KiÓm tra bµi cò

Đâu là đặc điểm hình thức của câu nghi vấn?

A

Là câu có chứa những từ: ai, gì, nào, tại sao,…hoặc
có từ hay nối các vế có quan hệ lựa chọn…; kết thúc
bằng dấu hỏi chấm.

B

Là câu chứa những từ: hãy, đừng chớ, thôi, đi,
nào,..; hoặc ngữ điệu cầu khiến; kết thúc bằng dấu
chấm, dấu chấm than.

C

Lµ c©u cã nh÷ng tõ ng÷: «i, than «i, chao ¬i,…;
kết thúc bằng dấu chấm than.

Chức năng của câu nghi vấn là gì?

A

Dùng để yêu cầu, đề nghị, khuyên bảo,…

B

Dùng để hỏi, ngoài ra dùng để: cầu khiến, bộc lộ
cảm xúc, đe dọa, khẳng định,...

C

Dùng để bộc lộ tình cảm, cảm xúc

Đọc đoạn thơ sau và trả lời câu hỏi:
Đâu những chiều lêng láng máu sau rừng
Ta đợi chết mảnh trời gay gắt,
Để ta chiếm lấy riêng phần bí mất?
- Than ôi! Thời oanh liệt nay còn đâu?
(Nhớ rừng – Thế Lữ)

Xác định câu nghi vấn và cho biết chức năng
của chúng?
Có 2 câu nghi vấn: Đâu những chiều…bí
mật?; Thời oanh liệt nay còn đâu?. Chức
năng: dùng để bộc lộ cảm xúc (nuối tiếc).

I- §Æc ®iÓm h×nh thøc vµ chøc n¨ng.
1. Bài tập/ Tr 20
* Bài tập a
(1): + Th«i ®õng lo l¾ng.

(1) ¤ng l·o chµo con c¸ vµ nãi:

Con c¸ tr¶ lêi:

+ Cø vÒ ®i.

(2): + §i th«i con.
- §Æc ®iÓm h×nh thøc :
+ C¸c c©u trªn cã c¸c tõ ng÷ cÇu
khiÕn: ®õng, ®i, th«i.
+ KÕt thóc b»ng dÊu chÊm.
- Chøc n¨ng:
+ Th«i ®õng lo l¾ng. ->khuyªn b¶o

+ §i th«i con. -> yªu cÇu

§äc nh÷ng ®o¹n trÝch sau:

- Mô vî t«i l¹i næi c¬n ®iªn råi. Nã kh«ng muèn
lµm bµ nhÊt phÈm phu nh©n n÷a, nã muèn
lµm n÷ hoµng.

- C©u cÇu khiÕn:

+ Cø vÒ ®i. -> yªu cÇu

•

- Th«i ®õng lo l¾ng. Cø vÒ ®i. Trêi phï hé cho
l·o. Mô giµ sÏ lµ n÷ hoµng.
vµng)

(¤ng l·o ®¸nh c¸ vµ con c¸

(2) T«i khãc nÊc lªn. MÑ t«i tõ ngoµi ®i vµo. MÑ
vuèt tãc t«i vµ nhÑ nhµng d¾t tay em Thuû:
- §i th«i con.

(Theo Kh¸nh Hoµi, Cuéc chia tay cña nh÷ng
con bóp bª)
C©u
cÇu khiÕn
®o¹n
trÝch
dïng
lµm
g×?
§Æc ®iÓm
h×nh trong
thøc nµo
cho
biÕttrªn
®ã lµ
c©u®Ó
cÇu
khiÕn?
Trong ®o¹n trÝch trªn c©u nµo lµ c©u cÇu khiÕn?

I- §Æc ®iÓm h×nh thøc vµ chøc n¨ng
1. Bài tập, tr20

* Bài tập a
(1) Th«i ®õng lo l¾ng.
Cã tõ ®õng -> khuyªn b¶o.
- Cø vÒ ®i. ; cã tõ ®i -> yªu cÇu.
(2) - §i th«i con.
cã tõ th«i. -> yªu cÇu
* Bài tập b
- C¸ch ®äc kh¸c nhau: C©u (2) cã
ng÷ ®iÖu nhÊn m¹nh h¬n.
- Chøc n¨ng:
+ C©u (1): dïng ®Ó tr¶ lêi c©u hái víi
ý nghÜa th«ng b¸o.
+ C©u (2): dïng ®Ó yªu cÇu, ra lÖnh.

§äc to nh÷ng c©u sau vµ tr¶
lêi c©u hái:
(1) Anh lµm g× ®Êy?
- Më cöa. H«m nay trêi nãng qu¸.
(2) §ang ngåi viÕt thư­, t«i bçng nghe
tiÕng ai ®ã väng vµo
- Më cöa!
- C¸ch ®äc c©u: Më cöa! trong (b) cã kh¸c
víi c¸ch ®äc c©u : Më cöa trong (a)kh«ng?
-C©u: Më cöa! trong c©u (b) dïng ®Ó lµm
g×, kh¸c víi Më cöa trong c©u (a) ë chç
nµo?

2. KÕt luËn:

* §Æc ®iÓm h×nh thøc:
+ Cã nh÷ng tõ cÇu khiÕn như­: h·y,
®õng, chí,…®i, th«i, nµo,…
+ Ng÷ ®iÖu cÇu khiÕn;
+ KÕt thóc c©u b»ng dÊu chÊm
than hoÆc dÊu chÊm;
* Chøc n¨ng: dïng ®Ó ra lÖnh, yªu
cÇu, ®Ò nghÞ, khuyªn b¶o,…

C©u cÇu khiÕn cã nh÷ng
dÊu hiÖu h×nh thøc nµo?

C©u cÇu khiÕn th­ưêng
dïng ®Ó lµm g×?

Đặt câu cầu khiến với chủ đề phòng
chống dịch Covid 19.

Hãy rửa tay thường xuyên với xà
phòng, nước sạch.
Hãy hạn chế đi ra nơi đông người.
Nào, chúng ta cùng chung tay đẩy
lùi virut SARS-CoV-2!

Đừng hút thuốc
nữa!

Hãy từ bỏ thuốc
lá!

* Lưu ý:

Hai câu sau thuộc kiểu câu gì
và giải thích tại sao?
1. Anh có thể tắt hộ tôi cái quạt
được không ?
- C©u nghi vÊn dïng ®Ó cÇu khiÕn
2. Tắt quạt đi!
- C©u cÇu khiÕn
Lưu ý: tr¸nh nhÇm lÉn khi
sö dông 2 kiÓu c©u trªn

II. Luyện tập
Bài tập 2a (TL, tr21): Xét các câu sau và trả lời các câu
hỏi.
a.Hãy lấy gạo làm bánh mà lễ Tiên vương. (Bánh chưng, bánh
giầy)
b. Ông giáo hút trước đi. (Nam Cao, Lão Hạc)
c. Nay chúng ta đừng làm gì nữa, thử xem lão Miệng có sống
được không. (Chân, Tay, Tai, Mắt, Miệng)
Câu hỏi:
-Đặc điểm hình thức nào cho biết những câu trên là câu
cầu khiến?
- Nhận xét về chủ ngữ trong những câu đó? Thử them,
bớt hoặc thay đổi chủ ngữ xem ý nghĩa của các câu thay
đổi như thế nào?

Bài tập 2a (TL, tr 21): Xét
các câu sau và trả lời câu hỏi

* Hình thức có chứa
những từ ngữ cầu
khiến:
(1): hãy
(2): đi
(3): đứng

1. Hãy lấy gạo làm bánh mà lễ Tiên vương.
(Bánh chưng, bánh giầy)
2. Ông giáo hút trước đi.
(Nam Cao, Lão Hạc)
3. Nay chúng ta đừng làm gì nữa, thử xem
lão Miệng có sống được không.
(Chân, Tay, Tai, Mắt, Miệng)

1. Hãy lấy gạo làm bánh mà lễ Tiên
vương.
Thiếu
CN

 Con hãy lấy gạo làm bánh mà lễ Tiên

vương.

Không thay đổi ý nghĩa mà chỉ làm
cho đối tượng tiếp nhận được thể
hiện rõ hơn và lời yêu cầu nhẹ
hơn, tình cảm hơn.

2. Ông giáo hút trước đi.
CN

 Hút trước đi!
Ý nghĩa của câu không thay đổi
nhưng ý cầu khiến nhấn mạnh
hơn và lời nói kém lịch sự hơn.

Bài tập 2c (TL, tr 22)

So sánh hình thức và ý nghĩa của hai câu sau:
a. Hãy cố ngồi dậy húp ít cháo cho đỡ xót ruột!
b. Thầy em hãy cố ngồi dậy húp ít cháo cho đỡ xót ruột.

(Ngô Tất Tố, Tắt đèn)

Đáp án:
- Giống nhau: đều là câu cầu khiến có từ ngữ cầu khiến: hãy
-Khác nhau:
+ Câu a: vắng chủ ngữ, có cả từ ngữ cầu khiến và ngữ điệu cầu
khiến, ý nghĩa mang tính chất ra lệnh; kết thúc bằng dấu (!)
+ Câu b: Có chủ ngữ (Thầy em), ý cầu khiến nhẹ hơn, thể hiện
rõ hơn tình cảm của người nói đối với người nghe; kết thúc
bằng dấu (.)

Bài tập bổ sung: Hãy viết một đoạn văn (8-10 câu) trình bày
suy nghĩ của em về ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ môi
trường sống (đoạn văn có sử dụng một câu cầu khiến- gạch chân,
chỉ rõ)
Hướng dẫn viết

1. Về hình thức: + Triển khai chủ đề bằng một đoạn văn
+ Dung lượng: 8-10 câu
+ Tích hợp tiếng Việt: sử dụng câu cầu khiến (gạch chân, chỉ rõ)
2. Nội dung: Cần đảm bảo các ý cơ bản sau:
+ Giải thích: môi trường sống là gì?
+ Ý nghĩa của việc bảo vệ môi trường sống?
+ Hậu quả việc con người không bảo vệ môi trường sống?
+ Chúng ta cần làm gì để bảo vệ và làm cho môi trường sống tốt
đẹp hơn?

- C©u cÇu khiÕn cã nh÷ng dÊu hiÖu h×nh thøc nµo?

A

Lµ nh÷ng c©u cã nh÷ng tõ cÇu khiÕn: h·y, ®õng,
chí,…hay ng÷ ®iÖu cÇu khiÕn; th­ưêng kÕt thóc b»ng
dÊu chÊm than hoÆc dÊu chÊm.

B

Lµ c©u cã nh÷ng tõ: ai, g×, nµo, t¹i sao…hoÆc cã
tõ hay nèi c¸c vÕ cã quan hÖ lùa chän…

C

Lµ c©u cã nh÷ng tõ ng÷: «i, than «i, chao ¬i,…

C©u cÇu khiÕn cã nh÷ng chøc n¨ng nµo?
A

Dïng ®Ó béc lé trùc tiÕp c¶m xóc cña ng­ưêi nãi(ngư­êi
viÕt)

B

Dïng ®Ó kÓ, th«ng b¸o, nhËn ®Þnh, miªu t¶…

C

Dïng ®Ó ra lÖnh, yªu cÇu, ®Ò nghÞ, khuyªn b¶o…

“C¸c cËu ¬i h·y chÞu khã ®îi
mét chót”. (NguyÔn Minh Ch©um¶nh trăng cuèi rõng)
A. ĐÒ nghÞ
A
B. Sai khiÕn
C. Van xin
D. Ra lÖnh

Ch¸u h·y vÏ c¸i gì th©n thuéc nhÊt víi
ch¸u.”
“

(T¹ Duy Anh- Bøc tranh cña em g¸i t«i)
A. ĐÒ nghÞ
B.
Yªu cÇu
C
C. Khuyªn b¶o
D. Sai khiÕn

Câu cầu khiến sau đây dùng để làm gì?
Đừng vội vã thế cháu ơi, đến trường lúc nào
cũng vẫn còn là sớm ! (Buổi học cuối cùng )
A

Khuyên bảo

B

Ra lệnh

C

Van xin

D

Đề nghị

Sơ đồ tư duy về Câu cầu khiến

vÒ nhµ
* Bài cũ: - Häc kết luận
-Lµm bµi tËp: Viết một đoạn văn ngắn
(hội thoại) trong đó có sử dụng câu cầu
khiến và câu nghi vấn. Chỉ rõ các câu đó.
* Bài mới: Câu cảm thán và câu trần thuật

- Giáo viên gửi đường link:
+ https://youtu.be/ZFejEh9-qJo
+ https://youtu.be/8xni38FoZCA
- Gv hướng dẫn học sinh ghi bài theo cấu trúc:
Tiết 87: Câu cảm thán và câu trần thuật
I. Câu cảm thán
1. Bài tập
2. Kết luận
II. Câu trần thuật
1. Bài tập
2. Kết luận
III. Luyện tập