

TIẾT 115:

I. Đề bài nghị luận về tác phẩm truyện (hoặc đoạn trích)
Đọc các đề bài sau và trả lời câu hỏi:
Đề 1: Suy nghĩ về thân phận người phụ nữ trong xã hội cũ qua nhân vật Vũ Nương ở
Chuyện người con gái Nam Xương của Nguyễn Dữ.
Đề 2: Phân tích diễn biến cốt truyện trong truyện ngắn Làng của Kim Lân.
Đề 3: Suy nghĩ về thân phận Thuý Kiều trong đoạn trích Mã Giám Sinh mua Kiều của
Nguyễn Du.
Đề 4: Suy nghĩ về đời sống tình cảm gia đình trong chiến tranh qua truyện ngắn Chiếc
lược ngà của Nguyễn Quang Sáng.
a. Các đề bài trên đã nêu ra những vấn đề nghị luận nào về tác phẩm truyện?
b. Các từ suy nghĩ, phân tích trong đề bài đòi hỏi bài làm phải khác nhau như thế
nào? (Gợi ý: Đề phân tích yêu cầu phân tích tác phẩm để nêu ra nhận xét. Đề suy
nghĩ yêu cầu đề xuất nhận xét về tác phẩm trên cơ sở một tư tưởng, góc nhìn nào
đó, ví dụ quyền sống của con người, địa vị của người phụ nữ trong xã hội...)

* Đề bài: (SGK)
Vấn đề nghị luận:
- Đề 1: Nghị luận về thân phận người phụ nữ trong xã hội cũ.
- Đề 2: Cốt truyện trong truyện ngắn Làng.
- Đề 3: Thân phận Thuý Kiều trong đoạn trích Mã Giám Sinh mua Kiều của
Nguyễn Du.
- Đề 4: Đời sống, tình cảm gia đình trong chiến tranh
- Giống nhau: Đều là kiểu bài nghị luận về tác phẩm truyện.
- Khác nhau:
+ “Suy nghĩ” là xuất phát từ sự cảm, hiểu của mình để nhận xét, đánh giá tác
phẩm.
+ “Phân tích” là xuất phát từ tác phẩm (cốt truyện, nhân vật, sự việc, tình tiết...) để
lập luận và sau đó nhận xét, đánh giá tác phẩm.
-> Suy nghĩ -> lập luận, phân tích
-> Phân tích -> lập luận, tổng hợp

II. CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ TÁC PHẨM TRUYỆN (HOẶC ĐOẠN TRÍCH)

Bước 4
Bước 3

Đọc và sửa chữa
Viết bài

Bước 2
Lập dàn bài

Bước 1
Tìm hiểu đề và tìm ý

II. Các bước làm bài nghị luận về tác phẩm truyện (hoặc đoạn trích)
Đề bài: Suy nghĩ về nhân vật ông Hai trong truyện ngắn Làng của Kim Lân.
1: Tìm hiểu đề và tìm ý
a. Tìm hiểu đề
- Kiểu bài: nghị luận về tác phẩm truyện (hoặc đoạn trích).
- Vấn đề nghị luận: nhân vật ông Hai
- Phạm vi nghị luận: tác phẩm Làng của Kim Lân
b. Tìm ý
- Đặt các câu hỏi đề tìm ý.
- Đưa ra hướng trả lời các câu hỏi đó một cách ngắn gọn.

Câu hỏi tìm ý
Phương án trả lời
1. Điểm nổi bật của Tình yêu làng hòa quyện với lòng yêu nước.
ông Hai là gì?
2. Biểu hiện của Tình yêu làng và tình yêu nước của ông Hai xuyên suốt toàn bộ truyện.
điểm nổi bật đó.
- Tâm trạng nhớ làng và sự quan tâm tới kháng chiến trước khi nghe
tin làng lập tề theo Tây.
- Tâm trạng khi nghe tin dữ về làng.
- Niềm vui khi tin đồn được cải chính
3. Nghệ thuật xây
dựng nhân vật có
gì đặc sắc ?
4. Đánh giá về đặc
điểm nổi bật đó.

- Đặt nhân vật trong tình huống thử thách.
- Miêu tả tâm lí nhân vật.
- Hình thức ngôn ngữ đối thoại (độc thoại,độc thoại nội tâm, đối thoại)
- Tình cảm yêu nước bao trùm lên tình cảm làng quê, tình cảm làng
quê làm sâu sắc hơn tình yêu quê hương đất nước.
- Đây là chuyển biến mới trong tình cảm của người nông dân Việt
Nam thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp.

Bước 2: Lập dàn ý
1. Mở bài:
- Giới thiệu về tác giả Kim Lân và truyện ngắn Làng
- Giới thiệu về nhân vật ông Hai và nêu suy nghĩ chung về nhân vật.
2. Thân bài: Triển khai các nhận định về tình yêu làng, yêu nước của nhân vật ông Hai và
nghệ thật đặc sắc của nhà văn.
LĐ1: Tình yêu làng, yêu nước của ông Hai là tình cảm nổi bật, xuyên suốt toàn truyện.
- Tình cảm của ông Hai đối với làng với nước trước khi nghe làng theo Tây.
- Tâm tạng đau đớn, tủi hổ khi nghe khi nghe tin làng chợ Dầu theo Tây.
- Niềm vui khi nghe tin đồn về làng được cải chính.
LĐ2: Nghệ thuật xây dựng nhân vật ông Hai
LĐ3: Đánh giá:
- Lòng yêu làng, yêu nước của ông Hai
- Đặc sắc nghệ thuật của tác phẩm.
3. Kết bài :
- Sức hấp dẫn của hình tượng nhân vật.
- Thành công của nhà văn khi xây dựng nhân vật ông Hai

Bước 3: Viết bài

HƯỚNG DẪN VIẾT MỞ BÀI
MỞ BÀI 1

Trong nền văn học Việt Nam hiện đại, Kim Lân là một gương mặt độc
đáo. Do hoàn cảnh sống của mình,ông am hiểu sâu sắc sinh hoạt, tâm lý của
người nông dân.Kim Lân được xem là nhà văn của nông thôn của người dân
quê Việt Nam với vẻ đẹp mộc mạc,đậm đà. “Làng” là một trong những truyện
ngắn đặc sắc của Kim Lân. Tác phẩm này được viết trong thời kì đầu của cuộc
kháng chiến chống Pháp, thể hiện một cách sinh động vẻ đẹp của tình yêu
làng, lòng yêu nước của người nông dân. Ai đến với “Làng” chắc khó quên
được ông Hai - một nhân vật nông dân mang những nét đẹp đáng yêu qua ngòi
bút khắc họa tài tình của Kim Lân.
Đi từ khái quát đến cụ thể
Tác giả
tác phẩm
nhân vật

MỞ BÀI 2

Tình yêu làng, sự gắn bó với nơi chôn rau cắt rốn là
một tình cảm sâu nặng ở con người Việt Nam nói chung đặc
biệt ở người nông dân nói riêng. Lịch sử văn học từng xây
dựng thành công nhiều nhân vật mang tình cảm đáng quý
ấy. Nhân vật ông Hai trong truyện ngắn “Làng” của Kim
Lân là một trong những trường hợp tiêu biểu như thế.
Nêu trực tiếp suy nghĩ của người viết

MỘT SỐ CÁCH MỞ BÀI KHÁC

Từ câu thơ, câu danh ngôn liên quan đến vấn đề nghị luận
để dẫn dắt đến vấn đề nghị luận.
Ví dụ: Người ta có thể tách con người ra khỏi quê hương
chứ không thể tách quê hương ra khỏi con người. (Gaxun
Gamzatốp)…
Từ lý luận văn học để dẫn dắt đến vấn đề nghị luận.
Ví dụ: Từ vai trò của nhân vật trong tác phẩm tự sự để dẫn
dắt đến vấn đề nghị luận.

HƯỚNG DẪN TRIỂN KHAI THÂN BÀI
Thân bài: Triển khai các nhận định về tình yêu làng, yêu nước của nv ông Hai và NT đặc sắc của truyện.
a) Tình yêu làng yêu nước của nhân vật ông Hai là tình cảm nổi bật, xuyên suốt toàn bộ truyện
- Tình cảm của ông Hai đối với làng với nước trước khi nghe tin làng theo Tây
+ Nhớ làng, nhớ những ngày tham gia kháng chiến.
+ Theo dõi tin tức kháng chiến.
- Tâm trạng đau đớn tủi hổ của ông Hai khi nghe tin làng mình theo giặc
+ Khi mới nghe tin
+ Khi về đến nhà
+ Những ngày sau
+ Khi mụ chủ nhà đánh tiếng đuổi đi
+ Khi trò chuyện với con trai
- Niềm vui khi tin đồn về làng được cải chính
+ Niềm vui sướng
+ Khoe nhà bị đốt
b) Nghệ thuật xây dựng nhân vật ông Hai
- Đặt nhân vật trong tình huống thử thách
- Miêu tả tâm lí nhân vật
- Hình thức ngôn ngữ (đối thoại, độc thoại, độc thoại nội tâm)
c) Đánh giá về lòng yêu làng và yêu nước của ông Hai
- T/c yêu nước bao trùm lên t/c làng quê, t/c làng quê làm sâu sắc hơn tình yêu quê hương đất nước.
- Đây là chuyển biến mới trong t/c của người nông dân Việt Nam thời kỳ k/c chống thực dân Pháp.

HƯỚNG DẪN TRIỂN KHAI THÂN BÀI

Lần lượt trình bày các luận điểm về nhân vật ông Hai
theo dàn bài. Trong quá trình viết phần này cần chú ý:
- Nêu rõ các ý kiến nhận xét của mình về tình yêu làng, yêu
nước của nhân vật ông Hai, về cách thể hiện đặc sắc của Kim
Lân.
- Ở từng luận điểm có sự phân tích, chứng minh cụ thể, chính
xác bằng những dẫn chứng trong tác phẩm (về tâm trạng, suy
nghĩ ; về lời nói, cử chỉ, hành động ; về thái độ của ông đối với
các nhân vật khác…)
- Giữa các luận điểm, đoạn văn cần có sự liên kết, chuyển
tiếp.

Triển khai một nội dung trong thân bài

Xác định mục tiêu

- Chỉ ra
được diễn
biến
tâm
trạng ông
Hai
- Làm rõ
được lòng
yêu
làng,
yêu
nước
của ông Hai

Nhận xét chung 

Dẫn chứng, phân tích, chứng minh, bình
luận, đánh giá

- Đoạn văn kể về cuộc trò
chuyện giữa ông Hai và
con trai đã thể hiện một
cách chân thành và cảm
động nỗi lòng sâu xa bền
chặt của người nông dân
chất phác này đối với làng
quê, với kháng chiến và
đất nước

- Ông Hai hỏi con Nhà con ở đâu cũng là để khắc ghi cái
tên làng chợ Dầu trong tâm khảm, gợi nhắc con về nơi
chôn rau cắt rốn, về tình cảm cội nguồn thiêng liêng.
- Ông lại hỏi con Thế con ủng hộ ai lời đứa bé rành rọt :
Ủng hộ cụ Hồ Chí Minh muôn năm khiến lòng lão vô
cùng xúc động nước mắt chảy ròng ròng hai bên má. Ông
nói với con mà như khẳng định với chính mình : Ừ đúng
rồi, ủng hộ cụ Hồ con nhỉ ! 
- Những lời độc thoại nội tâm : Anh em… cụ Hồ trên đầu
như một lời thề thiêng liêng
- Nghệ thuật : Sử dụng đối thoại mang tính độc thoại, kết
hợp với độc thoại nội tâm

Bước 3: Viết bài

HƯỚNG DẪN VIẾT KẾT BÀI

Ông Hai trong “Làng” là một nhân vật tạo ấn tượng sâu
sắc đối với người đọc. Qua truyện ngắn này, bằng những tình
huống, chi tiết chân thực, thú vị, bằng nghệ thuật miêu tả tâm
lý sinh động Kim Lân đã đem đến cho chúng ta một hình
tượng hấp dẫn về người nông dân Việt Nam trong cuộc
kháng chiến chống Pháp. Tình yêu thiết tha, sự gắn bó sâu
nặng với làng quê,đất nước của nhân vật ông Hai luôn luôn
có ý nghĩa giáo dục thấm thía đối với các thế hệ bạn đọc.
Khái quát sức hấp dẫn của nhân vật đến
Khẳng định ý nghĩa, sức sống của nhân vật.

MỘT SỐ CÁCH KẾT BÀI KHÁC

Từ câu thơ, câu văn, câu châm ngôn liên quan đến vấn đề nghị luận để
khẳng định vấn đề nghị luận.
Ví dụ: Lòng yêu nhà, yêu làng xóm, yêu miền quê trở nên lòng yêu Tổ
quốc (I-li-a Ê-ren-bua)
Từ lý luận văn học để khẳng định sự độc đáo của nhà văn và sức sống
của tác phẩm.
Ví dụ: Mối quan hệ giữa văn học và hiện thực, nhà văn và quá trình sáng
tạo…
Từ việc so sánh để thấy được điểm giống nhau cũng như nét riêng biệt
của nhân vật, sự việc…
Ví dụ: So sánh nhân vật ông Hai với nhân vật lão Hạc, chị Dậu…

Bước 4: Đọc lại và sửa chữa
- Đọc lại bài viết
- Xem lại các phần mở bài, thân bài, kết bài có phù
hợp với vấn đề nghị luận không, giữa các phần có
sự liên kết hợp lý chưa.
- Sửa chữa bài viết cho hoàn chỉnh

DÀN Ý BÀI NGHỊ LUẬN VỀ TÁC PHẨM TRUYỆN (HOẶC ĐOẠN TRÍCH)

Mở bài

Giới thiệu tác
phẩm (tùy theo yêu
cầu cụ thể của đề
bài) và nêu ý kiến
đánh giá sơ bộ của
mình

Thân bài

Nêu các luận điểm
chính về nội dung và
nghệ thuật của tác
phẩm; có phân tích,
chứng minh bằng các
luận cứ tiêu biểu, xác
thực.

Kết bài

Nêu nhận định,
đánh giá chung của
mình về tác phẩm
truyện (hoặc đoạn
trích)

GHI NHỚ

* Bài nghị luận về tác phẩm truyện (hoặc đoạn trích) có thể bàn
về chủ đề, nhân vật, cốt truyện, nghệ thuật của truyện.
* Bài làm cần đảm bảo đầy đủ các phần của một bài nghị luận.
- Mở bài: Giới thiệu tác phẩm (tùy theo yêu cầu cụ thể của đề bài)
và nêu ý kiến đánh giá sơ bộ của mình.
- Thân bài: Nêu các luận điểm chính về nội dung và nghệ thuật
của tác phẩm; có phân tích, chứng minh bằng các luận cứ tiêu
biểu, xác thực.
- Kết bài: Nêu nhận định, đánh giá chung của mình về tác phẩm
truyện (hoặc đoạn trích)
* Trong quá trình triển khai các luận điểm, luận cứ, cần thể hiện
sự cảm thụ và ý kiến riêng của người viết về tác phẩm.
* Giữa các phần, các đoạn của bài văn cần có sự liên kết hợp lí, tự
nhiên.

Bài tập 1: Đề bài:
Cảm nhận của em về đoạn trích truyện Chiếc lược ngà của Nguyễn Quang Sáng.
Em hãy lập dàn ý chi tiết cho đề bài trên.
1. Mở bài:
- Giới thiệu tác giả Nguyễn Quang Sáng và tác phẩm Chiếc lược ngà
- Nêu lên vấn đề NL: Ca ngợi tình phụ tử là một tình cảm thiêng liêng bất diệt… trong chiến tranh.
2. Thân bài:
*Luận điểm 1: Giới thiệu về hoàn cảnh sáng tác và chủ đề của tác phẩm sau đó nêu định hướng phân tích (tùy
cách viết và ý định triển khai)
*Luận điểm 2: Đời sống gia đình bị tổn hại bởi chiến tranh.
- Chiến tranh là sự chia ly trong gia đình
- Chiến tranh gây ra những đau thương mất mát
* Luận điểm 3: Tình cảm gia đình vượt lên trên hoàn cảnh éo le của chiến tranh
- Tình cha con thiêng liêng bất diệt.
- Ngoài ra còn có những tình cảm thắm thiết khác: bà - cháu, vợ - chồng, mẹ - con.
*Luận điểm 4: Đánh giá
- Tình cảm gia đình trong chiến tranh (có ý nghĩa như thế nào).
- Nghệ thuật đặc sắc.
3. Kết bài:
- “Chiếc lược ngà” - một câu chuyện về tình phụ tử thiêng liêng trong chiến tranh
- Câu chuyện thêm một lần nữa kh/định t/c gia đình, tình cha con luôn bất diệt trong mọi hoàn cảnh

HƯỚNG DẪN HỌC BÀI Ở NHÀ
Bài cũ) - HS học bài, nắm được bài, học thuộc phần Ghi nhớ.
- Làm hoàn chỉnh các bài tập trong vở bài tập, SGK.
- Tiếp tục tìm hiểu, học tập cách viết các bài NL về tác phẩm truyện
(hoặc đoạn trích).
Bài mới) Chuẩn bị tiết: Viếng lăng Bác – Viễn Phương.
+ Đọc kĩ văn bản; tìm hiểu, nắm nghĩa các từ khó đã được chú thích.
+ Tìm hiểu, lưu nhớ các thông tin chính về tác giả.
+ Trả lời hệ thống câu hỏi phần Đọc- hiểu văn bản.
+ Đọc kĩ, định hướng cách làm bài tập phần Luyện tập.
KK tự học: CON CÒ (Chế Lan Viên)