sự phát triển đáp ứng được nhu cầu của
xã hội hiện tại, nhưng không làm tổn hại đến
khả năng tiếp cận với nhu cầu phát triển của
các thế hệ tương lai

DỪNG LẠI VÀ SUY NGẪM
2. Nêu một số hoạt động hằng ngày của chúng ta có thể ảnh hưởng đến
sự phát triển bền vững
Ảnh hưởng tiêu cực
-Vứt rác bừa bãi, không đúng quy
định.
- Xả chất thải chưa qua xử lí vào môi
trường.
- Khai thác rừng, săn bắt động, thực
vật quá mức.
- Sử dụng nguồn năng lượng không
tái tạo: than đá, dầu mỏ,…
- Không chấp hành quy định về bảo vệ
môi trường.

Ảnh hưởng tích cực
- Vứt rác đúng nơi quy định, phân loại
rác.
- Khu xả thải có hệ thống xử lí nước
thải, xử lí khí thải, rác thải.
- Bảo vệ rừng đầu nguồn, động thực
vật quý hiếm, khai thác hợp lí.
- Sử dụng nguồn năng lượng tái tạo:
gió, thủy triều, mặt trời,…
- Chấp hành đầy đủ và tham gia tuyên
truyền bảo vệ môi trường.

DỪNG LẠI VÀ SUY NGẪM
3. Xét ở góc độ nhà sinh học, em hãy giải thích sinh học đóng vai trò như thế nào
trong sự phát triển bền vững môi trường sống và những vấn đề toàn cầu?

Vai trò của sinh học trong sự phát triển bền vững môi trường:
- Góp phần đánh giá tác động của các nghiên cứu sinh học.
- Góp phần đưa ra các kế hoạch khai thác; các biện pháp bảo tồn, phục hồi và sử dụng bền
vững các hệ sinh thái.
- Góp phần cung cấp các kiến thức, công nghệ xử lí ô nhiễm và cải tạo môi trường.
- Góp phần cung cấp cơ sở khoa học giúp cho chính phủ có những chiến lược phát triển kinh tế
phù hợp với sự phát triển bền vững.
- Góp phần xây dựng ý thức trách nhiệm của cộng đồng về bảo vệ nguồn tài nguyên thiên
nhiên, bảo vệ môi trường.

DỪNG LẠI VÀ SUY NGẪM
3. Xét ở góc độ nhà sinh học, em hãy giải thích sinh học đóng vai trò như thế nào
trong sự phát triển bền vững môi trường sống và những vấn đề toàn cầu?

Vai trò của sinh học với những vấn đề toàn cầu khác:
- Đối với vấn đề phát triển kinh tế: Sinh học góp phần tạo ra những giống cây trồng và vật nuôi
có năng suất và chất lượng cao; các sản phẩm, chế phẩm sinh học có giá trị;… giúp ứng dụng
trong sản xuất, nâng cao hiệu quả kinh tế và tạo việc làm.
- Đối với vấn đề nâng cao chất lượng cuộc sống: Sinh học có vai trò quan trọng trong chăm sóc
sức khỏe con người, đưa ra các biện pháp nhằm kiểm soát dân số cả về chất lượng và số
lượng,…
- Đối với vấn đề phát triển công nghệ: Nghiên cứu sinh học cơ bản còn giúp phát triển các công
nghệ bắt chước các sinh vật áp dụng trong cải tiến, tối ưu hóa các công cụ máy móc.

DỪNG LẠI VÀ SUY NGẪM
4. Hãy giải thích mối quan hệ của sinh học, công nghệ và vấn đề đạo
đức xã hội

Mối quan hệ giữa sinh học và kinh tế:
- Kiến thức sinh học cơ bản liên quan đến bảo vệ sự đa dạng sinh học, khai thác tài
nguyên thiên nhiên hợp lí phục vụ phát triển kinh tế.
- Những ứng dụng của sinh học đã đem lại giá trị kinh tế vô cùng to lớn cho con người
- Bên cạnh những lợi ích đem lại, việc áp dụng công nghệ sinh học vào thực tiễn cũng
tiềm ẩn nguy cơ rủi ro về thiệt hại kinh tế. 

DỪNG LẠI VÀ SUY NGẪM
4. Hãy giải thích mối quan hệ của sinh học, công nghệ và vấn đề đạo
đức xã hội

Mối quan hệ giữa sinh học và công nghệ:
Nghiên cứu sinh học cơ bản giúp phát triển các công nghệ bắt chước các sinh vật áp
dụng trong cải tiến, tối ưu hóa các công cụ máy móc.

DỪNG LẠI VÀ SUY NGẪM
4. Hãy giải thích mối quan hệ của sinh học, công nghệ và vấn đề đạo
đức xã hội

Mối quan hệ giữa sinh học và vấn đề đạo đức xã hội:
- Nghiên cứu sinh học cũng làm nảy sinh vấn đề đạo đức (đạo đức sinh học).
- Việc giải trình tự hệ gene của một người làm nảy sinh nhiều vấn đề xã hội.
-  Ảnh hưởng của việc xác định giới tính thai nhi?
- Các giống cây trồng biến đổi gene có thực sự an toàn với con người?

kiến thức cốt lõi
 Sinh học nghiên cứu sự sống ở tất cả các cấp độ từ phân tử, tế bào, cơ thể đa bào,
quần thể, quần xã và hệ sinh thái nhằm tìm hiểu cơ chế vận hành sự sống ở tất cả các
cấp độ
 Nghiên cứu sinh học đem lại nhiều ứng dụng trong mọi mặt của đời sống xã hội con
người như y - dược học, công nghệ thực phẩm, bảo vệ môi trường, nông - lâm - ngư
nghiệp,...
 Nghiên cứu sinh học cần hướng tới sự phát triển bền vững, khi mọi nhu cầu của đời
sống xã hội được thỏa mãn nhưng không làm tổn hại đến khả năng tiếp cận với nhu
cầu phát triển của thế hệ tương lai
 Nghiên cứu sinh học cũng vần tính tới vấn đề đạo đức xã hội. Mọi tiến bộ của sinh học
áp dụng vào đời sống không được vui phạm những chuẩn mực đạo đức xã hội
 Tương lai của sinh học vô cùng to lớn nhờ sự kết hợp của sinh học với nhiều ngành
khoa học tự nhiên khác nhau cũng như nhờ sự hát triển vượt bậc của công nghệ, đặc
biệt là tin học

VẬN DỤNG VÀ LUYỆN TẬP
1. Nếu trở thành một nhà sinh học, em chọn đối tượng và mục tiêu nghiên cứu là gì?
2. Hãy cho biết một vài vật dụng mà em dùng hằng ngày là sản phâmt có liên quan
trực tiếp đến các ứng dụng sinh học
3. Em cùng gia đình nên sử dụng những loại vật
dùng gì để có thể góp phần giảm thiểu ô nhiễm môi
trường? Tại sao chúng ta cần phân loại rác thải và
hạn chế sử dụng sản phẩm làm phát sinh rác thải
nhựa?
4. Nêu một ví dụ về nghiên cứu sinh học có thể gây
nên mối lo ngại của xã hội về đạo đức sinh học