MÔN: KHTN 7

KIỂM TRA KIẾN THỨC CŨ

Câu 1: Nêu một số dạng năng
lượng thường gặp?

Câu 2: Phát biểu định luật bảo
toàn năng lượng?

Hình 1

Hình 4

Hình 2

Hình 3

Hình 5

Các em hãy quan sát các hình ảnh và cho biết vai
trò quan trọng của năng lượng ánh sáng trên Trái
Đất.

BÀI 15: NĂNG
LƯỢNG ÁNH SÁNG
TIA SÁNG VÙNG TỐI

NỘI DUNG
01
02
03

Ánh sáng là một dạng của năng
lượng
Chùm sáng và tia sáng
Vùng tối

I. Ánh sáng là một dạng của Năng lượng

Bố trí thí nghiệm như hình 15.1 SGK. Xác
định vị trí của kim điện kế:
+ Khi chưa bật đèn chiếu
+ Khi bật đèn chiếu

Kết quả:
- Khi chưa bật đèn, kim điện kế chỉ số 0.→
Pin quang điện không phát điện.
- Khi bật đèn, kim điện kế bị lệch đi.
→ Pin quang điện đã nhận được năng lượng ánh
sáng của đèn để chuyển hoá thành điện năng.

Kết luận:Ánh sáng là một dạng của năng lượng

Nếu thay điện kế trong Hình 15.1 bằng
một quạt máy nhỏ và bật đèn thì có
hiện tượng gì xảy ra? Tại sao?

Cánh quạt sẽ quay vì khi bật đèn, pin quang điện đã
nhận được năng lượng ánh sáng của đèn để chuyển
hóa thành điện năng làm quạt quay.

Giải thích vì sao chai nước để ngoài nắng,
sau một khoảng thời gian thì nóng lên.
Năng lượng ánh sáng đã chuyển hóa thành
dạng năng lượng nào?
Chai nước dể ngoài nắng,
sau một khoảng thời gian
thì nóng lên. Năng lượng
ánh sáng đã chuyển hoá
thành nhiệt năng làm nước
nóng lên.

Nêu thêm ví dụ về sử dụng năng lượng
ánh sáng Mặt Trời ở gia đình hoặc địa
phương em. Cho biết năng lượng ánh
sáng Mặt trời đã chuyển hóa thành
những dạng năng lượng nào trong mỗi ví
dụ.Tại sao cần ưu tiên sử dụng năng
lượng ánh sáng Mặt Trời?

Thu nhiệt năng từ ánh sáng:

Phơi quần áo

Phơi rơm rạ

Phơi thóc
Bình nước
nóng năng
lượng mặt
trời

Sưởi nắng (mùa
đông)

Làm muối

Bếp năng lượng
mặt trời

-

Thu điện năng từ ánh sáng

Hệ thống điện mặt
trời hòa lưới: năng
lượng Mặt trời
chuyển thành điện
năng.

Máy tính
cầm tay sử
dụng năng
lượng ánh
sáng.

Đèn năng lượng
mặt trời

Thu hóa năng từ ánh sáng: Thực vật (hoa màu,
lúa ngô…)

- Sử dụng trực tiếp năng lượng ánh sáng (không chuyển
hóa)
+ Chiếu sáng trong đời sống, trong sản xuất, học tập,
chiếu sáng trong nghệ thuật…

Cần ưu tiên sử dụng năng lượng ánh sáng
mặt trời vì năng lượng mặt trời là năng
lượng tái tạo, năng lượng sạch, và không bao
giờ cạn kiệt, bảo vệ môi trường, tiết kiệm
năng lượng

II. Chùm sáng và tia sáng
1. Chùm sáng

Ánh sáng phát ra từ nguồn sáng và truyền trong không gian
thành những chùm sáng . Tùy thuộc vào nguồn sáng mà chùm
sáng có hình dạng hay kích thước khác nhau

HOẠT ĐỘNG NHÓM

Ánh sáng truyền đi
trong không gian
thành những
chùm sáng có hình
dạng và kích thước
khác nhau

Có mấy loại chùm sáng?
Nêu tên gọi mỗi loại, vẽ
hình biểu diễn mỗi loại?
Nêu ví dụ chùm sáng
song song, chùm sáng
hội tụ, chùm sáng phân
kì trong thực tế

- Có 3 loại chùm sáng :
+ Chùm sáng song song: Là chùm
sáng giới hạn bởi hai đường thẳng
song song
Ví dụ : Chùm đèn pha chiếu xa,
chùm mặt trời qua kẽ lá..

chùm sáng hội tụ

+ Chùm sáng hội tụ: là chùm sáng
được giới hạn bởi hai đường thẳng
cắt nhau.
VD: Ánh sáng đi qua kính lúp

chùm sáng phân kì
+ Chùm sáng phân kì: Là chùm
sáng giới hạn bằng hai đường thẳng
loe ra.
Ví dụ:Chùm sáng phát ra từ mặt
trời, bóng đèn, ngọn nến

2.Tia sáng
Tia sáng là đoạn thẳng có mũi
tên chỉ hướng truyền của ánh
S
sáng.
Hình 15.5

M

Biểu diễn tia
sáng

Thí nghiệm tạo tia Đoạn thẳng có hướng SM biểu
sáng bằng chùm sáng diễn một tia sáng
hẹp song song

Dùng miếng bìa có khoét một lỗ nhỏ để che tấm kính của đèn pin

Bật đèn pin điều chỉnh miếng bìa sao cho vệt sáng từ lỗ nhỏ
đi là là trên mặt màn hứng
Quan sát đường truyền của ánh
sáng trong và mô tả vệt sáng
trên mặt màn chán
Đường truyền ánh sáng là một đường thẳng, vệt sáng hẹp
thẳng trên màn hứng

Chùm sáng phát ra từ bút laser
có thể coi là mô hình tia sáng
hay không? Vì sao?

- Chùm sáng phát ra từ một bút laser có thể coi là mô hình tia
sáng vì chùm sáng phát ra từ laser song song và rất hẹp

Chùm sáng phát ra từ một đèn
pin có thể coi là mô hình tia
sáng hay không? Vì sao?

Chùm sáng phát ra từ một đèn pin không thể coi là mô hình tia
sáng, vì chùm sáng phát ra từ đèn pin là chùm sáng phân kì

TIẾT 2: III.VÙNG TỐI

KHỞI ĐỘNG: Trò

chơi tạo bóng tay trên tường

Nhiệm vụ: Đặt tay để tạo được bóng các con vật trên tường.

Quan sát bóng con vật trong hai trường hợp: Khi dùng
bóng đèn dây tóc và khi dùng bóng đèn ống. Rút ra
nhận xét?

đèn dây tóc

đèn ống

Khi dùng bóng đèn dây tóc thì bóng của vật sẽ rõ nét
còn khi dùng bóng đèn ống thì bóng của con vật lại
không rõ nét.Tại sao lại như vậy?

Vùng tối do nguồn sáng hẹp

Dùng một đèn pin để tạo nguồn sáng hẹp
Đặt một quả bóng nhỏ trong khoảng giữa đèn pin
và màn chắn để làm vật cản sáng
Vùng không gian phía sau quả bóng không nhận
được ánh sáng trực tiếp từ nguồn sáng nên là vùng
tối

?.Hãy mô tả bóng của vật cản sáng trên màn chắn ở Hình
15.8a và giải thích tại sao có bóng đó?

TL: Bóng của vật cản sáng trên màn chắn ở hình 15.8a lớn
hơn vật cản và rất rõ nét. Có bóng đó là do vùng phía sau vật
cản không nhận được ánh sáng từ nguồn sáng truyền tới.

Vùng tối do nguồn sáng rộng

Thay bóng đèn pin là nguồn sáng hẹp thành đèn laser là
nguồn sáng rộng
- Đối với nguồn sáng rộng thì phía sau vật cản có vùng
hoàn toàn không nhận được ánh sáng từ nguồn sáng và
có vùng chỉ nhận được một phần ánh sáng từ nguồn sáng
truyền tới (vùng tối không hoàn toàn).

?1:Hãy mô tả bóng của vật cản sáng thu được trên màn
chắn trong thí nghiệm ở Hình 15.9a
TL:Bóng của vật cản sáng thu được trên màn chắn trong thí
nghiệm hình 15.9a bao gồm vùng đen rõ nét và vùng đen
không rõ nét phía ngoài
?2:Hãy tìm thêm ví dụ về vùng tối do nguồn sáng hẹp và
vùng tối do nguồn sáng rộng?

Vùng tối do nguồn sáng hẹp:
bóng của tay hay bóng của quả
bóng dưới bóng đèn nguồn
sáng hẹp (sợi đốt)

Vùng tối do nguồn sáng
rộng: Bóng của người dưới
ánh sáng mặt trời hay bóng
của quả bóng dưới nguồn
sáng rộng

Kết luận:
- Đối với nguồn sáng hẹp thì phía sau vật cản sáng có
vùng hoàn toàn không nhận được ánh sáng từ nguồn
sáng truyền tới gọi là vùng tối
- Đối với nguồn sáng rộng thì phía sau vật cản sáng
có vùng hoàn toàn không nhận được ánh sáng truyền
tới và có vùng chỉ nhận được một phần ánh sáng từ
nguồn sáng truyền tới gọi vùng tối không hoàn toàn

Vẽ hình và giải thích vùng tối do nguồn sáng hẹp và
nguồn sáng rộng:
MN vùng tối (hoàn toàn)
Giải thích:Chùm sáng phân kì
xuất phát từ nguồn sáng hẹp rọi
vào vật cản sáng bị chặn lại, trên
màn quan sát phần hoàn toàn
không nhận được ánh sáng từ
nguồn là vùng tối hoàn toàn (bóng
đen). Phần còn lại trên màn được
rọi sáng là vùng sáng. Biên giới
giữa hai vùng tối và sáng rất rõ rệt,
sắc nét.

Vẽ hình và giải thích vùng tối do nguồn sáng hẹp và
nguồn sáng rộng:
Đối với nguồn sáng rộng thì
phía sau vật cản, màn chắn
vẫn nhận được một phần ánh
sáng của nguồn sáng, nên
trên màn chắn ngoài vùng
tối hoàn toàn (bóng đen) vẫn
có vùng tối không hoàn toàn
(bóng mờ), tạo ra biên giới
không rõ rệt giữa vung tối
và vùng sáng.

* Mở rộng

Hiện tượng nhật thực, nguyệt thực cũng liên quan đến vùng tối
mà chúng ta vừa học, Mặt Trăng quay xung quanh Trái
Đất ,Mặt Trời chiếu sáng Mặt Trăng và Trái Đất nên có những
lúc Mặt Trời, Trái Đất và Mặt Trăng nằm trên một đường
thẳng. Khi Mặt Trăng nằm giữa Trái Đất và Mặt trời như hình
vẽ thì một phần ánh sáng từ Mặt Trời chiếu đến Trái Đất sẽ bị
Mặt Trăng che khuất khi đó trên Trái Đất sẽ xuất hiện vùng
tối, và vùng tối không hoàn toàn

Đứng trên Trái Đất ở chỗ vùng tối, không nhìn thấy Mặt
Trời, đó là vùng có nhật thực toàn phần; ở chỗ vùng tối
không hoàn toàn, nhìn thấy một phần Mặt Trời, đó là vùng
có nhật thực một phần

Tương tự các em có thể giải thích được hiện tượng nguyệt
thực. Nhìn vào hình vẽ em hãy cho biết khi có nguyệt thực vị
trí tương đối của Trái Đất, Mặt Trời và Mặt Trăng như thế
nào?

Vi deo hiện tượng nhât thực
Nguyệt thực
Bí mật sự kiện thiên Văn
Khám phá hiện tượng Nguyệt thực

TIẾT 3: LUYỆN TẬP VÀ VẬN DỤNG
Câu 1: Năng lượng ánh sáng có thể chuyển hóa thành
dạng năng lượng nào?

A. Điện năng
C.Quang năng

B. Nhiệt năng
D.Điện năng,Nhiệt
năng,Quang năng

Câu 2: Điền từ còn thiếu vào chỗ trống trong câu sau đâ
Ánh sáng phát ra từ nguồn sáng và truyền trong không
thành những…
A. Chùm sáng B.Ánh sáng C.Tia sáng D.Năng lượng

Câu 3: Có mấy loại chùm sáng thường gặp. Đó là
các chùm sáng nào?
A. Có hai loại chùm sáng: chùm sáng song song và
chùm sáng giao nhau
B. Có 3 loại chùm sáng: chùm sáng song song, chùm
sáng hội tụ, chùm sáng phân kỳ.
C. Có 2 loại chùm sáng: chùm sáng song song và
chùm sáng phân kỳ
D. Có 3 loại chùm sáng: chùm sáng song song, chùm
sáng giao nhau, chùm sáng phân kỳ.

Câu 4: Người ta quy ước vẽ chùm sáng như thế
nào?
A. Quy ước vẽ chùm sáng bằng hai đoạn thẳng
giới hạn chùm sáng.
B. Quy ước vẽ chùm sáng bằng hai mũi tên chỉ
đường truyền của ánh sáng.
C. Quy ước vẽ chùm sáng bằng hai đoạn thẳng
giới hạn chùm sáng, có mũi tên chỉ đường
truyền của ánh sáng.
D. Quy ước vẽ chùm sáng bằng các đoạn thẳng
có sự giới hạn.

Câu 5: Chọn đáp án sai:
A. Quy ước biểu diễn đường truyền của ánh
sáng bằng một đoạn thẳng gọi là tia sáng.
B.Có 3 loại chùm sáng: chùm sáng song song,
chùm sáng hội tụ, chùm sáng phân kỳ.
C.Quy ước vẽ chùm sáng bằng hai đoạn thẳng
giới hạn chùm sáng, có mũi tên chỉ đường
truyền của ánh sáng.
D.Ánh sáng phát ra từ nguồn sáng và truyền
trong không gian thành những chùm sáng.

Câu 6: Các phát biểu sau là đúng hay sai?
A.Vùng tối nằm ở phía sau vật cản, không nhận được
Đúng
ánh sáng từ nguồn sáng truyền tới.
B.Ánh sáng không mang năng lượng.
Sai
C.Tia sáng là đoạn thẳng có mũi tên chỉ hướng truyền
của ánh sáng.
Đúng
D.Trong không khí, đôi khi ánh sáng truyền đi theo
đường cong
Đúng
E. Khi xảy ra hiện tượng nhật thực, tất cả mọi nơi trên
Trái Đất đều quan sát được.
Sai

Câu 7: Chùm sáng nào sau đây được coi là mô
hình tia sáng?
A. Chùm sáng phát ra từ mặt trời
B.Chùm sáng phát ra từ một bút laser
C.Chùm sáng phát ra từ đèn pin
D.Chùm sáng phát ra từ đèn ống

Câu 9: Chùm ánh sáng phát ra từ đèn pha xe máy khi
chiếu xa là chùm ánh sáng
A. hội tụ.
B. phân kì.
C. song song.
D. Một phương án khác.
Câu 10: Máy tính cầm tay sử dụng năng lượng mặt
trời đã chuyển hoá năng lượng
ánh sáng thành
A. điện năng.
B. nhiệt năng.
C. hoá năng.
D. cơ năng.

Câu 11: Hình 15.1 biểu diễn một tia
sáng truyền trong không khí, mũi tên
cho ta biết:
A. Màu sắc của ánh sáng
B.Hướng truyền của ánh sáng
C. Tốc độ truyền ánh sáng
D. Độ mạnh yếu của ánh sáng
Câu 12:Một vật cản được đặt trong khoảng giữa một
bóng điện dây tóc đang sáng và một màn chắn. Kích
thước của bóng nửa tối thay đổi như thế nào khi đưa
vật cản lại gần màn chắn hơn?
A.tăng lên
B.Giảm đi
C. không thay đổi D.lúc đầu tăng lên, sau giảm đi

Câu 13: Yếu tố quyết định tạo bóng nửa tối là :
A.Ánh sáng không mạnh lắm
B.Nguồn sáng to
C.Màn chắn ở xa nguồn
D.Màn chắn ở gần nguồn.
Câu 14: Thế nào là bóng tối?
    A. Là vùng không nhận được ánh sáng từ nguồn
sáng truyền tới.
    B. Là vùng chỉ nhận được một phần ánh sáng từ
nguồn sáng truyền tới.
C. Là vùng nhận được ánh sáng từ nguồn sáng
truyền tới
D. Là vùng nằm phía trước vật cản.

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
Mỗi nhóm HS hãy chế tạo 1
chiếc kính lúp từ vật liệu tái
chế là vỏ chai nhựa trong
suốt.

Cảm ơn các em đã chú ý
lắng nghe .Chúc các em
luôn học giỏi