BÀI 19: CUỘC KHỞI NGHĨA LAM SƠN (1418- 1427)
1

• Lê Lợi dựng cờ khởi nghĩa

2

• Diễn biến cuộc khởi
nghĩa Lam Sơn

3

• Nguyên nhân thắng lợi
và ý nghĩa lịch sử

I. Thời kỳ ở miền Tây Thanh Hoá
1. Lê Lợi dựng cờ khởi nghĩa

Lê Lợi là một hào trưởng có uy tín lớn ở
Lam Sơn (Thanh Hóa), Ông đã từng nói:
“Ta dấy quân đánh giặc không vì ham
phú quý mà vì muốn cho ngàn đời sau
biết rằng ta không chịu thần phục quân
Lê Lợi (1385 – giặc tàn ngược”.

1433)

? Em hãy cho biết một vài nét về Lê Lợi?

Vị trí của căn cứ Lam
Sơn (Thanh Hoá)

Lam Sơn nằm
bên tả ngạn sông
Chu, nối liền
giữa đồng bằng
với miền núi và
có địa thế hiểm
trở. Đây cũng là
nơi giao tiếp của
các dân tộc Việt,
Mường, Thái.

"Bậc trượng phu sinh ra ở đời phải cứu
nạn lớn, lập công to, để tiếng thơm hàng
nghìn thuở, chứ đâu lại xun xoe đi phục
dịch kẻ khác".
(Khâm định Việt sử thông giám cương mục)
Câu nói của Lê Lợi thể hiện điều gì?

? Nghe tin Lê Lợi dựng cờ
khởi nghĩa nhân dân đã có
thái độ gì?

Nghe tin Lê Lợi đang chuẩn bị khởi nghĩa ở Lam Sơn, nhiều người yêu
nước từ các địa phương đã tìm về tụ nghĩa ngày càng đông, trong đó có
Nguyễn Trãi.

Vì sao hào kiệt khắp nơi tìm về Lam Sơn?
- Các hào kiệt thấy được uy tín, khả năng quân sự, sự hi sinh to
lớn của Lê Lợi.
- Bên cạnh đó, các hào kiệt cũng đã tự mình nổi dậy chống
quân Minh nhưng không thành công nên việc tìm về Lam Sơn
là để kết hợp với Lê Lợi để tăng khả năng thành công.
=> Các hào kiệt như Nguyễn Trãi, Đinh Liệt, Lưu Nhân Chú,...
đều tìm về Lam Sơn để cùng Lê Lợi chống giặc Minh.

Nguyễn Trãi (1380 - 1442) là con Nguyễn Phi Khanh. Cả hai cha con
đều đỗ đại khoa và làm quan thời Hồ. Ông học rộng tài cao, có lòng yêu
nước thương dân hết mực. Cha ông bị quân Minh bắt đưa về Trung
Quốc, còn ông thì bị giam lỏng ở thành Đông Quan.

Từ thành Đông Quan, Nguyễn Trãi bí mật trốn vào Lam Sơn theo Lê
Lợi khởi nghĩa và dâng bản “Bình Ngô sách” (Kế sách đánh Ngô).

Nguyễn Trãi trở thành quân sư của Lê Lợi.

Lê Lợi là người khởi sự
và lãnh đạo cao nhất của
cuộc khởi nghĩa Lam Sơn.
Nguyễn Trãi là mưu thần
số một, là người phát
ngôn của cuộc khởi nghĩa,
người đã thay mặt Lê Lợi
viết Bình Ngô Đại Cáo.

Hội thề ở Lũng Nhai (Thanh Hóa).
“Tôi là phụ đạo Lê Lợi cùng Lê Lai…, Nguyễn Trãi, Đinh Liệt,
Lưu Nhân Chú. 19 người tuy họ hàng quê quán khác nhau,
nhưng kết nghĩa thân nhau như một tổ liền cành. Phận vinh hiển
có khác nhau mong có tình như cùng chung một họ…chung sức
đồng lòng, giữ gìn đất nước, làm cho xóm làng được ăn ở yên
lành. Thề sống chết cùng nhau, không dám quên lời thề son
sắt…Kính xin có lời thề”.
(Lam Sơn thực lục)

Ngày 2 tháng 1 năm Mậu Tuất (7-2-1418), Lê Lợi dựng cờ khởi
nghĩa ở Lam Sơn và tự xưng là Bình Định Vương.

1. Lê Lợi dựng cờ khởi nghĩa
- Lê Lợi (1385 – 1433) là một hào trưởng có uy tín ở Lam Sơn (Thanh
Hóa).
- Trước cảnh nước mất nhà tan, Lê Lơi chiêu tập nghĩa sĩ, chọn Lam Sơn
(Thanh Hoá) làm căn cứ khởi nghĩa
- Nghe tin ông khởi nghĩa hào kiệt khắp nơi kéo về ủng hộ, trong đó có
Nguyễn Trãi.
- Năm 1416 Lê Lợi tổ chức hội thề ở Lũng Nhai (Thanh Hóa).
- Ngày 7-2-1418, Lê Lợi dựng cờ khởi nghĩa ở Lam Sơn và tự xưng là
Bình Định Vương.

2. Những năm đầu hoạt động của nghĩa quân Lam Sơn.

Tấm gương Lê Lai
Giữa năm 1418, quân Minh huy động
một lực lượng bao vây chặt căn cứ Chí
Linh, quyết bắt giết Lê Lợi. Trước tình
hình nguy cấp đó, Lê Lai đã cải trang
làm Lê Lợi, chỉ huy một toán quân
liều chết phá vòng vây quân giặc. Lê
Lai cùng toán quân cảm tử đã hi sinh.
Quân Minh tưởng rằng đã giết được
Lê Lợi nên rút quân.
Em hãy nhận xét về nhân vật Lê Lai?

Khó khăn của nghĩa quân Lam Sơn trong buổi
đầu khởi nghĩa.

“ Khi Linh Sơn lương hết mấy tuần,
Khi Khôi Huyện quân không một đội”.
(Bình Ngô đại cáo)

? Tại sao Lê Lợi lại tạm hòa với quân Minh?Vì sao quân
Minh lại chấp nhận đề nghị tạm hoà của Lê Lợi?
- Lê Lợi hòa hoãn với quân Minh để tránh các cuộc bao vây của
quân Minh và để có thời gian để củng cố lực lượng.
- Quân Minh chấp nhận giảng hòa vì quân Minh muốn tranh
thủ thời gian hoà hoãn để dụ dỗ, mua chuộc Lê Lợi.

2. Những năm đầu hoạt động của nghĩa quân Lam Sơn.

- Trong những năm đầu của khởi nghĩa, nghĩa quân gặp
nhiều khó khăn, bị quân Minh vây đánh ở núi Chí Linh (3
lần).
- Năm 1423, Lê Lợi tạm hoà với quân Minh
- Năm 1424, quân Minh trở mặt tấn công nghĩa quân. Khởi
nghĩa chuyển sang giai đoạn mới

II. GIẢI PHÓNG NGHỆ AN,
TÂN BÌNH THUẬN HÓA VÀ
TIẾN QUÂN RA BẮC (1424
- 1426)
1. Giải phóng Nghệ An (năm 1424)
CH : Sau khi quân Minh trở
mặt, bao vây tấn công nghĩa
quân Lam Sơn rơi vào tình thế
như thế nào?

kế hoạch đánh

CH : Trước tình hình đó Nguyễn
Chích có đề nghị gì ?
CH : Vì sao Nguyễn Chích đề
nghị chuyển quân vào Nghệ An ?

Thanh Hoá

Nghệ An

Trong một buổi họp bàn với các tướng,
Nguyễn Chích nói : “ Nghệ An là nơi hiểm
yếu, đất rộng người đông, tôi đã từng qua
lại nên rết thông thuộc đất ấy. Nay hãy
trước hết thu lấy Trà Lân, chiếm giữ cho
được Nghệ An để làm đất đứng chân, rồi
dựa vào sức người và của cài đất ấy mà
quay ra đánh Đông Đô thì có thể tính xong
việc dẹp yên thiên hạ.”
(Đại cương lịch sử Việt Nam)

CH : Em hãy nêu một vài nét khái quát về Nguyễn Chích ?
Nguyễn Chích là một nông dân nghèo ở Thanh Hóa, đã từng lãnh đạo
cuộc khởi nghĩa chống quân Minh ở nam Thanh Hóa và hoạt động ở
vùng bắc Nghệ An. Năm 1420, Nguyễn Chích đêm quân gia nhập
nghĩa quân Lam Sơn. Ông là một tướng chỉ huy xuất sắc, một nhà
quân sự giỏi

CH : Trình bày
tóm tắt diễn biến
cuộc tiến công
giải phóng Nghệ
An (năm 1424)
của nghĩa quân
Lam Sơn bằng
lược đồ?

12/10/1424
Lam SơnĐa Căng
Tây Đô
Trà Lân
Khả Lưu
Lục Niên

Diễn Châu
Nghệ An
T©
n

B×

nh

Th
uË
n

ho

¸

CH : Kế hoạch của Nguyễn
Chích có tác dụng gì ? Em có
nhận xét gì về kế hoạch của
Nguyễn Chích ?
Kế hoạch của Nguyễn Chích đã
giúp nghĩa quân thoát khỏi thế
bao vây, mở rộng địa bàn hoạt
động. Kế hoạch rất phù hợp với
tình hình thời đó

1. Giải phóng Nghệ An (năm 1424)
- Tháng 10/1424, theo kế hoạch của Nguyễn Chích, Lê Lợi chuyển quân vào Nghệ
An.
- Đầu tháng 10/ 1424, nghĩa quân bất ngờ tấn công đồn Đa Căng Thọ Xuân –
Thanh Hóa), sau đó hạ các thành Trà Lân, Khả Lưu, Bồ Ải.
=> phần lớn Nghệ An được giải phóng
2. Giải phóng Tân Bình, Thuận Hóa (năm 1425)

CH : Dựa vào lược đồ, em
hãy tóm tắt các chiến thắng
của nghĩa quân Lam Sơn từ
cuối năm 1424 đến Cuối
năm 1425 ?

Lam SơnĐa Căng
Trà Lân
Khả Lưu
Lục Niên

Tây Đô
Diễn Châu
Nghệ An
8/
14
25

Tân Bình
Thuận Hóa

CH : Chiến
thắng Tân
Bình, Thuận
Hóa đã đem
lại kết quả gì ?
Mở rộng địa bàn
hoạt động trên
phạm vi từ Nghệ
An vào Tân
Bình , Thuận
Hoá

1. Giải phóng Nghệ An (năm 1424)
2. Giải phóng Tân Bình, Thuận Hóa (năm 1425)
- Tháng 8 - 1425, các tướng Trần Nguyên Hãn, Lê Ngân,... được lệnh chỉ huy
một lực lượng mạnh từ Nghệ An tiến vào Tân Bình (Quảng Bình, Bắc Quảng
Trị) và Thuận Hoá (Thừa Thiên - Huế)
→ Tròng vòng 10 tháng, nghĩa quân đã giải phóng một vùng rộng lớn từ Thanh
Hóa đến đèo Hải Vân.
3. Tiến quân ra Bắc, mở rộng phạm vi hoạt động (cuối năm 1426)

CH : Dựa
vào lược đồ,
em hãy trình
bày kế
hoạch tiến
quân ra Bắc
của Lê Lợi ?

-Tháng 9/
1426, nghĩa
quân chia
làm 3 đạo
tiến quân ra
Bắc :

9/ 1426

+ Đạo thứ
nhất, tiến ra
giải phóng
miền Tây
Bắc, ngăn
chặn viện
binh từ Vân
Nam sang

+ Đạo thứ
hai, giải
phóng
vùng hạ
lưu sông
Nhị (sông
Hồng) và
chặn
đường rút
lui của
giặc từ
Nghệ An
về Đông
Quan

+ Đạo thứ
ba, tiến
thẳng về
Đông Quan

CH : Nhiệm vụ của 3 đạo quân là gì ?
Ba đạo quân cùng tiến thẳng ra Bắc , phối hợp với sự nổi
dậy của nhân dân các địa phương đồng bằng sông Hồng ,
nhằm giành lấy miền trung tâm đất nước “ kho người, kho
của” để tiến lên giành lấy thắng lợi hoàn toàn.
CH : Em có nhận xét gì về kế hoạch tiến quân của ta ?

1. Giải phóng Nghệ An (năm 1424)
2. Giải phóng Tân Bình, Thuận Hóa (năm 1425)

3. Tiến quân ra Bắc, mở rộng phạm vi hoạt động (cuối năm
1426)

- Tháng 9/ 1426, nghĩa quân chia làm 3 đạo tiến quân ra Bắc :
+ Đạo thứ nhất, tiến ra giải phóng miền Tây Bắc, ngăn chặn viện binh
từ Vân Nam sang
+ Đạo thứ hai, giải phóng vùng hạ lưu sông Nhị (sông Hồng) và chặn
đường rút lui của giặc từ Nghệ An về Đông Quan
+ Đạo thứ ba, tiến thẳng về Đông Quan

- Nghĩa quân đi đến đâu cũng được nhân dân ủng hộ về mọi mặt

CH : Kết quả đợt tiến công ra Bắc của nghĩa quân Lam Sơn ?

1. Giải phóng Nghệ An (năm 1424)
2. Giải phóng Tân Bình, Thuận Hóa (năm 1425)

3. Tiến quân ra Bắc, mở rộng phạm vi hoạt động (cuối năm 1426)

- Tháng 9 - 1426, Lê Lợi và bộ chỉ huy quyết định
mở cuộc tiến quân ra Bắc. Nghĩa quân chia làm
3 đạo.
- Được sự ủng hộ của nhân dân, nghĩa quân
nhanh chóng đánh tan quân Minh ở nhiều nơi,
khiến quân Minh rơi vào phòng ngự, phải cố thủ
ở thành Đông Quan. Cuộc khởi nghĩa chuyển
sang giai đoạn phản công.

BÀI 19
CUỘC KHỞI NGHĨA LAM SƠN
1427)

III. Khởi nghĩa Lam Sơn toàn thắng (1426 – 1427)

1.Trận Tốt Động - Chúc Động ( cuối năm 1426).
? Để giành lại
thế chủ động,
Vương thông đã
làm gì?

?Vì sao ta
lại đặt
phục binh
ở Tốt Động
- Chúc
Động?

(1418? Sau khi lâm vào
thế phòng ngự, phải
rút vào thành Đông
Quan cố thủ, quân
Minh đã làm gì?

Bài 19: CUỘC KHỞI NGHĨA LAM SƠN
III - KHỞI NGHĨA LAM SƠN TOÀN THẮNG
(CUỐI NĂM 1426 - CUỐI NĂM 1427)

1. Trận Tốt Động – Chúc Động (cuối năm 1426)

Em hãy trình bày tóm tắt
diễn biến, kết quả trận Tốt
Động – Chúc Động?

BÀI 19: CUỘC KHỞI NGHĨA LAM SƠN (TT)
III. KHỞI NGHĨA LAM SƠN TOÀN THẮNG (CUỐI NĂM 1426 - CUỐI NĂM 1427)

1. Trận Tốt Động – Chúc
Động (cuối năm 1426)

-10/1426, Vương Thông
đưa 5 vạn viện binh vào
Đông Quan
- Vương Thông mở cuộc
phản công ở Cao Bộ (Hà
Tây)

Long hổ tướng quân Nguyễn Xí, vị đại thần từng phò tá tới 4
đời vua, một kỷ lục trong lịch sử Việt Nam.

Nguyễn Xí cưỡi voi đánh trận.

Nguyễn Xí dùng kế “Người rơm mượn tên” của Gia Cát Lượng

10/ 1426

5 vạn viện binh do Vương Thông chỉ huy
kéo vào Đông Quan

7/11/1426

Vương Thông tiến đánh quân chủ lực
của nghĩa quân ở Cao Bộ
NINH KIỀU
CHÚC
ĐỘNG
CAO BỘ
Chú giải
Doanh trại quân ta.
Quân ta mai phục.

TỐT ĐỘNG

Quân ta hành quân,
tiến công
Doanh trại quân
giặc.
Quân giặc tiến công
Quân giặc rút lui