CHÀO MỪNG QUÝ THẦY CÔ VÀ CÁC EM
HỌC SINH ĐẾN VỚI MÔN SINH HỌC 9

TRƯỜNG THCS héi s¬n
GV :NGUYỄN THỊ Tr©m

SINH VẬT VÀ MÔI TRƯỜNG
CHƯƠNG I : SINH VẬT VÀ MÔI TRƯỜNG

BÀI : 41

BÀI 41 : MÔI TRƯỜNG VÀ CÁC NHÂN TỐ SINH THÁI

I Môi trường sống của sinh vật :
1. Môi trường là gì ?
As,t°,CO2, O2

Thùc vËt

N­íc

§éng vËt

§Êt

Vi sinh vËt

...

Có những yếu tố nào tác động lên đời sống
Môi trường là gì ?
của cây xanh ?

BÀI 41 : MÔI TRƯỜNG VÀ CÁC NHÂN TỐ SINH THÁI

I Môi trường sống của sinh vật :
1. Môi trường là gì ?

 Môi trường là nơi sinh sống của sinh vật, bao
gồm tất cả những gì bao quanh có tác động
trực hoặc gián tiếp lên sự sống, phát triển, sinh
sản của sinh vật.

2. Các loại môi trường.

BÀI 41 : MÔI TRƯỜNG VÀ CÁC NHÂN TỐ SINH THÁI
I Môi trường sống của sinh vật :

? Hãy quan sát hình ảnh trong tự nhiên và điền tiếp nội dung phù hợp
vào các ô trống trong bảng sau :

STT

TEÂN S.VAÄT

1

Giun ñaát

2

Caù cheùp

3

Chim veït

4

Saùn daây

5

Caây tre

6

Con ngöïa

MOÂI TRÖÔØNG
SOÁNG

Bảng 41.1

2 Môi trường
4
4

trên mặt

4

đất – không
khí

Môi trường sinh vật

4
1 Môi trường nước

4

3
Môi trường trong đất
Các môi trường sống của sinh vật

BÀI 41 : MÔI TRƯỜNG VÀ CÁC NHÂN TỐ SINH THÁI

I Môi trường sống của sinh vật :
1. Môi trường là gì ?

 Môi trường là nơi sinh sống của sinh vật, bao gồm tất
cả những gì bao quanh có tác động trực hoặc gián
tiếp lên sự sống, phát triển, sinh sản của sinh vật.

2. Các loại môi trường: có 4 loại môi trường chủ yếu.

 - Môi trường nước.

- Môi trường trong đất.
- Môi trường trên mặt đất- không khí .
- Môi trường sinh vật.

BÀI 41 : MÔI TRƯỜNG VÀ CÁC NHÂN TỐ SINH THÁI

I Môi trường sống của sinh vật :
II Các nhân tố sinh thái :

Em hãy nghiên cứu thông tin mục II
SGK trang 119

BÀI 41 : MÔI TRƯỜNG VÀ CÁC NHÂN TỐ SINH THÁI

I Môi trường sống của sinh vật :
II Các nhân tố sinh thái :

- Nhân tố sinh thái là những yếu tố của môi trường tác
động đến
sinh
vật.
0

As,t , C O2, O2...

Thùc vËt

N­íc

§éng vËt

§Êt

Vi sinh vËt

Thế nào là nhân tố sinh thái ?

BÀI 41 : MÔI TRƯỜNG VÀ CÁC NHÂN TỐ SINH THÁI

I Môi trường sống của sinh vật :
II Các nhân tố sinh thái :

As,t°,CO2, O2

Thực vật

Nước

Động vật

Đất

Vi sinh vật

...

Nhân tố vô sinh

Nhân tố hữu sinh

Có thể chia các nhân
tố sinh thái
Con người
Sinh vật khác
thành mấy nhóm ?

THẢO LUẬN NHÓM HOÀN THÀNH BÀI TẬP SAU :
Chuột sống trong rừng mưa nhiệt đới có thể chịu ảnh hưởng của
các nhân tố sinh thái sau :mức độ ngập nước, ánh sáng, độ ẩm
không khí, kiến, gió thổi, rắn hổ mang, phá rừng, cây gỗ, săn bắt,
sâu ăn lá cây, gỗ mục, độ dốc của đất.

Hãy sắp xếp các nhân tố đó vào từng nhóm nhân tố sinh thái.
Nhân tố vô sinh

Nhân tố hữu sinh
Nhân tố con người

Nhân tố các sinh vật
khác

BÀI TẬP :
Chuột sống trong rừng mưa nhiệt đới có thể chịu ảnh hưởng của
các nhân tố sinh thái sau :mức độ ngập nước, ánh sáng, độ ẩm
không khí, kiến, gió thổi, rắn hổ mang, phá rừng, cây gỗ, săn bắt,
sâu ăn lá cây, gỗ mục, độ dốc của đất.

ĐÁP ÁN

Nhân tố hữu sinh
Nhân tố vô sinh

Mức độ ngập nước
Ánh sáng
Độ ẩm không khí
Gió thổi
Gỗ mục
Độ dốc của đất

Nhân tố con người

Phá rừng
Săn bắt

Nhân tố các sinh vật
khác

Kiến
Rắn hổ mang
Cây gỗ
Sâu ăn lá cây

BÀI 41 : MÔI TRƯỜNG VÀ CÁC NHÂN TỐ SINH THÁI

I Môi trường sống của sinh vật :
II Các nhân tố sinh thái :
- Nhân tố sinh thái là những yếu tố của môi trường tác
động đến sinh vật. Gồm :
+ Nhân tố vô sinh là các yếu tố không sống của thiên
nhiên có ảnh hưởng đến cơ thể sinh vật như : nhiệt độ, ánh
sáng, gió, nước, địa hình, thổ nhưỡng, loại đất, độ dốc…
+ Nhân tố hữu sinh :(nhân tố sinh thái sống)

Em hãy quan sát một số hoạt động của con người tác động đến môi trường ?

Rác thải sinh hoạt

Khí thải, tiếng ồn

Chặt, đốt rừng

Đắp đập ngăn lũ, tạo năng lượng sạch

Trồng cây gây rừng

BÀI 41 : MÔI TRƯỜNG VÀ CÁC NHÂN TỐ SINH THÁI

I Môi trường sống của sinh vật :
II Các nhân tố sinh thái :
- Nhân tố sinh thái là những yếu tố của môi trường tác
động đến sinh vật. Gồm :
+ Nhân tố vô sinh là các yếu tố không sống của thiên
nhiên có ảnh hưởng đến cơ thể sinh vật như : nhiệt độ, ánh
sáng, gió, nước, địa hình, thổ nhưỡng, loại đất, độ dốc…
+ Nhân tố hữu sinh :(nhân tố sinh thái sống)
.Nhân tố con người :tác động tích cực (cải tạo, nuôi
dưỡng, lai ghép…), tác động tiêu cực(săn bắt, đốt phá…).
.Nhân tố sinh vật:các vi sinh vật, thực vật, động vật…

BÀI 41 : MÔI TRƯỜNG VÀ CÁC NHÂN TỐ SINH THÁI

I Môi trường sống của sinh vật :
II Các nhân tố sinh thái :

?

Em h·y nhËn xÐt vÒ sù thay ®æi cña c¸c nh©n
tè sau :

+ C­êng ®é ¸nh s¸ng t¨ng dÇn tõ s¸ng tíi tr­a vµ sau ®ã
1.
Trong
mét
ngµy
(tõ
s¸ng
tíi
tèi
)
,
¸nh
gi¶m dÇn vµo buæi chiÒu cho ®Õn tèi.
s¸ng
mÆt
trêithay
thay
nµohÌ?cã ngµy
+ §é dµi
ngµy
®æi ®æi
theonh­
mïathÕ
: mïa
ë mïa
n­íc ®«ng.
ta ,®é dµi ngµy vµo mïa hÌ vµ
dµi2.h¬n
mïa
®«ng
g× kh¸c
? mïa: mïa hÌ
+
Trong
n¨mcã
nhiÖt
®é thaynhau
®æi theo
nhiÖt
kh«ng®æi
khÝnhiÖt
cao, mïa
m¸tmét
mÎ, mïa
3. Sù®éthay
®é thu
trong
n¨m®«ng
nhiÖt ra
®é thÊp,
mïa
xu©n
diÔn
nh­thÕ
nµo
? Êm ¸p.

? Em cã nhËn xÐt g× vÒ sù thay ®æi cña c¸c nh©n tè
sinh th¸i trªn?

BÀI 41 : MÔI TRƯỜNG VÀ CÁC NHÂN TỐ SINH THÁI

I Môi trường sống của sinh vật :
II Các nhân tố sinh thái :
- Nhân tố sinh thái là những yếu tố của môi trường tác
động đến sinh vật. Gồm :
+ Nhân tố vô sinh là các yếu tố không sống của thiên
nhiên có ảnh hưởng đến cơ thể sinh vật như : nhiệt độ, ánh
sáng, gió, nước, địa hình, thổ nhưỡng, loại đất, độ dốc…
+ Nhân tố hữu sinh :(nhân tố sinh thái sống)
.Nhân tố con người :tác động tích cực (cải tạo, nuôi
dưỡng, lai ghép…), tác động tiêu cực(săn bắt, đốt phá…).
.Nhân tố sinh vật:các vi sinh vật, thực vật, động vật…
- Các nhân tố sinh thái tác động lên sinh vật thay đổi
theo môi trường và thời gian.

BÀI 41 : MÔI TRƯỜNG VÀ CÁC NHÂN TỐ SINH THÁI

I Môi trường sống của sinh vật :
II Các nhân tố sinh thái :
III Giới hạn sinh thái :

Giới hạn trên

Giới hạn dưới
Kho¶ng thuËn lîi

50 C
Điểm gây chết

300C

Điểm cực thuận
Giới hạn chịu đựng

420 C

t0 C

Điểm gây chết

Hình 41.1: Giới hạn nhiệt độ của cá rô phi ở Việt Nam

Quan s¸t h×nh vÏ vµ cho biÕt :

- C¸ r« phi ë ViÖt Nam sèng vµ ph¸t triÓn ë nhiÖt ®é nµo ?
- NhiÖt ®é nµo c¸ r« phi sinh tr­ëng vµ ph¸t triÓn thuËn lîi nhÊt ?
- T¹i sao d­íi 5oC vµ trªn 42oC th× c¸ r« phi sÏ chÕt ?

BÀI 41 : MÔI TRƯỜNG VÀ CÁC NHÂN TỐ SINH THÁI

I Môi trường sống của sinh vật :
II Các nhân tố sinh thái :
III Giới hạn sinh thái :
Quan sát hình vẽ và cho biết:
- C¸ r« phi ë ViÖt Nam sèng vµ
ph¸t triÓn ë nhiÖt ®é nµo ?
- NhiÖt ®é nµo c¸ r« phi sinh tr­ëng
vµ ph¸t triÓn thuËn lîi nhÊt ?
- T¹i sao d­íi 5oC vµ trªn 42oC th× c¸
r« phi sÏ chÕt ?

Giới hạn
dưới

50 C

Kho¶ng
thuËn lîi

Giới hạn
trên

300C 420 C

Điểm cực thuận

Giới hạn chịu đựng

t0 C

+ Từ 5oC
42oC
+ Phát triển thuận lợi nhất ở
30oC
+ Nhiệt độ 5oC gọi là giới hạn
dưới
+ Nhiệt độ 42oC gọi là giới hạn
trên
+ 30oC là điểm cực thuận của cá
rô phi Việt Nam
+ Từ 5oC đến 42oC là giới hạn
chịu đựng( giới hạn sinh thái)
về nhiệt độ của cá rô phi ở VN.

BÀI 41 : MÔI TRƯỜNG VÀ CÁC NHÂN TỐ SINH THÁI

I Môi trường sống của sinh vật :
II Các nhân tố sinh thái :
III Giới hạn sinh thái :
Giôùi haïn sinh
thaùi laø giôùi haïn
chòu ñöïng cuûa cô
theå sinh vaät ñoái
vôùi moät nhaân toá
sinh thaùi nhaát
ñònh.

Thế nào là giới hạn sinh thái ?

Bµi tËp tr¾c nghiÖm
H·y chän c©u tr¶ lêi ®óng nhÊt trong c¸c c©u sau:

C©u 1: M«i tr­êng sèng cña sinh vËt lµ:
A

Lµ n¬i sinh sèng cña sinh vËt.

B

Lµ tÊt c¶ nh÷ng g× bao quanh có tác động
trực tiếp hoặc gián tiếp đến sinh vật

C

Lµ n¬i sinh sèng cña sinh vËt, bao gåm tÊt c¶
nh÷ng g× bao quanh có tác động trực tiếp
hoặc gián tiếp lên sự sống, phát triển, sinh sản
của sinh vật.
§óng

Bµi tËp tr¾c nghiÖm
H·y chän c©u tr¶ lêi ®óng nhÊt trong c¸c c©u sau:
C©u 2: D·y c¸c nh©n tè nµo sau ®©y lµ c¸c nh©n tè h÷u sinh?
A

R¾n hæ mang, ¸p suÊt kh«ng khÝ, c©y gç, gç môc.

B

C©y cá, áp suất không khí , hæ, c©y rªu, vi khuÈn

C

C©y cá, th¶m thùc vËt, hæ, c©y rªu, vi rót

§óng

Bµi tËp tr¾c nghiÖm
H·y chän c©u tr¶ lêi ®óng nhÊt trong c¸c c©u sau:
C©u 3: Giíi h¹n sinh th¸i lµ:
A

Lµ giíi h¹n chÞu ®ùng cña c¬ thÓ sinh vËt ®èi víi
môi trường nhÊt ®Þnh.

B

Lµ giíi h¹n chÞu ®ùng cña c¬ thÓ sinh vËt ®èi
§óng
víi một nh©n tè sinh th¸i nhÊt ®Þnh.

C

Lµ giíi h¹n chÞu ®ùng cña c¬ thÓ sinh vËt ®èi
víi môi trường.

H­íng dÉn vÒ nhµ :
- Häc thuéc bµi.
- §äc tr­íc bµi : ¶nh h­ëng cña ¸nh s¸ng lªn ®êi
sèng sinh vËt.
- Ôn lại kiến thức sinh học về thực vật ở lớp 6.
- Lµm bµi tËp : 1, 2 , 3, 4 (Trang121 – SGK)