Tiết 39-42

Nguyễn Tuân

I.Tìm hiểu chung.
1. Tác giả
- Nguyễn Tuân (1910 – 1987),
quê ở Hà Nội.
-

Sinh ra trong một nhà nho khi nền
Hán học đã lụy tàn.

Là một nhà văn lớn, một nghệ sĩ
suốt đời đi tìm cái đẹp.
-Là cây bút có phong cách nghệ
thuật độc đáo. Sở trường: tùy bút.
-

( 1910 – 1987 )

Các ký họa về Nguyễn Tuân

Ký hoạ chân dung nhà văn Nguyễn Tuân của các hoạ sĩ Văn Cao,
Thành Chương, Sĩ Ngọc, Quách Đại Hải, Tạ Tỵ, Phạm Minh Hải.

2. Tác phẩm
a. Tập truyện “Vang bóng một thời”
Xuất bản:
năm 1940
- Dung lượng:
11 truyện ngắn
- Đề tài: Một thời đã qua nay chỉ còn là Vang bóng
-

Chủ đề: Viết về những cái tài, những thú vui
tao nhã phong lưu đậm chất văn hóa.
- Hình tượng nghệ thuật chính: Các nhà Nho lỡ vận
-

nhưng vẫn giữ vững khí tiết với đạo sống của người
quân tử; Những người có tài năng phi thường.



Tập truyện là kết tinh tài năng của Nguyễn Tuân trước Cách mạng

nay

Xư­a

b. Truyện ngắn “Chữ người tử tù”
- Lúc đầu có tên là “Dòng chữ cuối cùng”, in năm 1938.
- Sau đổi tên thành “Chữ người tử tù”, in trong tập truyện ngắn
“Vang bóng một thời.”
- Tóm tắt.

II. §äc - hiÓu v¨n b¶n
1. Tình huống truyện
Huấn Cao

Viên quản ngục

- Trên bình diện nghệ thuật:

+ Khát khao ánh sáng
của chữ nghĩa
=> Cuộc gặp gỡ giữa hai tâm hồn nghệ sĩ yêu cái đẹp
+ Có tài viết chữ đẹp

- Trên bình diện xã hội:
+ Tử tù

><

+ Quản ngục

=> Cuộc đụng đầu giữa hai kẻ đối nghịch
Tình huống truyện
đầy kịch tính, éo le

Làm nổi bật tính cách nhân vật
Thể hiện sâu sắc chủ đề tác phẩm

II. §äc - hiÓu v¨n b¶n
2. Nhân vật
a. Nhân vật Huấn Cao

Thảo luận nhóm
Nhóm 1:
Tìm các chi
tiết trong
tác phẩm
chứng minh
vẻ đẹp tài
hoa của
Huấn Cao?

Nhóm 2:
Tìm các chi
tiết trong
tác phẩm
chứng minh
vẻ đẹp khí
phách của
Huấn Cao?

Nhóm 3:
Tìm các chi
tiết trong
tác phẩm để
chứng minh
vẻ đẹp tâm
hồn của
Huấn Cao?

Nhóm 4:
Nghệ thuật
xây dựng
nhân vật;
Khái quát về
nhân vật?
Quan niệm về
cái dẹp của
nhà văn
thông qua
hình tượng
Huấn Cao?

II. §äc - hiÓu v¨n b¶n
2. Nhân vật
a. Nhân vật Huấn Cao
* Huấn Cao là người có tài viết chữ đẹp
- Miêu tả gián tiếp:
+ Sự ngưỡng mộ của người đời: có tài viết chữ nhanh và rất đẹp
+ Lời ngợi ca và ước mong cháy bỏng của viên quản ngục:
• chữ ông Huấn Cao đẹp lắm, vuông lắm
• Có được chữ ông Huấn mà treo là có một báu vật trên đời
- Miêu tả trực tiếp:
nét chữ vuông tươi tắn nó nói lên cái hoài bão tung hoành
của một đời con người => Nét chữ thể hiện tâm hồn, chí khí

=> Vẻ đẹp của một nghệ sĩ tài hoa trong nghệ thuật thư pháp

II. §äc - hiÓu v¨n b¶n
2. Nhân vật

a. Nhân vật Huấn Cao
* Huấn Cao là người có tài viết chữ đẹp
* Huấn Cao là người có “thiên lương” trong sáng

- “Không vì vàng ngọc hay quyền thế mà ép mình viết câu đối bao giờ”
=> là người trọng nghĩa, khinh lợi; tâm hồn trong sáng, thanh cao
Cho chữ vì “cảm tấm lòng biệt nhỡn liên tài” và “sở thích cao quý”
của viên quản ngục
=> cảm phục trước một tấm lòng biết trọng giá cái tài, cái đẹp
- “Thiếu chút nữa ta đã phụ mất một tấm lòng trong thiên hạ”
=> Lẽ sống của Huấn Cao: sống là phải xứng đáng với những tấm lòng
=> Vẻ đẹp của một con người có cái tâm trong sáng, cao cả
-

CHỮ CÁCH ĐIỆU

CHỮ MÔ PHỎNG

Thư pháp bài “Khuê oán”

CHỮ THƯ HỌA

CHỮ TẠO HÌNH

Chí

Đức

Tâm
Nhẫn

II. §äc - hiÓu v¨n b¶n
2. Nhân vật

a. Nhân vật Huấn Cao
* Huấn Cao là người có tài viết chữ đẹp
* Huấn Cao là người có “thiên lương” trong sáng
* Huấn Cao là một trang anh hùng, dũng liệt

- Huấn Cao dám chống lại triều đình mà ông căm ghét
- Hành động “rỗ gông” => tư thế hiên ngang, lẫm liệt
=> dù bị xiềng xích nhưng ông vẫn hoàn
toàn tự do về tinh thần
- Thái độ “thản nhiên nhận rượu thịt”
=> phong thái ung dung, tự do tự tại
=> Vẻ đẹp của một khí phách hiên ngang, bất khuất

II. §äc - hiÓu v¨n b¶n
2. Nhân vật
a. Nhân vật Huấn Cao

Huấn Cao là người vừa có tài, vừa có tâm;
hiên ngang, bất khuất trước cái ác, cái xấu
nhưng mềm lòng trước cái thiện, cái đẹp.

II. §äc - hiÓu v¨n b¶n
2. Nhân vật
a. Nhân vật Huấn Cao

- Quan niệm thẩm mĩ của nhà văn:
+ Cái đẹp và cái thiện không thể tách rời nhau.
+ Một nhân cách đẹp bao giờ cũng là sự thống nhất
giữa cái tâm và cái tài.
=> Đây là một quan niệm thẩm mĩ tiến bộ.
- Tình cảm yêu nước thầm kín của nhà văn:
Yêu mến, ca ngợi Huấn Cao - người kết tinh, lưu giữ vẻ đẹp
văn hoá truyền thống của dân tộc
Tinh thần dân tộc, tình cảm yêu mến, trân trọng
đối với những giá trị văn hoá truyền thống.

b. Nhân vật viên quản ngục
Hoàn cảnh sống và công việc:
- Làm chức quan coi ngục, đại diện cho pháp luật triều
đình phong kiến.
- Sống ở nơi tàn nhẫn, lừa lọc, với lũ quay quắt…
→ Hoàn cảnh dễ làm con người tha hóa




. Tính cách

- Khi trò chuyện với thầy thơ lại:
Hay là cái người mà vùng tỉnh Sơn ta vẫn khen cái tài viết chữ rất
Tuy chưa gặp Huấn Cao, nhưng đã tỏ ra ngưỡng mộ
nhanh và đẹp đó không?
và có
khâm
con Huấn
ngườiCao,
nổi tiếng
và chữ tốt, lại
Thầy
thấyphục
ngườimột
ta đồn,
ngoài tài
cáihoa
tài viết
cònkhí
có phách
tài bẻ khóa
và vượt
ngục. nữa không?
ở vùng
tỉnh Sơn

- Trong đêm trước khi nhận tù:
+ Nghĩ ngợi băn khoăn, ngồi bóp thái dương, bộ mặt
tư lự day dứt vì đã chọn nhầm nghề
+ Sau đó: đường nhăn nheo của bộ mặt tư lự đã biến
mất hẳn  có sự lựa chọn đúng đắn cho riêng mình
Tính cách nhân hậu, biết giá người và biết trọng
người ngay thẳng.
 Tâm hồn đẹp: “một tấm lòng trong thiên hạ”, “cái
thuần khiết giữa một đống cặn bã”, “một thanh âm
trong trẻo xen vào giữa một bản nhạc mà nhạc luật
hỗn loạn, xô bồ”.

- Khi Huấn Cao cho chữ
+ Sở nguyện: có được chữ ông Huấn mà treo là
có một vật báu trên đời.
+ Thái độ: vội khúm núm
Cung kính, vái lạy người tù, rỉ nước mắt nghẹn
ngào khi nghe lời khuyên của Huấn Cao: “kẻ mê
muội này xin bái lĩnh.”

 Người yêu mến, say mê cái đẹp, cúi lạy
trước cái đẹp và cái thiên lương trong sáng.

3. Cảnh cho chữ - cảnh xưa nay
chưa
từng có

. Hoàn cảnh cho chữ

cho chữ được diễn ra trong
- Thời gian:Cảnh
đêm khuya.
- Không gian:thời gian và không gian nào?

 Cái đẹp được sáng tạo giữa chốn hôi hám, dơ bẩn.



. Tư thế của người cho chữ và người nhận chữ:

Con
người

Người cho chữ

Người nhận chữ

Địa vị

Kẻ tử tù, sắp phải chịu án chém. Quản ngục, trông coi tù
nhân, có quyền lực.

Tư thế
Và
hành
động

+Cổ đeo gông, chân vướng + Khúm núm
xiềng, đang dậm tô từng nét chữ  Trân trọng, năng niu,
trên vuông lụa trắng,
đón nhận cái đẹp.
Ung dung, bình tĩnh, tự tin,
hiên ngang ban phát cái đẹp.
+ Khuyên bảo, răn dạy quản + Cảm động, vái lạy
ngục về lẽ sống.
người tù, dòng nước mắt
 Làm chủ tình thế và hoàn nghẹn ngào.
cảnh
 cúi đầu trước cái đẹp,
cái thiên lương.

Trật tự, kỉ cương nhà tù bị đảo ngược hoàn
toàn:
Tù nhân

–

Cai ngục

Người ban phát cái đẹp – người đón nhận cái
đẹp

 Cảnh tượng xưa nay chưa từng có.

Ý nghĩa cảnh cho chữ
lời khuyên
của
Quavàcảnh
cho chữ,
emHuấn
Cao:
rút ra được bài học gì?
- Cái đẹp có thể sinh ra từ trong bóng tối, từ nơi dơ
bẩn, tàn ác nhất nhưng không thể cùng tồn tại với
cái xấu, cái ác.
 Khẳng định sự chiến thắng của ánh sáng đối với
bóng tối, của cái tài, cái đẹp và thiên lương trong
sáng đối với cái ác, cái xấu.


- Cái đẹp có thể cứu rỗi linh hồn con người.
 Lời khuyên chân thành sẽ cảm hoá con người,
hướng con người về với cái thiện.

Sự bất tử
của cái đẹp,
của thiên
lương

* Nghệ thuật :
- Thủ pháp tương phản, đối lập:
+ Giữa ánh sáng và bóng tối .
+ Giữa sự hỗn độn xô bồ… >< cái cao đẹp và thanh khiết
(vuông lụa trắng, thoi mực thơm, nét chữ đẹp).
+ Giữa người tử tù sắp chết ban phát cái đẹp, cái thiện
>
 Làm nổi bật hình ảnh của Huấn Cao, tô đậm sự thắng thế của

cái đẹp.
- Nhịp điệu chậm rãi, câu văn giàu hình ảnh.
- Sử dụng nhiều từ Hán Việt  tạo không khí trang nghiêm của
cảnh cho chữ.

* Lời khuyên của HC với QN
- Nội dung của lời khuyên :
+ Quản ngục hãy thay chỗ ở.
- Ý nghĩa của lời khuyên :
+ Muốn chơi chữ đẹp phải có thiên lương cao đẹp.
+ Cái đẹp không thể sống chung cùng một nơi với tội ác.
- Tác dụng của lời khuyên :
Cảm hoá sâu sắc tình cảm và nhận thức của viên quan ngục.

 HC cho chữ và cho bài học về lẽ sống ở đời.

III. TỔNG KẾT
1. Nghệ thuật:
- Tạo dựng tình huống truyện độc đáo, đặc sắc.
- Sử dụng thành công thủ pháp đối lập, tương phản.
- Xây dựng thành công nhân vật Huấn Cao – con
người hội tụ nhiều vẻ đẹp.
- Ngôn ngữ góc cạnh, giàu hình ảnh, có tính tạo
hình, vừa cổ kính, vừa hiện đại.

III. TỔNG KẾT
1. Ý nghĩa:
Tác phẩm khẳng định và tôn vinh sự chiến thắng
của ánh sáng, cái đẹp, cái thiện và nhân cách cao cả
của con người; đồng thời bộc lộ lòng yêu nước thầm
kín của nhà văn.
 

Bài học liên hệ:
1. Từ hình tượng nhân vật Huấn Cao, em
rút ra cho mình những bài học gì?
2. Trình bày suy nghĩ của bản thân về việc
bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa
truyền thống trong xã hội hiện nay?