LỰA CHỌN
TRẬT TỰ TỪ
TRONG CÂU

LỰA
CHỌN
TRẬT
TỰ
TỪ
TRONG
CÂU

I-

Nhận xét chung

II. Tác dụng của sự sắp xếp trật tự từ
III Luyện tập
.

I. NHẬN XÉT CHUNG
1. Ví dụ SGK (Trang 110, 111)
Đọc đoạn trích sau
Anh Dậu uốn vai ngáp dài một tiếng. Uể oải, chống tay xuống phản, anh vừa
rên vừa ngỏng đầu lên. Run rẩy cất bát cháo, anh mới kề vào đến miệng, cai lệ và
người nhà lí trưởng đã sầm sập tiến vào với những roi song, tay thước và dây
thừng.
Gõ đầu roi xuống đất, cai lệ thét bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ:
- Thằng kia! Ông tưởng mày chết đêm qua, còn sống đấy à? Nộp tiền sưu! Mau!
(Ngô Tất Tố, Tắt đèn)

I. NHẬN XÉT CHUNG
1. Ví dụ SGK (Trang 110, 111)
Gõ đầu roi xuống đất, cai lệ thét bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ.

(a) Gõ đầu roi xuống đất
(b) cai lệ
(c) thét

Hãy sắp xếp các miếng ghép có chứa
thông tin trên theo một trật tự
nhất định để tạo thành những
câu văn có nghĩa. (Lưu ý không làm thay
đổi ý nghĩa cơ bản của câu cho trước)

(d) bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ

(1) Gõ đầu roi xuống đất, cai lệ thét bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ.
(2) Cai lệ gõ đầu roi xuống đất, thét bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ.
b-a-c-d
(3) Cai lệ thét, bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ, gõ đầu roi xuống đất.
b-c-d-a
(4) Thét bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ, cai lệ gõ đầu roi xuống đất.
c – d– b - a
(5) Bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ, cai lệ gõ đầu roi xuống đất, thét.
d-b-a-c
(6) Bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ, gõ đầu roi xuống đất, cai lệ thét.
d-a-b-c
(7)
Gõnhiều
đầu roi
đất,
bằng
khàn khàn
củađổi
người
hútcơnhiều
xáicâu
cũ, ban
cai lệ
thét.
=> Có
cáchxuống
sắp xếp
trật
tự từgiọng
song không
làm thay
ý nghĩa
bản của
đầu
a–d-b-c

I. NHẬN XÉT CHUNG
1. Ví dụ SGK (Trang 110, 111)
Gõ đầu roi xuống đất, cai lệ thét bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ.
Vì sao Ngô Tất Tố lại chọn trật tự từ như trong đoạn trích?

I. NHẬN XÉT CHUNG
1. Ví dụ SGK (Trang 110, 111)
2. Nhận xét
Gõ đầu roi xuống đất, cai lệ thét bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ.

Nhấn mạnh vị
thế xã hội,
thái độ hung
hăng

Liên kết với
câu trước và
sau đó

Hãy chỉ ra hiệu quả của mỗi cách sắp xếp trật tự từ
trong từng trường hợp?
(2) Cai lệ gõ đầu roi xuống đất, thét bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ.
(3) Cai lệ thét, bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ, gõ đầu roi xuống đất.
(4) Thét bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ, cai lệ gõ đầu roi xuống đất.
(5) Bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ, cai lệ gõ đầu roi xuống đất, thét.
(6) Bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ, gõ đầu roi xuống đất, cai lệ thét.
(7) Gõ đầu roi xuống đất, bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ, cai lệ thét.

Hãy chỉ ra hiệu quả của mỗi cách sắp xếp trật tự từ
trong từng trường hợp?
(2) Cai lệ gõ đầu roi xuống đất, thét bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ.
=> Liên kết câu trước và sau
(3) Cai lệ thét, bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ, gõ đầu roi xuống đất.
=> Liên kết câu trước
(4) Thét bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ, cai lệ gõ đầu roi xuống đất.
(5) Bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ, cai lệ gõ đầu roi xuống đất, thét.
=> Liên kết câu sau
(6) Bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ, gõ đầu roi xuống đất, cai lệ thét.
=> Liên kết câu sau
(7) Gõ đầu roi xuống đất, bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ, cai lệ thét.
=> Sự hung hãn, liên kết câu sau

(2) Cai lệ gõ đầu roi xuống đất, thét bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ.
(3) Cai lệ thét, bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ, gõ đầu roi xuống đất.
(4) Thét bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ, cai lệ gõ đầu roi xuống đất.
(5) Bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ, cai lệ gõ đầu roi xuống đất, thét.
(6) Bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ, gõ đầu roi xuống đất, cai lệ thét.
(7) Gõ đầu roi xuống đất, bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ, cai lệ thét.

Câu
2
3
4
5
6
7

Nhấn mạnh
sự hung hãn
+

Liên kết chặt
với câu đứng trước
+
+
-

Liên kết chặt
với câu đứng sau
+
+
+
+

Từ hiệu quả diễn đạt của các cách sắp
xếp không giống nhau, hãy rút ra kinh
nghiệm trong việc đặt câu?

Câu
2
3
4
5
6
7

Nhấn mạnh
sự hung hãn
+

Liên kết chặt
với câu đứng trước
+
+
-

Liên kết chặt
với câu đứng sau
+
+
+
+

3. Kết luận

Khả năng sắp xếp trật tự từ trong câu

Trong một câu có thể có nhiều
cách sắp xếp trật tự từ, mỗi
cách đem lại hiệu quả diễn đạt
riêng.

Người nói (người viết) cần biết
lựa chọn trật tự từ thích hợp
với yêu cầu giao tiếp.

Ghi nhớ 1 (SGK trang 111)

BÀI TẬP NHANH:
Thử thay đổi trật tự các từ trong từng phát ngôn sau?
1. Bao giờ bạn về?

2. Anh ta nói giỏi lắm!

BÀI TẬP NHANH:
Thử thay đổi trật tự các từ trong từng phát ngôn sau?
1. Bao giờ bạn về?
Sự việc
chưa
xẩy ra
Bạn về bao giờ?
Sự việc
đã
xẩy ra

2. Anh ta nói giỏi lắm!
Lời khen

Anh ta giỏi nói lắm!
Lời chê

II. MỘT SỐ TÁC DỤNG CỦA SỰ SẮP XẾP TRẬT TỰ TỪ
1. Ví dụ (SKG trang 111)

1a. Người nhà lí trưởng hình như không dám
hành hạ một người ốm nặng, sợ hoặc xảy ra
sự gì, hắn cứ lóng ngóng ngơ ngác, muốn nói
mà không dám nói. Đùng đùng, cai lệ giật
phắt cái thừng trong tay anh này và chạy
sầm sập đến chỗ anh Dậu.
Chị Dậu xám mặt, vội vàng đặt con xuống
đất, chạy đến đỡ lấy tay hắn.

II. MỘT SỐ TÁC DỤNG CỦA SỰ SẮP XẾP TRẬT TỰ TỪ
1. Ví dụ (SKG trang 111)

1a. Người nhà lí trưởng hình như không dám
hành hạ một người ốm nặng, sợ hoặc xảy ra
sự gì, hắn cứ lóng ngóng ngơ ngác, muốn nói
mà không dám nói. Đùng đùng, cai lệ giật
phắt cái thừng trong tay anh này và chạy
sầm sập đến chỗ anh Dậu.
Chị Dậu xám mặt, vội vàng đặt con xuống
đất, chạy đến đỡ lấy tay hắn.

Trật tự từ trong
những bộ phận câu
(in màu xanh) dưới
đây thể hiện điều gì?

II. MỘT SỐ TÁC DỤNG CỦA SỰ SẮP XẾP TRẬT TỰ TỪ
1. Ví dụ (SKG trang 111)
2. Nhận xét

1a. Người nhà lí trưởng hình như không dám
hành hạ một người ốm nặng, sợ hoặc xảy ra
sự gì, hắn cứ lóng ngóng ngơ ngác, muốn nói
mà không dám nói. Đùng đùng, cai lệ giật
phắt cái thừng trong tay anh này và chạy
sầm sập đến chỗ anh Dậu.
Chị Dậu xám mặt, vội vàng đặt con xuống
đất, chạy đến đỡ lấy tay hắn.

Thể hiện thứ tự trước sau
của các hoạt động, trạng
thái
Liên kết câu trước đó

II. MỘT SỐ TÁC DỤNG CỦA SỰ SẮP XẾP TRẬT TỰ TỪ
1. Ví dụ (SKG trang 111)
2. Nhận xét
1b. (...) cai lệ và người nhà lí trưởng đã sầm
sập tiến vào với những roi song, tay thước và
dây thừng.

Thứ bậc cao thấp, quan trọng của nhân vật
Thứ tự xuất hiện trước sau của nhân vật
Hành động tương ứng của nhân vật
Trình tự quan sát

Trật tự từ trong
những bộ phận câu
(in màu xanh) trên
thể hiện điều gì?

So sánh tác dụng của những cách sắp xếp trật tự từ
trong các bộ phận câu (in màu xanh) dưới đây:
2a. Gậy tre, chông tre chống lại sắt thép của
quân thù. Tre xung phong vào xe tăng, đại bác.
Tre giữ làng, giữ nước, giữ mái nhà tranh, giữ
đồng lúa chín. Tre hi sinh để bảo vệ con người.

Giống:
Ý nghĩa cơ bản của câu
không thay đổi
Khác

(Thép Mới, Cây tre Việt Nam)

2b. (...) Tre giữ mái nhà tranh, giữ đồng lúa
chín, giữ làng, giữ nước. Tre hi sinh để bảo vệ
con người.
2c. (...) Tre giữ làng, giữ mái nhà tranh, giữ
đồng lúa chín, giữ nước. Tre hi sinh để bảo vệ
con người.

2a

Nhịp điệu
Đặt
sóng
đôi
từng
cặp: riêng chung

x

x

2b

2c

So sánh tác dụng của những cách sắp xếp trật tự từ
trong các bộ phận câu (in màu xanh) dưới đây:
2a. Gậy tre, chông tre chống lại sắt thép của
quân thù. Tre xung phong vào xe tăng, đại bác.
Tre giữ làng, giữ nước, giữ mái nhà tranh, giữ
đồng lúa chín. Tre hi sinh để bảo vệ con người.

Giống:
Ý nghĩa cơ bản của câu
không thay đổi
Khác

(Thép Mới, Cây tre Việt Nam)

2b. (...) Tre giữ mái nhà tranh, giữ đồng lúa
chín, giữ làng, giữ nước. Tre hi sinh để bảo vệ
con người.
2c. (...) Tre giữ làng, giữ mái nhà tranh, giữ
đồng lúa chín, giữ nước. Tre hi sinh để bảo vệ
con người.

2a

Nhịp điệu
Đặt
sóng
đôi
từng
cặp: riêng chung

x

x

2b

2c

So sánh tác dụng của những cách sắp xếp trật tự từ
trong các bộ phận câu (in màu xanh) dưới đây:
2a. Gậy tre, chông tre chống lại sắt thép của
quân thù. Tre xung phong vào xe tăng, đại bác.
Tre giữ làng, giữ nước, giữ mái nhà tranh, giữ
T

B

T

B

B

đồng lúa chín. Tre hi sinh để bảo vệ con
B

T

người.

Nhịp 2/2 => 4/4
Có sự luân phiên bằng (B), trắc (T)

T
(Thép Mới, Cây tre Việt Nam)

=> Nhịp điệu cân đối, hài hoà

1a. (...) giật phắt cái thừng trong tay anh này
và chạy sầm sập đến chỗ anh Dậu.

Thể hiện thứ tự trước sau của các hoạt
động, trạng thái ở các nhân vật

Chị Dậu xám mặt, vội vàng đặt con xuống
đất, chạy đến đỡ lấy tay hắn.

Liên kết câu

1b. (...) cai lệ và người nhà lí trưởng đã sầm
sập tiến vào với những roi song, tay thước và
dây thừng.
2a. (...) Tre giữ làng, giữ nước, giữ mái nhà
tranh, giữ đồng lúa chín.

Thứ bậc cao thấp, quan trọng của nhân vật
Thứ tự xuất hiện trước sau của nhân vật
Hành động tương ứng của nhân vật
Trình tự quan sát
Tạo nhịp điệu hài hoà

Từ hiệu quả của mỗi cách sắp xếp trật tự từ trên,
hãy rút ra nhận xét về tác dụng của việc sắp xếp trật tự từ trong câu?

3. Kết luận

TÁC DỤNG
CỦA TRẬT
TỰ TỪ
TRONG CÂU
Ghi nhớ 2:
(SGK trang 112)

Thể hiện thứ tự nhất định của sự vật, hiện tượng, hoạt
động, đặc điểm (như thứ bậc quan trọng của sự vật, thứ tự
trước sau của hoạt động, trình tự quan sát của người
nói,...)
Nhấn mạnh hình ảnh, đặc điểm của sự vật, hiện tượng
Liên kết câu với những câu khác trong văn bản
Đảm bảo sự hài hoà về ngữ âm của lời nói

BÀI TẬP NHANH
Cho biết hiệu quả của việc sắp xếp các từ ngữ gạch chân trong bài ca dao sau:

“Trong đầm gì đẹp bằng sen
Lá xanh, bông trắng, lại chen nhị vàng.
Nhị vàng, bông trắng, lá xanh
Gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn.”

BÀI TẬP NHANH
Cho biết hiệu quả của việc sắp xếp các từ ngữ gạch chân trong bài ca dao sau:

“Trong đầm gì đẹp bằng sen
Lá xanh, bông trắng, lại chen nhị vàng.
Nhị vàng, bông trắng, lá xanh
Gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn.”

Tạo tính liên kết
Nhấn mạnh vẻ đẹp
bình dị, hài hoà của
sen

III – LUYỆN TẬP
Bài 1: Giải thích lí do sắp xếp trật tự từ trong câu, bộ phận câu
(in màu xanh) dưới đây:

a) “Lịch sử ta đã có nhiều cuộc kháng chiến vĩ đại chứng tỏ tinh thần yêu nước
của dân ta. Chúng ta có quyền tự hào vì những trang lịch sử vẻ vang thời đại Bà
Trưng, Bà Triệu, Trần Hưng Đạo, Lê Lợi, Quang Trung,... Chúng ta phải ghi
nhớ công lao của các vị anh hùng dân tộc, vì các vị ấy là tiêu biểu của một dân tộc
anh hùng.”
(Hồ Chí Minh, Tinh thần yêu nước của nhân dân ta)
=> Theo thứ tự xuất hiện của các vị anh hùng trong lịch sử

III – LUYỆN TẬP
Bài 1: Giải thích lí do sắp xếp trật tự từ trong câu, bộ phận câu
(in màu xanh) dưới đây:

b) “Gần đến ngày giỗ đầu thầy tôi, mẹ tôi ở Thanh Hoá vẫn chưa về. Trong đó
nghe đâu mẹ tôi đi bán bóng đèn và những phiên chợ chính còn bán cả vàng
hương nữa.”
( Nguyên Hồng, Những ngày thơ ấu)

III – LUYỆN TẬP
Bài 1: Giải thích lí do sắp xếp trật tự từ trong câu, bộ phận câu
(in màu xanh) dưới đây:

b) “Gần đến ngày giỗ đầu thầy tôi, mẹ tôi ở Thanh Hoá vẫn chưa về. Trong đó
nghe đâu mẹ tôi đi bán bóng đèn và những phiên chợ chính còn bán cả vàng
hương nữa.”
( Nguyên Hồng, Những ngày thơ ấu)
=> Thể hiện thứ tự các việc chính (việc thường xuyên hằng ngày) và việc phụ
(việc làm thêm trong những phiên chợ chính)

c)

Đẹp vô cùng, Tổ quốc ta ơi!
Rừng cọ đồi chè, đồng xanh ngào ngạt
Nắng chói sông Lô, hò ô tiếng hát
Chuyến phà dào dạt bến nước Bình Ca...
(Tố Hữu, Ta đi tới)
Dùng để nhấn mạnh vẻ đẹp đất nước
Để tạo sự hài hoà về ngữ âm

d) “Cùng lắm, nó có giở quẻ, hắn cũng chỉ đến đi ở tù. Ở tù thì hắn coi là thường.”
(Nam Cao, Chí Phèo)
Dùng để liên kết với câu trước đó

Kĩ năng làm bài:
Bước 1:
Chỉ ra sự thay đổi
trật tự từ
Thể hiện thứ tự
nhất định của sự
vật, hiện tượng,
hoạt động, đặc
điểm

Bước 2:
Nêu ra tác dụng của việc
lựa chọn trật tự từ
Nhấn mạnh
hình ảnh,
đặc điểm
của sự vật,
hiện tượng

Đảm bảo
sự hài hoà
về
ngữ
âm của
lời nói

Liên kết
câu
với
những câu
khác trong
văn bản

Bài 2: Từ 5 tiếng: Nam - bảo - sao - không - đến
a. Hãy sắp xếp 5 tiếng trên để tạo thành những
câu có nghĩa.

Nam
bảo
sao
không
đến

Sao bảo Nam không đến?
Sao Nam bảo không đến?
Sao không đến bảo Nam?
Sao Nam không bảo đến?
Sao? Đến bảo Nam không?
Sao? Bảo Nam đến không?
Nam đến, sao không bảo?
Nam đến, không bảo sao?
Nam đến bảo không sao.
Nam bảo sao không đến?
Nam đến, bảo sao không?
Nam bảo đến không sao.
...

b. Chọn một câu thích hợp để điền vào
đoạn hội thoại.

- Hoà: Chiều nay, Nam đến trường lao
động đó.

- Bình:
- Hoà: Cậu ấy bảo không đến à?

Bài 2: Từ 5 tiếng: Nam - bảo - sao - không - đến
a. Hãy sắp xếp 5 tiếng trên để tạo thành những
câu có nghĩa.

Nam
bảo
sao
không
đến

Sao bảo Nam không đến?
Sao Nam bảo không đến?
Sao không đến bảo Nam?
Sao Nam không bảo đến?
Sao? Đến bảo Nam không?
Sao? Bảo Nam đến không?
Nam đến, sao không bảo?
Nam đến, không bảo sao?
Nam đến bảo không sao.
Nam bảo sao không đến?
Nam đến, bảo sao không?
Nam bảo đến không sao.
...

b. Chọn một câu thích hợp để điền vào
đoạn hội thoại.

- Hoà: Chiều nay, Nam đến trường lao
động đó.

- Bình: Nam đến bảo không sao.
- Hoà: Cậu ấy bảo không đến à?

Bài 2: Từ 5 tiếng: Nam - bảo - sao - không - đến
a. Hãy sắp xếp 5 tiếng trên để tạo thành những
câu có nghĩa.

Sao bảo Nam không đến?

Nam
bảo
sao
không
đến

Sao Nam bảo không đến?
Sao không đến bảo Nam?
Sao Nam không bảo đến?
Sao? Đến bảo Nam không?
Sao? Bảo Nam đến không?
Nam đến, sao không bảo?
Nam đến, không bảo sao?
Nam đến bảo không sao.
Nam bảo sao không đến?
Nam đến, bảo sao không?
Nam bảo đến không sao.
...

b. Chọn một câu thích hợp để điền vào
đoạn hội thoại.

- Hoà: Chiều nay, Nam đến trường lao
động đó.

- Bình:
- Hoà: Cậu ấy bảo không đến à?

Chú ý: Cần phải lựa chọn trật tự từ sao cho phù hợp ngữ cảnh giao tiếp

BÀI 3: Viết một đoạn văn ngắn (khoảng 10 câu) trình bày suy nghĩ của em về đề tài sau:
Lợi ích của việc đọc sách
Giải thích cách sắp xếp trật tự từ ở một câu trong đoạn.
a. Yêu cầu về hình thức
- Đoạn văn khoảng 10 câu
- Hành văn mạch lạc, không sai lỗi dùng từ đặt câu thông thường
b. Yêu cầu về nội dung
- Quan niệm về sách?
- Vai trò:
+ Cung cấp tri thức
+ Giúp con người hoàn thiện nhân cách
+ Giúp thanh lọc tâm hồn…
- Phương pháp đọc sách và cách chọn sách
- Bàn luận về mở rộng (về văn hoá đọc của giới trẻ hiện nay)
- Liên hệ bản thân
(Lưu ý giải thích cách sắp xếp trật tự từ ở một câu văn trong đoạn)

LỰA CHỌN TRẬT TỰ TỪ TRONG CÂU
KHẢ NĂNG THAY ĐỔI TRẬT TỰ TỪ

Có nhiều cách
sắp xếp trật tự từ,
mỗi cách đem lại
hiệu quả diễn đạt
riêng

Biết lựa chọn
trật tự từ thích
hợp với yêu cầu
giao tiếp

TÁC DỤNG CỦA VIỆC SẮP XẾP TRẬT TỰ TỪ

Thể hiện thứ
tự nhất định
của sự vật,
hiện tượng,
hoạt động,
đặc điểm

Nhấn mạnh
hình ảnh,
đặc
điểm
của sự vật,
hiện tượng

Đảm
sự
hoà
ngữ
của
nói

bảo
hài
về
âm
lời

Liên kết
câu với
những
câu khác
trong văn
bản

IV. HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
- Học lại theo tiến trình bài học
- Hoàn thiện các bài tập
- Chuẩn bị bài: “Tìm hiểu yếu tố tự sự và miêu tả
trong văn nghị luận”

“Từ vựng tiếng Việt qua các thời kì diễn biến của nó tăng lên mỗi ngày
một nhiều. Ngữ pháp cũng dần dần trở nên uyển chuyển hơn, chính xác hơn.
Dựa vào đặc tính ngữ âm của bản thân mình, tiếng Việt đã không ngừng đặt
ra những từ mới, những cách nói mới”.
(Đặng Thai Mai)

Xin cám ơn đã lắng nghe!
Xin chào tạm biệt!