PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TX SÔNG CẨU
TRƯỜNG THCS HOÀNG VĂN THỤ

MÔN NGỮ VĂN LỚP 9
GV: VÕ THỊ LỆ HẰNG

TIẾT 155, 156 TV:

TỔNG KẾT
VỀ NGỮ PHÁP

Tổng kết về ngữ pháp

B – CỤM TỪ
(SGK trang 130 –
134)

C THÀNH PHẦN
CÂU
(SGK trang 145146)

B- CỤM TỪ
1

2

3

Cụm
danh từ

Cụm
động từ

Cụm tính
từ

MÔ HÌNH CỤM DANH TỪ

Phần trước

một
một
số
Số từ,
từ, lượng
lượng
từ

Trung tâm

Phần sau

chậu dâu
chậu dâu
tây
tây

sai trĩu quả

Danh
danh từ
từ

đặcđiểm,
điểm,vị
Đặc
vịtrí,…
trí,…

sai trĩu quả

Bài tập 1 trang 133. Chỉ ra những dấu hiệu cho biết đó là cụm
danh từ. Tìm phần trung tâm của các cụm danh từ tô màu vàng.
a) Nhưng điều kì lạ là tất cả những ảnh hưởng quốc tế đó đã
nhào nặn với cái gốc văn hóa dân tộc không gì lay chuyển được ở
Người, để trở thành một nhân cách rất Việt Nam, một lối sống
rất bình dị, rất Việt Nam, rất phương Đông nhưng cũng đồng
thời rất mới, rất hiện đại.
(Lê Anh Trà , Phong cách Hồ Chí Minh, cái vĩ đại gắn với cái giản dị)

Phần trước

Trung tâm

Phần sau

tất cả những
một

ảnh hưởng

quốc tế đó

nhân cách

rất Việt Nam

lối sống

rất bình dị…hiện đại

một

b) Ông khoe những ngày khởi nghĩa dồn dập ở làng.

(Kim Lân , Làng)

c) Ông lão vờ đứng lảng ra chỗ khác, rồi đi thẳng. Tiếng cười nói
xôn xao của đám người mới tản cư lên ấy vẫn dõi theo.
(Kim Lân , Làng)

Phần trước

Trung tâm

Phần sau

những

ngày

khởi nghĩa dồn dập ở làng

tiếng

cười nói... ấy

MÔ HÌNH CỤM ĐỘNG TỪ
Phần trước
đang
đang
cũng/còn/
đang/chưa/
vẫn/…

Trung tâm
nhảy
động từ
Động

Phần sau
hip hop
hop
hip
hướng, địa điểm,
thời gian, mục
đích, phương
tiện, cách thức
hoạt động,…

Bài tập 2 trang 133. Chỉ ra những dấu hiệu cho biết đó là cụm
động từ. Tìm phần trung tâm của cụm từ được tô màu vàng.
a. Vừa lúc ấy, tôi đã đến gần anh. Với lòng mong nhớ của anh,
chắc anh nghĩ rằng, con anh sẽ chạy xô vào lòng anh, sẽ ôm chặt lấy
cổ anh.
(Nguyễn Quang Sáng, Chiếc lược ngà)
b. Ông chủ tịch làng em vừa lên cải chính…
Phần trước
đã
sẽ
sẽ
vừa

Trung tâm
đến
chạy
ôm
lên/cải chính

(Kim Lân, Làng)

Phần sau
gần anh
xô vào lòng anh
chặt lấy cổ anh

MÔ HÌNH CỤM TÍNH TỪ
Phần trước

Trung tâm

Phần sau

rất
rất

sai/trĩu
sai/trĩu
(quả)
(quả)

ở ngoài
ở ngoài
vườn/trên
vườn/trên
giàn…
giàn…

rất, vẫn, còn,
đang, chưa,...

tính từ
Tính

vị trí, so sánh,
mức độ…

Bài tập 3 trang 133. Chỉ ra những dấu hiệu cho biết đó là cụm
tính từ. Tìm phần trung tâm của cụm từ tô màu vàng.
a) Nhưng điều kì lạ là tất cả những ảnh hưởng quốc tế đó đã nhào
nặn với cái gốc văn hóa dân tộc không gì lay chuyển được người, để
trở thành một nhân cách rất Việt Nam, một lối sống rất bình dị, rất
Việt Nam, rất phương Đông nhưng cũng đồng thời rất mới, rất hiện
đại. (Lê Anh Trà , Phong cách Hồ Chí Minh)
Phần trước

Trung tâm

rất

Việt Nam/bình dị/phương
Đông/mới/hiện đại

Phần sau

Bài tập 3 trang 134. Tìm phần trung tâm của cụm từ tô màu vàng.
Chỉ ra những dấu hiệu cho biết đó là cụm tính từ.
b) Những khi biết rằng cái sắp tới sẽ không êm ả thì chị tỏ ra bình
tĩnh đến phát bực.
(Lê Minh Khuê, Những ngôi sao xa xôi)
c) Không, lời gửi của một Nguyễn Du, một Tôn-xtôi cho nhân loại
phức tạp hơn, cũng phong phú và sâu sắc hơn.

(Nguyễn Đình Thi- Tiếng nói của văn nghệ)

Phần trước
sẽ/không

Trung tâm
êm ả
phức tạp

cũng

Phần sau

phong phú / sâu sắc

hơn
hơn

Bài tập: Xác định phần trung tâm của cụm danh từ, động từ, tính
từ được tô màu trong câu đoạn văn sau:
Ai đã đến với những
vườn nho
trầm trồ từ
vì vẻ
Danh
từở Ninh Thuận chắc sẽĐộng
đẹp xanh ngát, bạt ngàn và trĩu quả. Nho được xem như một
đặc sảntừ
ở
Danh
vùng quê này. Nho có mình dây, vươn dài tầm vài chục mét được trồng
thành giàn thẳng tắp. Lá nho xanh đậm. Mỗi chiếc lá có viền hình răng
cưa to bằng
Tính
từbàn tay người lớn. Quả nho tròn mọc thành từng chùm, màu
tím, đen, đỏ hoặc xanh tùy từng loại. QuảĐộng
kết thành
từchùm quấn quýt lấy
nhau không rời. Mỗi chùm nho vài chục quả, quả nào quả nấy rất tươi
ngon,
mọng
Tính
từnước, từng chùm lủng lẳng trên giàn thu hút ánh nhìn thích
thú của du khách. Nho không chỉ đẹp mà nó còn mang lại giá trị kinh tế
và dinh dưỡng cao. Có thể sử dụng để ăn trực tiếp, sấy khô, ép nước để
làm rượu.

C- THÀNH PHẦN CÂU
1

2

3

Thành
phần
chính

Thành
phần phụ

Thành
phần biệt
lập

THÀNH PHẦN CÂU

THÀNH PHẦN
CHÍNH

CHỦ NGỮ
VỊ NGỮ

THÀNH PHẦN
PHỤ

THÀNH PHẦN
BIỆT LẬP

TRẠNG NGỮ
KHỞI NGỮ

TÌNH THÁI
CẢM THÁN
GỌI - ĐÁP
PHỤ CHÚ

C. THÀNH PHẦN CÂU
I. Thành phần chính và thành phần phụ:
Bài tập 1 trang 145. Hãy kể tên các thành phần chính, thành phần
phụ của câu; nêu dấu hiệu nhận biết từng thành phần:
Các VD:
VD1. Bài tập thì tôi đã làm xong từ hôm qua.
Bài tập thì tôi/ đã làm xong từ hôm qua.
khởi ngữ

CN

VD2. Tôi đã làm xong.

VN

trạng ngữ

Bài 2 trang 145: Phân tích thành phần của các câu sau:
a. Đôi càng tôi / mẫm bóng.
CN
VN
b. Sau một hồi trống thúc vang dội cả lòng tôi,
TN
mấy người học trò /cũ đến sắp hàng dưới hiên rồi đi vào lớp.
CN
VN
c. Còn tấm gương bằng thuỷ tinh tráng bạc,
KN
nó / vẫn là người bạn trung thực, chân thành thẳng thắn, không hề
CN
VN
nói dối, cũng không bao giờ biết nịnh hót hay độc ác…

C. THÀNH PHẦN CÂU
II. Các thành phần biệt lập:
Bài tập 1 trang 145. Hãy kể tên và nêu dấu hiệu nhận biết các
thành phần biệt lập

Thành phần
biệt lập
Tình thái

Cách
đánh
giá,
độ tin
cậy

Có
lẽ,
hình
như,
chắc
chắn,
…

Cảm thán

Bộc
lộ
tâm
lí

Ồ,
trời
ơi,
chao
ôi, á,
…

Phụ chú
Bổ
sung
chi
tiết
cho
nội
dung
chính

Dấu
ngoặc
đơn,
giữa
hai
dấu
gạch
ngang
…

Gọi - đáp

Tạo
lập,
duy
trì
giao
tiếp

Dạ,
thưa,
này,
nè,
…

Bài tập 2 trang 145. Hãy cho biết mỗi từ ngữ tô màu vàng trong các
đoạn trích sau là thành phần gì của câu.
a) Có lẽ tiếng Việt của ta đẹp bởi tâm hồn của người Việt Nam ta
rất đẹp, bởi vì đời sống, cuộc đấu tranh của nhân dân ta từ trước tới
nay là cao quý, là vĩ đại, nghĩa là rất đẹp.

(Phạm Văn Đồng, Giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt)

Có lẽ: tình thái

b) Ngẫm ra tôi chỉ nói lấy sướng miệng tôi thôi.
(Tô Hoài, Dế Mèn phiêu lưu kí)

Ngẫm ra: tình thái
c) Trên những chặng đường dài suốt 50, 60 ki-lô-mét, chúng ta
chỉ gặp cây dừa: dừa xiêm thấp lè tè, quả tròn, nước ngọt, dừa nếp
lơ lửng giữa trời, quả vàng xanh mơn mởn, dừa lửa lá đỏ, vỏ hồng…
(Theo Hoàng Văn Huyền, Những mẩu chuyện địa lí)

Dừa xiêm thấp lè tè…vỏ hồng…: phụ chú

d) Có người khẽ nói:
- Bẩm, dễ có khi đê vỡ!
Ngài cau mặt, gắt rằng:
- Mặc kệ!
bay)

Bẩm: gọi - đáp
có khi: tình thái

(Phạm Duy Tốn, Sống chết mặc

e) Ơi chiếc xe vận tải
Ta cầm lái đi đây
Nặng biết bao ân ngãi
Quý hơn bao vàng đấy!
(Tố Hữu, Bài ca lái xe đêm)

Ơi: gọi - đáp

Bài tập: Xác định các thành phần biệt lập – một thành phần chính
và các thành phần phụ của đoạn văn sau:
hoa phượng đã nở rồi sao!
Cóthái
lẽ mùa hè đang bước chân vào
cảmỒ,
thán
tình
sân trường tôi - trường THCS đã gắn
bóchú
với tôi suốt bốn năm. Đang
phụ
mãi ngắm mấy chùm hoa học trò đo đỏ kia, tôi giật mình bởi tiếng của
Lan:
Nè, cầm hộp xôi tui mua cho đó, trả công chép bài hôm qua!
gọi- -đáp
gọi- Ừa,
-đáp
biết chép bài cho mà được trả công, mai mốt nghỉ nữa đi, Nhi
chép cho!

Cả hai chúng tôi đều cười vì câu nói đùa ấy. Những trạng
ngày cuối
năm
ngữ
học, nghỉ mất một buổi thôi cũng lo không hiểu bài sẽ ảnh hưởng đến
kết quả cuối năm.
Học ngữCN
thì lớp tôi rất VN
cố gắng vì là năm cuối cấp mà.
khởi

Bài hát Tôi yêu tiếng Việt tôi – Nhạc sĩ Phương Thảo – Ngọc Lễ (nguồn Internet)

Đoạn clip 1 phút (không gửi do
dung lượng quá lớn) sẽ chép USB
khi dạy

Ghi chú quan trọng
- Xem lại ghi nhớ và các bài tập
ở sgk
- Nhận diện được những kiến
thức đã học về Ngữ pháp
- Vận dụng các bài tập viết đoạn
văn.
- Hệ thống lại kiến thức đã học
từ đầu học kì II để chuẩn bị
cho tiết ôn tập kiểm tra học kì.

Chúc các em nhiều sức
khỏe và học tập tốt !