CHÀO MỪNG QUÝ THẦY VỀ DỰ GIỜ LỚP 12
Môn: Sinh học

GV: TRẦN THÚY HẰNG

BÀI 36:

I. QUẦN THỂ SINH VẬT VÀ QUÁ TRÌNH HÌNH
THÀNH QUẦN THỂ
- Khái niệm quần thể
- Quá trình hình thành quần thể
II. QUAN HỆ GIỮA CÁC CÁ THỂ TRONG QUẦN THỂ
1. Quan hệ hỗ trợ
2. Quan hệ cạnh tranh

Quần thể sinh vật là gì??
Là tập hợp các cá thể cùng loài, cùng sống trong một
khoảng không gian xác định, vào một thời gian nhất định,
có khả năng sinh sản và tạo thành những thế hệ mới.

GO HO
ME

Bạn nhận
được một
phần quà

Cho ví dụ về quần thể mà em biết.

GO HO
ME

Bạn nhận
được một
phần quà

Nơi sống của quần thể là gì?
Nơi sống của quần thể là phạm vi phân bố của quần thể.

GO HO
ME

Bạn nhận
được một
phần quà

I. QUẦN THỂ SINH VẬT VÀ QUÁ TRÌNH HÌNH
THÀNH QUẦN THỂ

- Khái niệm
Quần thể sinh vật là tập hợp các cá thể trong
cùng loài, cùng sinh sống trong một khoảng
không gian xác định, vào một thời gian nhất
định, có khả năng sinh sản và tạo thành những
thế hệ mới.

Tập hợp các cá thể nào sau đây là quần thể?
1. Cá trắm cỏ trong ao.
2. Cây ven đường.
3. Tôm sú nuôi trong vuông.
4. Ốc bươu vàng ở ruộng lúa.

Quần thể

Không thuộc quần thể

1. Cá trắm cỏ trong ao.
2. Cây ven đường.
4. Ốc bươu vàng ở ruộng 3. Tôm sú nuôi trong vuông.
lúa.

- Quá trình hình thành quần thể

ch
í
Th

i
h
ng

Phát tán
môi trường mới
Kh
ôn

gt
hí
ch

ng
h

i

X

- Quá trình hình thành quần thể

Quần thể Phát tán
ban đầu môi trường mới

ch
í
Th

Nhóm
cá thể K
hô

ng

i
h
ng

th
ích

Quần thể
mới

ng
hi Bị tiêu diệt
hoặc di cư

II. QUAN HỆ GIỮA CÁC CÁ THỂ TRONG QUẦN THỂ

II. QUAN HỆ GIỮA CÁC CÁ THỂ TRONG QUẦN THỂ

a. Cây mọc xen trong rừng
b. Cây mọc riêng rẽ

Học sinh hoàn thành phiếu học tập sau:

Tìm điểm giống và khác nhau của mối quan hệ hỗ trợ và mối quan hệ
cạnh tranh giữa các cá thể trong quần thể.
-Giống nhau: …………………………………………
-Khác nhau:

 
Quan
hệ hỗ
trợ
Quan
hệ
cạnh
tranh

Đặc điểm
 Các cá thể trong quần
thể hỗ trợ nhau trong
các vấn đề gì?
- Mối quan hệ cạnh
tranh xuất hiện khi
nào?
- Các cá thể trong quần
thể cạnh tranh nhau
trong các vấn đề gì?

Ví dụ

Ý nghĩa
 

Học sinh hoàn thành phiếu học tập sau:

Tìm điểm giống và khác nhau của mối quan hệ hỗ trợ và mối quan hệ
cạnh tranh giữa các cá thể trong quần thể.
-Giống nhau: …………………………………………
-Khác nhau:

 
Quan
hệ hỗ
trợ
Quan
hệ
cạnh
tranh

Đặc điểm
 Các cá thể trong quần
thể hỗ trợ nhau trong
các vấn đề gì?
- Mối quan hệ cạnh
tranh xuất hiện khi
nào?
- Các cá thể trong quần
thể cạnh tranh nhau
trong các vấn đề gì?

Ví dụ

Ý nghĩa
 

ĐÁP ÁN PHIẾU HỌC TẬP

Giống nhau: Đều đảm bảo cho sự tồn tại và phát triển của
quần thể.

Khác nhau:
 
Quan
hệ hỗ
trợ

Đặc điểm
Hỗ trợ lẫn nhau trong
các hoạt động sống
như lấy thức ăn,
chống lại kẻ thù, sinh
sản, …

Quan - Xuất hiện khi mật
độ cá thể trong
hệ
quần thể quá cao.
cạnh - Các cá thể cạnh
tranh tranh nhau về thức

Ví dụ

Ý nghĩa

Hiện
 - Khai tác tối ưu nguồn
sống của môi trường.
tượng
liền rễ ở - Tăng khả năng sống
sót và sinh sản của các
thực
cá thể trong quần thể.
vật.

Cạnh
tranh
giành
sư tử
cái ở
ăn, nơi ở, ánh sáng, các con
… hoặc con đực
sư tử
tranh giành con cái. đực.

Giúp duy trì số lượng
và sự phân bố cá thể
trong quần thể ở mức
độ phù hợp.

* Ứng dụng về mối quan hệ giữa các cá thể trong quần
thể

Tính toán khoảng cách, mật
độ nuôi trồng phù hợp

Theo em, quần thể người có các mối quan hệ hỗ trợ,
cạnh tranh hay không?
- Quan hệ hỗ trợ: cha mẹ chăm sóc con cái, con cái
chăm sóc cha mẹ; hỗ trợ nhau trong thiên tai, dịch
bệnh, …
- Quan hệ cạnh tranh: khủng bố, xâm chiếm lãnh thổ,
tài nguyên, ...

Câu 1: Cho tập hợp các sinh vật sau:

(I) Các cây mận trong vườn.
(II) Các con gà được bày bán ngoài chợ.
(III) Nhiều loài cá sống trong ao.
(IV) Bầy chó sói.
Tập hợp sinh vật nào là quần thể?
A. (I), (II)
B. (I), (III)
C. (II), (III)
D. (I), (IV)

Câu 2: Các sinh vật cùng loài trong quần thể thường có mối
quan hệ
A. hỗ trợ hoặc cạnh tranh
B. kìm hãm hay ức chế
C. hỗ trợ hoặc đối địch
D. cạnh tranh hoặc đối địch

Câu 3: Khi nói về quần thể sinh vật, có bao nhiêu phát biểu sau đây
đúng?
(I) Các sinh vật trong một loài có thể thuộc nhiều quần thể khác nhau
nhưng các sinh vật trong một quần thể thì chỉ thuộc một loài.
(II) Trong mỗi quần thể, các cá thể có thể có mối quan hệ hỗ trợ hoặc
cạnh tranh nhau.
(III) Khi nguồn sống khan hiếm thì xảy ra sự cạnh tranh giữa các cá
thể;
(IV) Trong một quần thể có thể có nhiều loài cùng sinh sống.
A. 4
B. 3
C. 2
D. 1

Câu 4:
4 Có bao nhiêu ví dụ sau đây thể hiện quan hệ cạnh tranh trong
quần thể?
(I) Bồ nông xếp thành hàng bắt mồi.
(II) Cá mập con khi mới nở ăn trứng cá mập chưa nở.
(III) Các cây tràm cạnh tranh nhau về ánh sáng, nước và muối khoáng.
(IV) Các con linh dương đực tranh giành nhau các con linh dương cái
trong mùa sinh sản.
A. 4
B. 3
C. 2
D. 1

Câu 1: Tại sao nói quan hệ hỗ trợ và cạnh
tranh trong quần thể là các đặc điểm thích
nghi của sinh vật với môi trường sống, giúp
cho quần thể tồn tại và phát triển ổn định?
Câu 2: Làm thế nào để bảo vệ các quần thể
có nguy cơ tuyệt chủng?

Ở thực vật, quan hệ hỗ trợ được thể hiện ở hiện tượng
liền rễ.

Quan hệ giữa các cá thể cùng loài thể hiện qua hiệu quả
nhóm.

Bồ nông xếp thành hàng bắt được nhiều cá hơn bồ
nông xếp riêng rẽ.

Cạnh tranh giành ánh sáng ở thực vật.

Tranh giành con cái trong mùa sinh sản

Sống ký sinh vào đồng loại là hiện tượng không phải
không có trong quần thể nhưng hiếm gặp.

Hiện tượng ăn thịt đồng loại

CÁ VƯỢC (Perca fluviatilis)