SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TỈNH CÀ MAU

KẾ HOẠCH BÀI DẠY: Lịch sử và Địa lí – Tuần 3
Tên bài dạy: SỰ CHUYỂN BIẾN TỪ XÃ HỘI NGUYÊN THỦY
SANG XÃ HỘI CÓ GIAI CẤP
Số tiết thực hiện: 01
Người soan: Cao Hoàng Quân; Đơn vị công tác: trường
THCS Tân Thuận

Năm học 2022 - 2023

BÀI 5: SỰ CHUYỂN BIẾN TỪ XÃ HỘI NGUYÊN THỦY SANG XÃ HỘI CÓ GIAI CẤP

Tại sao chúng ta biết người băng sống vào thời kỳ đồ
đồng – khi kim loại bắt đầu xuất hiện ?
Chi tiết nào cho thấy Oetzi đã có “của ăn của để” ?
Mũi tên đồng cắm sau lưng Oetzi nói lên điều gì
Câu trả lời nằm ở phần sau, chúng ta sẽ đi tìm hiểu.

BÀI 5: SỰ CHUYỂN BIẾN TỪ XÃ HỘI NGUYÊN THỦY SANG XÃ HỘI CÓ GIAI CẤP

1. Sự xuất hiện của công cụ bằng kim loại
Hỏi: Trước khi có kim loại, con người dùng nguyên liệu
gì làm công cụ lao động ?
Trả lời: Công cụ bằng đá.
Hỏi: Con người đã tìm ra kim loại gì đầu tiên ?
Trả lời: Kim loại đồng.

BÀI 5: SỰ CHUYỂN BIẾN TỪ XÃ HỘI NGUYÊN THỦY SANG XÃ HỘI CÓ GIAI CẤP

1. Sự xuất hiện của công cụ bằng kim loại
Hỏi: Đồng được tìm thấy ở đâu ? Vào thời gian nào ?
Trả lời: Đồng được tìm thấy ở Ai Cập vào khoảng thiên
niên kỉ III TCN.
Hỏi: Ngoài đồng ra, con người còn tìm thấy những kim
loại nào nữa trong tự nhiên ?
Trả lời: Ngoài đồng ra, con người còn tìm thấy sắt trong
tự nhiên.

5.2 Kiếm, dao và các vật dụng bằng sắt, Mi-xen (Mysenaean) 1600 TCN

BÀI 5: SỰ CHUYỂN BIẾN TỪ XÃ HỘI NGUYÊN THỦY SANG XÃ HỘI CÓ GIAI CẤP

BÀI 5: SỰ CHUYỂN BIẾN TỪ XÃ HỘI NGUYÊN THỦY SANG XÃ HỘI CÓ GIAI CẤP

5.4 Cày gỗ có lưỡi bằng sắt. Thiên niên kỉ III TCN, Ai Cập

BÀI 5: SỰ CHUYỂN BIẾN TỪ XÃ HỘI NGUYÊN THỦY SANG XÃ HỘI CÓ GIAI CẤP

Quan sát hình từ 5.2 đến 5.4 và cho biết: công cụ và vật
dụng bằng kim loại có điểm gì khác biệt về hình dáng,
chủng loại so với công cụ bằng đá ?
Dụng cụ khai thác mỏ đồng, lưỡi cày đồng. Hình dáng đa
dạng hơn, nhiều chủng loại hơn công cụ bằng đá.
Kim loại được sử dụng vào mục đích gì trong đời sống
của con người cuối thời nguyên thuỷ ?
Dùng làm công cụ lao động, khai thác mỏ, luyện kim,
ngoài ra còn dùng làm vũ khí.

BÀI 5: SỰ CHUYỂN BIẾN TỪ XÃ HỘI NGUYÊN THỦY SANG XÃ HỘI CÓ GIAI CẤP

I. Sự xuất hiện của công cụ bằng kim loại
- Vào thiên niên kỷ V TCN, con người tìm ra kim loại
đầu tiên là đồng đỏ, rồi đồng thau và sắt
- Việc chế tạo công cụ lao động giúp con người khai
hoang, khai mỏ, luyện kim, làm nông nghiệp, vũ khí…

BÀI 5: SỰ CHUYỂN BIẾN TỪ XÃ HỘI NGUYÊN THỦY SANG XÃ HỘI CÓ GIAI CẤP

II. Sự chuyển biến trong xã hội nguyên thuỷ

Căn cứ vào sơ đồ các em hãy hoàn thành nội dung bảng sau đây.

BÀI 5: SỰ CHUYỂN BIẾN TỪ XÃ HỘI NGUYÊN THỦY SANG XÃ HỘI CÓ GIAI CẤP

Câu hỏi

Trả lời

Nguyên nhân nào dẫn đến sự
phân hoá giữa “kẻ giàu” và
“người nghèo” ?
 

Nhờ có kim loại, con người tăng
năng suất lao động nên sản phẩm
 
dư thừa thường xuyên, phân hoá
giàu nghèo

Mối quan hệ giữa người với
người trong xã hội phân hoá
“kẻ giàu” và “người nghèo”

Mối quan hệ bất  bình đẳng

Vì sao xã hội nguyên thuỷ ở Ở phương Đông, phân hoá giàu
phương Đông phân hoá không nghèo không triệt
  để do “tính cố
kết cộng đồng” của cư dân rất
triệt để
mạnh mẽ.

Chúng ta trở lại vấn đề đặt ra đầu bài học

Người băng Oetzi

BÀI 5: SỰ CHUYỂN BIẾN TỪ XÃ HỘI NGUYÊN THỦY SANG XÃ HỘI CÓ GIAI CẤP

Tháng 9/1991, hai nhà leo núi người Đức là Helmut và Erika Simon đã
phát hiện một xác người bị vùi trong băng giá ở núi Oetzi (thuộc dãy
Alps) ở độ cao 3.210 m so với mặt nước biển, gần một ngôi làng phía
bắc Bolzano, Italia. Đó là xác một người đàn ông khoảng 45 tuổi, cao
1,57 mét, nặng 50 kg, da ngăm đen và có chòm râu dài, chết trong tư
thế nắm sấp. Theo suy đoán, người đàn ông này là một chiến binh,
hoặc là một pháp sư. Cái chết của ông ấy xảy ra vào khoảng năm 3.330
TCN. Trên người của ông có nhiều vết thương do tên bắn từ những kẻ
tấn công (được suy đoán là có 8 kẻ tấn công Oetzi, có lẽ nhằm giải
quyết mâu thuẫn cá nhân), trong đó có một mũi tên bắn vào vai đã
được rút ra. Người băng Oetzi mang nhiều dụng cụ như con dao bằng
đá, rìu tra cán, bùi nhùi tạo lửa, một bộ cung tên làm dở dang. Phân
tích các mẫu thực vật trong ruột của Oetzi có nhiều bột mì được thu
hoạch vào mùa hè, hạt mận gai được thu hoạch vào mùa thu, phấn hoa
ngũ cốc, suy ra Oetzi chết vào cuối xuân đầu hè.

BÀI 5: SỰ CHUYỂN BIẾN TỪ XÃ HỘI NGUYÊN THỦY SANG XÃ HỘI CÓ GIAI CẤP

Câu hỏi
Trả lời
Tại sao chúng ta biết
 
Oetzi có các mũi tên đồng bắn vào
người băng sống vào thời
kỳ đồ đồng – khi kim loại mình, trong khi ông ta dùng chủ
yếu các công cụ bằng đá
bắt đầu xuất hiện ? 
 Trong dạ dày của ông có nhiều đồ

ăn: bột mì, hạt mận gai, phần hoa
Chi tiết nào cho thấy Oetzi lần lượt được thu hoạch vào mùa
hè, thu, xuân; con dao bằng đá, rìu
đã có “của ăn của để” ? 
tra cán, bùi nhùi tạo lửa, bộ cung
tên làm dở dang => rất giàu có,
nhiều đồ ăn và công cụ lao động

Mũi tên đồng cắm sau
 
lưng Oetzi nói lên điều gì   Đã có chiến tranh, cướp bóc hay tự

vệ

BÀI 5: SỰ CHUYỂN BIẾN TỪ XÃ HỘI NGUYÊN THỦY SANG XÃ HỘI CÓ GIAI CẤP

II. Sự chuyển biến trong xã hội nguyên thuỷ
- Nhờ có kim loại, con người tăng năng suất lao động
nên sản phẩm dư thừa thường xuyên, Sự phân hoá
giàu nghèo xuất hiện.
- Ở phương Tây, phân hoá giàu nghèo triệt để. Ở
phương Đông, phân hoá giàu nghèo không triệt để
do “tính cố kết cộng đồng” của cư dân rất mạnh mẽ.

BÀI 5: SỰ CHUYỂN BIẾN TỪ XÃ HỘI NGUYÊN THỦY SANG XÃ HỘI CÓ GIAI CẤP

III. Việt Nam cuối thời nguyên thuỷ
Khoảng hơn 4.000 năm trước đây, xã hội nguyên thuỷ Việt
Nam có những chuyển biến to lớn. Những chuyển biến
quan trọng đó là gì?

Thể hiện qua các nền văn hoá, cư dân phát minh ra
thuật luyện kim và chế tác công cụ bằng đồng,
định cư ven sông lớn với đời sống tinh thần phong
phú

BÀI 5: SỰ CHUYỂN BIẾN TỪ XÃ HỘI NGUYÊN THỦY SANG XÃ HỘI CÓ GIAI CẤP

BÀI 5: SỰ CHUYỂN BIẾN TỪ XÃ HỘI NGUYÊN THỦY SANG XÃ HỘI CÓ GIAI CẤP

Quan sát các hình 5.6 đến hình 5.9, em hãy cho biết cuối thời nguyên
thuỷ, người Việt cổ đã có những công cụ lao động và những ngành
nghề sản xuất nào?

BÀI 5: SỰ CHUYỂN BIẾN TỪ XÃ HỘI NGUYÊN THỦY SANG XÃ HỘI CÓ GIAI CẤP

Trả lời: Công cụ mũi nhọn dùng trong săn bắt và trồng
trọt, mũi giáo và cung tên để săn bắn; đồ gốm. Đồ gốm
chứng tỏ thuật luyên kim rất phát triển và có sự chuyên
môn hoá.

BÀI 5: SỰ CHUYỂN BIẾN TỪ XÃ HỘI NGUYÊN THỦY SANG XÃ HỘI CÓ GIAI CẤP

III. Việt Nam cuối thời nguyên thuỷ
- Hơn 4.000 năm trước đây, xã hội nguyên thuỷ Việt Nam
có chuyển biến trải qua văn hoá Phùng Nguyên, Đồng
Đậu, Gò Mun với thuật luyện kim, biết chế tác nhiều loại
công cụ lao động bằng đồng.
- Việc sử dụng công cụ lao động bằng kim loại giúp cư
dân làm nông nghiệp, nghề thủ công và mở rộng địa bàn
cư trú để thành lập các xóm làng đầu tiên.

BÀI 5: SỰ CHUYỂN BIẾN TỪ XÃ HỘI NGUYÊN THỦY SANG XÃ HỘI CÓ GIAI CẤP

Luyện tập

1. Em hãy nêu các chuyển biến về kinh tế, xã hội
cuối thời nguyên thuỷ. Phát minh quan trọng nào
của người nguyên thuỷ được tạo ra từ chuyển biến
này ?
- Nhờ có kim loại, con người tăng năng suất lao động
nên sản phẩm dư thừa thường xuyên, Sự phân hoá giàu
nghèo xuất hiện.

BÀI 5: SỰ CHUYỂN BIẾN TỪ XÃ HỘI NGUYÊN THỦY SANG XÃ HỘI CÓ GIAI CẤP

Dựa vào các hình vẽ trên, em hãy nêu tên và đưa ra các từ khoá về ý
nghĩa của những phát minh đó

BÀI 5: SỰ CHUYỂN BIẾN TỪ XÃ HỘI NGUYÊN THỦY SANG XÃ HỘI CÓ GIAI CẤP

Vận dụng
3. Đọc đoạn văn mô tả về khu mộ Việt Khê dưới đây, em
thấy có điểm gì khác nhau giữa các ngôi mộ Việt Khê ? Tại
sao lại có sự khác nhau đó ?
“Khu mộ Việt Khê (Hải Phòng) có niên đại là 2.000 –
2.500 năm cách ngày nay. Trong năm ngôi mộ còn khá
nguyên vẹn có một ngôi mộ chôn đầy hiện vật. Đó là một
quan tài hình thuyền, được đục khoét từ một thân cây
khổng lồ, dài 476 cm và rộng 77 cm. Có 107 hiện vật, chủ
yếu bằng đồng, số ít là gỗ và đá, công cụ lao động hàng
ngày, nhạc khí, vũ khí; có cả trống đồng là nhạc khí tiêu
biểu của người Việt cổ. Bốn ngôi mộ nhỏ còn lại hiện vật
không có gì”.

BÀI 5: SỰ CHUYỂN BIẾN TỪ XÃ HỘI NGUYÊN THỦY SANG XÃ HỘI CÓ GIAI CẤP

Vận dụng
4. Em hãy kể tên một số vật dụng bằng kim loại mà ngày
nay con người vẫn thừa hưởng từ các phát minh của
người nguyên thuỷ (vật dụng là “đồ dùng hàng ngày”)

BÀI 5: SỰ CHUYỂN BIẾN TỪ XÃ HỘI NGUYÊN THỦY SANG XÃ HỘI CÓ GIAI CẤP

Vận dụng
5. Dựa trên các công cụ lao động và những vật dụng của
người nguyên thuỷ giai đoạn Phùng Nguyên, Đồng Đậu
và Gò Mun; hãy viết một đoạn văn mô tả cuộc sống của
họ. (làm ở nhà)
Gợi ý bằng một số từ khoá như: cách đây hơn 6.000
năm… mở rộng địa bàn cư trú….định cư….sinh sống…
sản xuất…chăn nuôi….nghệ thuật….)

Về nhà các em học bài, làm bài tập số 5 và chuẩn bị
cho nội dung chương 3: Xã hội cổ đại

Thân chào!
Hẹn gặp lại các em ở tiết học sau.