ÔN TẬP- BÀI TẬP CHƯƠNG VIII
CẢM ỨNG Ở SINH VẬT
Môn : KHTN 7

Cảm ứng ở sinh vật và tập tính ở động vật
Câu 1. Cảm ứng là gì? Cho một vài ví dụ về cảm ứng.

Cảm ứng là phản ứng của sinh
vật đối với các kích thích đến
từ môi trường. Ví dụ: rễ cây
mọc dài về hướng có nước,
tay người chạm vào vật thể
nhọn sẽ lập tức rụt lại…

Rễ cây mọc dài về hướng có nước

Câu 2. Nêu vai trò của cảm ứng ở sinh vật. So sánh
hiện tượng cảm ứng của thực vật với động vật.
Cảm ứng giúp sinh vật thích ứng với những thay đổi của môi
trường để tồn tại và phát triển. So sánh:
Thực vật: Phản ứng chậm, phản ứng khó nhận thấy, hình thức
phản ứng kém đa dạng.
Động vật: Phản ứng nhanh, phản ứng dễ nhận thấy, hình thức
phản ứng đa dạng.

Câu 3. Quan sát các hiện tượng cảm ứng của một số sinh
vật thường gặp và hoàn thành bảng sau:
Tên sinh vật
Lợn
Bướm đêm
Chim sẻ
Cây hoa hướng dương
Cây đậu (rễ cây)

Kích thích

Hiện tượng cảm ứng

 Bị tác động cơ học mạnh  
 

Bỏ chạy, kêu,...

Nghe tiếng động mạnh

  Bay tới nơi phát sáng
  Bay đi xa khỏi nơi

 

  Vươn về phía ánh

Ánh sáng

 

 

Ánh sáng
Nước

có âm thanh

sáng

 Mọc dài về phía có nước

Câu 4. Hãy tìm hiểu và mô tả hiện tượng bắt mồi ở cây gọng vó.
Đây có phải hiện tượng cảm ứng ở thực vật không?
(1) Hiện tượng bắt mồi ở cây gọng vó: khi có côn trùng tiếp xúc, các lông
tuyến của cây gọng vó phản ứng lại bằng cách uốn cong, giữ chặt và tiêu
hoá con mồi.
(2) Đây là hiện tượng cảm ứng tiếp xúc.
Con mồi đậu trên cây gọng vó tạo ra tác động cơ học (tác nhân kích thích
cơ học).
Lông tuyến của cây gọng vó phản ứng bằng cách uốn cong và tiết axit
phoocmic.
Đầu tận cùng của lông là nơi tiếp nhận kích thích, sau đó truyền theo tế bào
chất xuống các tế bào bên dưới để lông tuyến cong lại.

Cây gọng vó

Câu 5. Tập tính là gì? Nêu một số tập tính phổ biến ở động vật.
Tập tính là một chuỗi những phản ứng trả lời các kích thích đến từ môi
trường bên trong hoặc bên ngoài cơ thể, đảm bảo cho động vật tồn tại
và phát triển.
Một số tập tính ở động vật như: tập tính bảo vệ lãnh thổ, săn mồi, di
cư, sống bầy đàn,...

Câu 6. So sánh tập tính bẩm sinh và tập tính học được.
Loại tập tính Tập tính bẩm sinh
Khái niệm

Tính chất

Ví dụ

Tập tính học được

Tập tính bẩm sinh
là loại tập tính sinh
ra đã có, đặc trưng
cho loài.
Tập tính bẩm sinh
thường bền vững và
không thay đổi.

Tập tính học được là loại
tập tính được hình thành
trong quá trình sống của
cá thể, thông qua học tập
và rút kinh nghiệm.
Tập tính học được có
thể thay đổi.

Ve sầu kêu vào mùa
hè, ếch đực kêu vào
mùa sinh sản…

Chuột nghe tiếng mèo thì
bỏ chạy, người đi đường
thấy đèn đỏ thì dừng lại.

Câu 7. Dựa vào hiểu biết của em ở phần tập tính ở động vật,
hoàn thành bảng sau:
Tập tính

Bẩm
sinh

Học
được

Ý nghĩa

Chim công xòe đuôi để ve vãn  
X
nhau

 

 Tập tính sinh sản

Tinh tinh dùng gậy bắt cá
Rùa vùi trứng trên bãi cát

 X
 

  Tìm kiếm thức ăn
  Bảo vệ trứng khỏi
nguy hiểm
 
Bảo vệ lãnh thổ

 
 

Cầy hương dùng mùi của tuyến  
thơm để đánh dấu lãnh thổ
Chim non học bay
 

X
X

 
  X

  Thích nghi với môi
trường sống

Câu 8. Các hiện tượng cảm ứng ở thực vật như ngọn cây hướng về
phía ánh sáng (hướng sáng dương), rễ cây đâm sâu vào đất (hướng
sáng âm) có vai trò gì đối với đời sống của thực vật?
- Hướng sáng dương của ngọn giúp cây tìm đến nguồn ánh sáng để
quang hợp.
- Hướng sáng âm của rễ tạo điều kiện để rễ đâm sâu, giúp cây đứng
vững trong đất, ngoài ra, hướng sáng âm còn làm cho rễ hút được nhiều
nước và muối khoáng, giúp cây sinh trưởng và phát triển tốt.

Câu 9. Hãy cho biết người nông dân dựa vào hiện tượng cảm ứng
nào ở thực vật để thực hiện các biện pháp dưới đây nhằm tăng năng
suất cây trồng.
Biện pháp tăng năng suất cây trồng

Dựa trên cơ sở hiện tượng cảm ứng

Làm đất tơi xốp, thoáng khí

  Tính hướng đất của rễ cây.

Tưới nước thường xuyên, giữ ẩm   Tính hướng đất của rễ cây.
cho đất
Trồng xen canh nhiều loại cây trồng   Tính hướng sáng
Làm giàn, cọc cho các cây thân leo
Tăng cường ánh sáng nhân tạo

  Tính hướng tiếp xúc
Sinh
trưởng và phát triển theo chu kì
 
ngày đêm

Câu 10. Giải thích cơ sở của các ứng dụng sau đây: huấn luyện
chó kéo xe, khỉ làm xiếc, dùng tiếng chuông gọi cá lên ăn.
- Huấn luyện chó kéo xe: Mỗi hành động mà chú chó thực hiện theo đúng
yêu cầu đều được người huấn luyện tặng phần thưởng, sau nhiều lần lặp lại
như vậy sẽ hình thành phản ứng với các điều kiện mà huấn luyện viên đưa
ra, từ đó hình thành thói quen.
- Huấn luyện khỉ làm xiếc: Mỗi hành động mà chú khỉ thực hiện theo đúng
yêu cầu đều được người huấn luyện tặng phần thưởng, sau nhiều lần lặp lại
như vậy sẽ hình thành thói quen.
- Dùng tiếng chuông gọi cá lên ăn: Mỗi lần rung chuông người nuôi cá đều
cho chúng ăn, sau nhiều lần hình thành thói quen, cá sẽ có phản ứng ngoi lên
mặt nước khi nghe tiếng chuông.

Câu 11. Lấy ví dụ một số loại cây trồng thường được chăm sóc bằng
một trong những biện pháp sau: vun gốc, làm giàn, bón phân ở gốc
để có năng suất cao.
 Cây trồng thường được chăm sóc bằng vun gốc như cây
khoai tây.
 Chăm sóc bằng làm giàn như cây thiên lí, dưa chuột,…
 Chăm sóc bằng cách bón phân ở gốc như: cây lúa, cây dừa,…

Giàn dưa chuột

Câu 12. Một số biện pháp tăng năng suất cây trồng dựa trên hiểu
biết về các hình thức cảm ứng ở thực vật:
 Đối với tính hướng sáng: trồng cây ở những nơi quang đãng, mật độ cây
trồng thưa.
 Đối với tính hướng tiếp xúc: làm giàn leo cho cây
 Tính hướng nước: cây ưa nước cần trồng gần sông, hồ, hoặc những nơi
có điều kiện nguồn nước thuận lợi; cây không ưa nước thì không nên
tưới nhiều, có thể trồng cây trong chậu hoặc nơi cách xa nguồn nước.
 Đối với tính hướng hóa: cần bón phân sát bề mặt đất (cây lúa, cây dừa,
…); một số loài cây khi bón phân cần đào hố ở sâu dưới đất (cam, bưởi,
…)

Câu 13. Vào rừng nhiệt đới, chúng ta có thể gặp nhiều cây dây leo
quấn quanh những cây gỗ lớn và vươn lên cao. Nêu tác nhân kích
thích và ý nghĩa của hiện tượng đó

Tác nhân kích thích của hiện
tượng này là do tính hướng sáng
của thực vật. Các cây dây leo quấn
quanh những cây gỗ lớn và vươn
lên cao để tìm kiếm ánh sáng.

Cây dây leo quấn quanh thân gỗ

Câu 14. Hãy thiết kế thí nghiệm chứng minh cây có hướng tiếp
xúc
Thí nghiệm: Làm giàn leo cho cây đậu
cô ve khi cây đang phát triển.
=> Ta có thể quan sát thấy tua cuốn
của cây mọc thẳng cho đến khi nó tiếp
xúc với cọc rào. Sự tiếp xúc đã kích
thích sự sinh trưởng kéo dài của các tế
bào, khiến các tua của cây phát triển
quấn quanh cọc.

Cây đậu cô ve

Câu 15. Tại sao chim và cá di cư ? Khi di cư, chúng định
hướng bằng cách nào ?
   - Nguyên nhân di cư của chim là do thời tiết thay đổi và khan hiếm
thức ăn (Ví dụ : khi trời giá rét, chim én di cư về phương Nam).
Nguyên nhân di cư của cá chủ yếu liên quan đến sinh sản (Ví dụ :
vào mùa sinh sản, cá hồi bơi về đầu nguồn sông để sinh sản).
   - Khi di cư, chim thường định hướng dựa vào vị trí Mặt Trời, Mặt
Trăng, địa hình,…. Khi di cư, cá thường định hướng dựa vào thành
phần hoá học của nước và hướng dòng nước chảy

Câu 16. Hãy nêu những việc em sẽ làm để bỏ được thói quen
thức khuya.
Hẹn giờ đi ngủ, thoát khỏi các thiết bị điện tử, điều chỉnh
ánh sáng phòng ngủ (tắt đèn phòng ngủ), không ăn quá trễ,
không sử dụng các đồ uống có chất kích thích( ví dụ như
cafe…), đọc sách trước khi ngủ, hạn chế ngủ trưa quá 30
phút…