CHÀO MỪNG QUÝ
THẦY CÔ ĐẾN DỰGIỜ

MÔN: KHTN 7
GV: Nguyễn Thị Hải Yến

BÀI 15: NĂNG LƯỢNG
ÁNH SÁNG TIA SÁNG
VÙNG TỐI

Hình 1

Hình 4

Hình 2

Hình 3

Hình 5

Các em hãy quan sát các hình ảnh và cho biết vai
trò quan trọng của năng lượng ánh sáng trên Trái
Đất.

I. Ánh sáng là một dạng của Năng lượng

Hoạt động nhóm:
Bố trí thí nghiệm như hình 15.1 SGK.
Xác định vị trí của kim điện kế:
+ Khi chưa bật đèn chiếu
+ Khi bật đèn chiếu

Kết quả:
- Khi chưa bật đèn, kim điện kế chỉ số 0.→
Pin quang điện không phát điện.
- Khi bật đèn, kim điện kế bị lệch đi.
→ Pin quang điện đã nhận được năng lượng ánh
sáng của đèn để chuyển hoá thành điện năng.

Kết luận:Ánh sáng là một dạng của năng lượng

Nếu thay điện kế trong Hình 15.1 bằng
một quạt máy nhỏ và bật đèn thì có hiện
tượng gì xảy ra? Tại sao?

Cánh quạt sẽ quay vì khi bật đèn, pin quang điện đã
nhận được năng lượng ánh sáng của đèn để chuyển
hóa thành điện năng làm quạt quay.

Giải thích vì sao chai nước để ngoài nắng,
sau một khoảng thời gian thì nóng lên.
Năng lượng ánh sáng đã chuyển hóa thành
dạng năng lượng nào?
Chai nước dể ngoài nắng,
sau một khoảng thời gian
thì nóng lên. Năng lượng
ánh sáng đã chuyển hoá
thành nhiệt năng làm nước
nóng lên.

Nêu thêm ví dụ về sử dụng năng lượng ánh sáng
Mặt Trời ở gia đình hoặc địa phương em. Cho biết
năng lượng ánh sáng Mặt trời đã chuyển hóa thành
những dạng năng lượng nào trong mỗi ví dụ.Tại
sao cần ưu tiên sử dụng năng lượng ánh sáng Mặt
Trời?

Thu nhiệt năng từ ánh sáng:

Phơi quần áo

Phơi rơm rạ

Phơi thóc
Bình nước
nóng năng
lượng mặt
trời

Sưởi nắng (mùa
đông)

Làm muối

Bếp năng lượng
mặt trời

-

Thu điện năng từ ánh sáng

Hệ thống điện mặt
trời hòa lưới: năng
lượng Mặt trời
chuyển thành điện
năng.

Máy tính
cầm tay sử
dụng năng
lượng ánh
sáng.

Đèn năng lượng
mặt trời

Thu hóa năng từ ánh sáng: Thực vật (hoa màu,
lúa ngô…)

- Sử dụng trực tiếp năng lượng ánh sáng (không chuyển
hóa)
+ Chiếu sáng trong đời sống, trong sản xuất, học tập,
chiếu sáng trong nghệ thuật…

Thu điện năng từ ánh sáng:
+ Hệ thống điện mặt trời hòa lưới: năng lượng
Mặt trời chuyển thành điện năng.

Cần ưu tiên sử dụng năng lượng ánh sáng mặt trời
vì năng lượng mặt trời là năng lượng tái tạo, năng
lượng sạch, và không bao giờ cạn kiệt, bảo vệ môi
trường, tiết kiệm năng lượng

II. Chùm sáng và tia sáng
1. Chùm sáng

HOẠT ĐỘNG NHÓM

Ánh sáng truyền đi
trong không gian
thành những
chùm sáng có hình
dạng và kích thước
khác nhau

Có mấy loại chùm
sáng? Nêu tên gọi mỗi
loại, vẽ hình biểu diễn
mỗi loại? Nếu ví dụ
chùm sáng song song,
chùm sáng hội tụ, chùm
sáng phân kì trong thực
tế

- Có 3 loại chùm sáng :

+ Chùm sáng song song: Là chùm
sáng giới hạn bởi hai đường thẳng
song song
Ví dụ : Chùm đèn pha chiếu xa,
chùm mặt trời qua kẽ lá..
+ Chùm sáng hội tụ: là chùm sáng
được giới hạn bởi hai đường thẳng
cắt nhau.
VD: Ánh sáng đi qua kính lúp
+ Chùm sáng phân kì: Là chùm
sáng giới hạn bằng hai đường thẳng
loe ra.
Ví dụ:Chùm sáng phát ra từ mặt
trời, bóng đèn, ngọn nến

M

2.Tia sáng
Tia sáng là đoạn thẳng có mũi
tên chỉ hướng truyền của ánh
S
sáng.
Hình 15.5

Biểu diễn tia
sáng

Thí nghiệm tạo tia Đoạn thẳng có hướng SM biểu
sáng bằng chùm sáng diễn một tia sáng
hẹp song song

- Chùm sáng song song rất

hẹp được coi là mô hình một
tia sáng
Vệt sáng trong thí nghiệm trên được coi là một tia sáng.

TIẾT 2: TÌM HIỂU VÙNG TỐI
KHỞI ĐỘNG

Trò chơi tạo bóng tay
trên tường
Nhiệm vụ: Đặt tay thế để tạo
được bóng các con vật trên
tường. Quan sát bóng con vật
trong hai trường hợp: Khi
dùng bóng đèn dây tóc và khi
dùng bóng đèn ống. Rút ra
nhận xét?

NHIỆM VỤ:

+ Các nhóm bố trí thí và tiến hành thí nghiệm
như hình 15.8 và 15.9 SGK
+ Từ kết quả thí nghiệm hoàn thành phiếu học
tập số 2

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2
Câu 1: Hãy mô tả bóng của vật cản sáng trên màn
chắn ở Hình 15.8a và giải thích tại sao có bóng đó?
Câu 2: Hãy mô tả bóng của vật cản sáng thu được trên
màn chắn trong thí nghiệm ở Hình 15.9a
Câu 3: Hãy tìm thêm ví dụ về vùng tối do nguồn sáng
hẹp và vùng tối do nguồn sáng rộng?

Hình 15.8. Vùng tối do nguồn sáng hẹp

CH1:Bóng của vật cản sáng trên màn chắn ở hình 15.8a lớn
hơn vật cản và rất rõ nét. Có bóng đó là do vùng phía sau vật
cản không nhận được ánh sáng từ nguồn sáng truyền tới.

Kết luận:
- Vùng tối là vùng phía sau vật cản sáng không nhận
được ánh sáng từ nguồn sáng truyền tới.
- Vùng tối do nguồn sáng hẹp có ranh giới rõ rệt với
vùng sáng.

2. Vùng tối do nguồn sáng rộng

CH 2: Bóng của vật cản sáng
thu được trên màn chắn trong
thí nghiệm hình 15.9a bao
gồm vùng đen rõ nét và vùng
đen không rõ nét phía ngoài
Kết luận:

- Vùng tối do nguồn sáng
rộng có ranh giới không rõ
rệt với vùng sáng.

CH3: Vùng tối do nguồn
sáng hẹp: bóng của tay
hay bóng của quả bóng
dưới bóng đèn nguồn sáng
hẹp (sợi đốt)
Vùng tối do nguồn sáng
rộng: Bóng của người
dưới ánh sáng mặt trời
hay bóng của quả bóng
dưới nguồn sáng rộng

Vẽ hình và giải thích vùng tối do nguồn sáng hẹp
và nguồn sáng rộng:
MN vùng tối (hoàn toàn)
Giải thích:Chùm sáng phân
kì xuất phát từ nguồn sáng
hẹp rọi vào vật cản sáng bị
chặn lại, trên màn quan sát
phần hoàn toàn không nhận
được ánh sáng từ nguồn là
vùng tối hoàn toàn (bóng
đen). Phần còn lại trên màn
được rọi sáng là vùng sáng.
Biên giới giữa hai vùng tối và

Vẽ hình và giải thích vùng tối do nguồn
sáng hẹp và nguồn sáng rộng:
Đối với nguồn sáng rộng
thì phía sau vật cản, màn
chắn vẫn nhận được một
phần ánh sáng của nguồn
sáng, nên trên màn chắn
ngoài vùng tối hoàn toàn
(bóng đen) vẫn có vùng
tối không hoàn toàn
(bóng mờ), tạo ra biên
giới không rõ rệt giữa
vung tối và vùng sáng.

* Mở rộng
Khi Mặt Trời, Mặt Trăng, Trái Đất thẳng hàng thì
phía sau Mặt Trăng xuất hiện vùng tối và vùng tối
không hoàn toàn. Đứng trên Trái Đất, ở chỗ vùng
tối, không nhìn thấy Mặt Trời, đó là vùng có nhật
thực toàn phần; ở chỗ vùng tối không hoàn toàn,
nhìn thấy một phần Mặt Trời, đó là vùng có nhật
thực một phần

TIẾT 3: LUYỆN TẬP VÀ VẬN DỤNG
Câu 1: Năng lượng ánh sáng có thể chuyển hóa thành
dạng năng lượng nào?

A. Điện năng
C.Quang năng

B. Nhiệt năng
D.Điện năng,Nhiệt
năng,Quang năng

Câu 2: Điền từ còn thiếu vào chỗ trống trong câu sau đâ
Ánh sáng phát ra từ nguồn sáng và truyền trong không
thành những…
A. Chùm sáng B.Ánh sáng C.Tia sáng D.Năng lượng

Câu 3: Có mấy loại chùm sáng thường gặp. Đó là
các chùm sáng nào?
A. Có hai loại chùm sáng: chùm sáng song song và
chùm sáng giao nhau
B. Có 3 loại chùm sáng: chùm sáng song song, chùm
sáng hội tụ, chùm sáng phân kỳ.
C. Có 2 loại chùm sáng: chùm sáng song song và
chùm sáng phân kỳ
D. Có 3 loại chùm sáng: chùm sáng song song, chùm
sáng giao nhau, chùm sáng phân kỳ.

Câu 4: Người ta quy ước vẽ chùm sáng như thế
nào?
A. Quy ước vẽ chùm sáng bằng hai đoạn thẳng
giới hạn chùm sáng.
B. Quy ước vẽ chùm sáng bằng hai mũi tên chỉ
đường truyền của ánh sáng.
C. Quy ước vẽ chùm sáng bằng hai đoạn thẳng
giới hạn chùm sáng, có mũi tên chỉ đường
truyền của ánh sáng.
D. Quy ước vẽ chùm sáng bằng các đoạn thẳng
có sự giới hạn.

Câu 5: Chọn đáp án sai:
A. Quy ước biểu diễn đường truyền của ánh
sáng bằng một đoạn thẳng gọi là tia sáng.
B.Có 3 loại chùm sáng: chùm sáng song song,
chùm sáng hội tụ, chùm sáng phân kỳ.
C.Quy ước vẽ chùm sáng bằng hai đoạn thẳng
giới hạn chùm sáng, có mũi tên chỉ đường
truyền của ánh sáng.
D.Ánh sáng phát ra từ nguồn sáng và truyền
trong không gian thành những chùm sáng.

Câu 6: Các phát biểu sau là đúng hay sai?
A.Vùng tối nằm ở phía sau vật cản, không nhận được
Đúng
ánh sáng từ nguồn sáng truyền tới.
B.Ánh sáng không mang năng lượng.
Sai
C.Tia sáng là đoạn thẳng có mũi tên chỉ hướng truyền
của ánh sáng.
Đúng
D.Trong không khí, đôi khi ánh sáng truyền đi theo
đường cong
Đúng
E. Khi xảy ra hiện tượng nhật thực, tất cả mọi nơi trên
Trái Đất đều quan sát được.
Sai

Câu 7: Chùm sáng nào sau đây được coi là mô
hình tia sáng?
A. Chùm sáng phát ra từ mặt trời
B.Chùm sáng phát ra từ một bút laser
C.Chùm sáng phát ra từ đèn pin
D.Chùm sáng phát ra từ đèn ống

Câu 9: Chùm ánh sáng phát ra từ đèn pha xe máy khi
chiếu xa là chùm ánh sáng
A. hội tụ.
B. phân kì.
C. song song.
D. Một phương án khác.
Câu 10: Máy tính cầm tay sử dụng năng lượng mặt
trời đã chuyển hoá năng lượng
ánh sáng thành
A. điện năng.
B. nhiệt năng.
C. hoá năng.
D. cơ năng.

Câu 11: Hình 15.1 biểu diễn một tia
sáng truyền trong không khí, mũi tên
cho ta biết:
A. Màu sắc của ánh sáng
B.Hướng truyền của ánh sáng
C. Tốc độ truyền ánh sáng
D. Độ mạnh yếu của ánh sáng
Câu 12:Một vật cản được đặt trong khoảng giữa một
bóng điện dây tóc đang sáng và một màn chắn. Kích
thước của bóng nửa tối thay đổi như thế nào khi đưa
vật cản lại gần màn chắn hơn?
A.tăng lên
B.Giảm đi
C. không thay đổi D.lúc đầu tăng lên, sau giảm đi

Câu 13: Yếu tố quyết định tạo bóng nửa tối là :
A.Ánh sáng không mạnh lắm
B.Nguồn sáng to
C.Màn chắn ở xa nguồn
D.Màn chắn ở gần nguồn.
Câu 14: Thế nào là bóng tối?
    A. Là vùng không nhận được ánh sáng từ nguồn
sáng truyền tới.
    B. Là vùng chỉ nhận được một phần ánh sáng từ
nguồn sáng truyền tới.
C. Là vùng nhận được ánh sáng từ nguồn sáng
truyền tới
D. Là vùng nằm phía trước vật cản.

SƠ ĐỒ TƯ DUY

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
Mỗi nhóm HS hãy chế tạo 1
chiếc kính lúp từ vật liệu tái
chế là vỏ chai nhựa trong
suốt.

Chúc các em luôn học giỏi