Khi đi trên biển hoặc trên sa
mạc, nếu không có la bàn và
thiết bị định vị, chúng ta dựa
vào đâu để xác định phương
hướng?

TIẾT: 11,12,13
BÀI 4: XÁC ĐỊNH PHƯƠNG
HƯỚNG

CÁC NỘI DỤNG CƠ BẢN
I. BẢN ĐỒ SAO
 II. CHÒM SAO GẤU LỚN
 III. CHÒM SAO GẤU BÉ
 IV. CHÒM SAO THIÊN HẬU
 V. SAO BẮC CỰC


I. BẢN ĐỒ SAO
1. Chòm sao






Chòm sao là một nhóm các ngôi sao được người ta liên
kết với nhau để tạo thành những hình thù theo trí tưởng
tượng của họ.
Số lượng các chòm sao ngày nay đã được cơ quan thiên
văn quốc tế ấn định là 88, và được vẽ trên thiên đồ, hay
starmap.
Vd: Chòm sao thiên nga, thiên hậu, gấu lớn, gấu nhỏ,…

I. BẢN ĐỒ SAO
1. Chòm sao:

I. BẢN ĐỒ SAO
2. Bản đồ sao



Bản đồ sao gồm hình ảnh các chòm sao được định vị
trên bầu trời dựa vào vị trí quan sát, thời điểm quan sát
ở mặt đất theo các vĩ độ nơi quan sát.

I. BẢN ĐỒ SAO
2. Bản đồ sao

Sự khác nhaukhi
quan sát các chòm
sao ở bán cầu Bắc và
bán cầu Nam ?

I. BẢN ĐỒ SAO

Khi quan sát các chòm sao ở bán cầu Bắc ta luôn không nhìn
thấy được một bộ phận các chòm sao ở bán cầu Nam và
ngược lại.

I. BẢN ĐỒ SAO
2. Bản đồ sao

Các chòm sao
thay đổi vị trí
trên bầu trời
như thế nào?

I. BẢN ĐỒ SAO
2. Bản đồ sao
 Các chòm sao luôn chuyển động theo hướng từ Đông
sang Tây khi ta quan sát từ Trái đất, nhưng sao Bắc cực
ở gần phía cực Bắc của trái đất gần như không thay đổi
vị trí.
 Sao Bắc cực: được chọn là sao để xác định phương
hướng.

Chòm sao và sự
xuất hiện của
các chòm sao
theo mùa?

I. BẢN ĐỒ SAO
2. Bản đồ sao
- Vị trí của các chòm sao trên bầu trời phụ thuộc vào mùa và
thời điểm quan sát,
VD. Chòm sao Gấu Lớn (Ursa Major) còn được gọi là chòm
sao Cán Gáo Lớn.
 Vào mùa xuân: Chòm sao này thường xuất hiện trên đỉnh
đầu người quan sát .
 Mùa thu: Ở gần chân trời cực Bắc.
 Mùa Đông: Ở phía cao trên thiên cầu và lệch về phía Đông
Bắc trên bầu trời.
 Mùa hè: Phía cao trên thiên cầu và lệch về phía Tây Bắc.

II. CHÒM SAO GẤU LỚN
 Chòm

sao gấu lớn là một trong những chòm sao sáng nhất
trên bầu trời phương Bắc, được tạo thành từ 7 ngôi sao chính
có độ sáng tương đồng nhau.

 Chòm

sao gấu lớn: quan sát dễ nhất
Vào mùa xuân, sau hoàng hôn.

 Chòm

sao gấu lớn gồm 7 ngôi sao
Chính: α, β, γ, δ, ε, ζ, η

II. CHÒM SAO GẤU LỚN

Xác định
chòm sao gấu
lớn trên bản
đồ sao?

II. CHÒM SAO GẤU LỚN

II. CHÒM SAO GẤU LỚN
Hãy kể tên các dụng
cụ lao động của nước
ta có hình dạng giống
hình nối 7 ngôi sao
chính của chòm sao
gấu lớn?

III. CHÒM SAO GẤU BÉ

Gấu Lớn

Gấu Bé



Chòm sao Gấu Bé là một chòm sao cũng nằm trên bầu
trời phương Bắc, cạnh chòm Gấu Lớn.



Chòm sao Gấu Bé cũng được tạo thành từ 7 ngôi sao chính

III. CHÒM SAO GẤU BÉ



Khoảng cách giữa các sao trong chòm sao Gấu Bé nhỏ hơn
khoảng cách giữa các sao trong chòm sao Gấu Lớn.

III. CHÒM SAO GẤU BÉ
Hãy xác định chòm sao
gấu bé trên bản đồ sao?

III. CHÒM SAO GẤU BÉ

III. CHÒM SAO GẤU BÉ
Mô tả sự khác nhau
của chòm sao gấu
lớn và gấu bé?

Sự khác nhau của chòm sao Gấu Lớn và Gấu Bé:
- Chòm sao Gấu Bé nhỏ hơn chòm sao Gấu Lớn.
- Chúng ngược chiều nhau.

IV. CHÒM SAO THIÊN HẬU



Chòm sao thiên hậu là một trong các chòm sao sáng
trên bầu trời phương Bắc, có vị trí quan trọng để xác
định vị trí của sao Bắc Cực.

IV. CHÒM SAO THIÊN HẬU

 Chòm

sao thiên hậu: Gồm 5 ngôi sao lớn ở thiên cầu Bắc, đối diện với
chòm sao Gấu Lớn qua chòm sao Gấu Bé.

 Chòm

Thiên Hậu thường mọc lúc chập tối từ tháng 9, có mặt suốt đêm trên
bầu trời từ cuối thu đến giữa mùa Đông.

V. SAO BẮC CỰC
1. Sao Bắc Cực






Sao Bắc Cực là sao nằm ở đuôi của chòm sao Gấu Bé.
Đặc điểm củaSao Bắc Cực:
Gần như đứng yên ở gần Cực Bắc của Trái đất.
Là sao để xác định hướng Bắc trên Trái Đất.

V. SAO BẮC CỰC
2. Cách xác định Sao Bắc Cực
 Cách 1: xác định sao Bắc Cực thông qua chòm sao Gấu
Lớn.

V. SAO BẮC CỰC
2. Cách xác định Sao Bắc Cực
 Cách 2: xác định sao Bắc Cực thông qua chòm sao
Thiên Hậu

V. SAO BẮC CỰC
Chú ý: chúng ta có thể xác định sao Bắc Cực thông qua
chòm sao Thiên nga.

EM CÓ BIẾT

 Sao

Bắc Cực được coi là một loại thần trong thần thoại của người
Maya.
 Nhiều người Maya gọi ngôi sao này là Thần của đêm hay Thần
của mùa đông.

EM CÓ BIẾT
 Có

thể dễ dàng nhận ra nó là một người khổng lồ màu
vàng với đặc điểm là khá sáng và có kích thước vượt xa
Mặt trời, cách Trái Đất khoảng 323 đến 433 năm ánh
sáng (theo ước tính đến năm 2017).
 Trước khi phát minh ra radar và hệ thống định vị địa lý,
cũng như GPS, Sao Bắc Cực được sử dụng như một
vật dẫn đường trong việc điều hướng.
 Nó khác với những ngôi sao còn lại vì nó là ngôi sao
tĩnh trên bầu trời.

EM CÓ BIẾT

Em có biết
Mười hai chòm sao nằm trong cung hòng đạo: Bạch
dương, Kim ngưu, Song Tử, Cự giải, Sư tử, Xử nữ, Thiên
Bình, Bọ Cạp, Nhân Mã, Ma kết, Bảo Bình, Song Ngư

Em có biết

1. Chòm sao Bạch Dương

Bạch Dương là một trong mười hai chòm sao 
hoàng đạo, nằm phía tây cạnh chòm sao Song Ngư,
phía bắc đối với chòm sao Kim Ngưu.
 Chòm sao này biểu tượng cho con cừu lông vàng trên
bầu trời trong thần thoại Hy Lạp, đang cõng Frix và
Hellé là hai người con của vua, bị mẹ ghẻ hắt hủi.


2. Chòm sao Kim Ngưu

2. Chòm sao Kim Ngưu


Kim Ngưu là một chòm sao lớn và nổi bật trong bầu trời Bán
cầu bắc vào mùa đông. Vào tháng 9 và tháng 10, Kim Ngưu
có thể nhìn thấy vào buổi tối ở chân trời phía đông. 



Các thời điểm thuận lợi nhất để quan sát chòm sao này trên
bầu trời đêm là trong tháng 12 và tháng 1. Đến tháng 3 và
tháng 4, chòm sao này sẽ xuất hiện ở phía tây trong lúc hoàng
hôn.

2. Chòm sao Kim Ngưu




Theo truyền thuyết, Zeus hóa thân thành trâu, để kiếm cách
đoạt được công chúa Europe. Khi Zeus lẩn vào đàn trâu của
cha cô, công chúa Europe trèo lên lưng trâu và trang điểm
sừng trâu bằng vòng hoa. Bất thình lình trâu dõng mình, lao
xuống sóng nước cùng công chúa Europe bơi về Crete.
Trong chòm sao chỉ có hình ảnh đầu trâu đang bơi, còn
phần mình không nhìn thấy vì đang chìm trong sóng nước.
Zeus mang Europa ngang qua biển Địa Trung Hải đến vùng
đảo Crete của Hy Lạp, và cưới nàng ở đó. Kể từ đấy, miền
đất mà Zeus mang Europa đến được biết đến dưới cái
tên Europe, chính là châu Âu ngày nay.

3. Chòm sao Song Tử

Song Tử hiện diện nổi bật trên bầu trời vào mùa đông ở Bắc bán
cầu và có thể nhìn thấy suốt đêm từ tháng 12 đến tháng 1. Cách
dễ nhất để xác định vị trí của chòm sao là tìm hai ngôi sao sáng
nhất của nó: Castor và Pollux về phía đông từ khoảnh sao hình
chữ V quen thuộc (cụm sao mở Hyades) của Kim Ngưa và ba
ngôi sao của Orion's Belt (Alnitak, Alnilam và Mintaka).

4. Chòm sao Cự giải



là một chòm sao trong 12 chòm sao hoàng đạo. Nó nằm
cạnh chòm sao Song Tử về phía tây, kề với chòm sao 
Sư Tử ở phía đông, liền với chòm Thiên Miêu phía bắc,
giáp với Tiểu Khuyển và Trường Xà ở phía nam.

5. Chòm sao sư tử

Là một trong 48 chòm sao Ptolemy và cũng là một trong 88 chòm
sao hiện đại, mang hình ảnh Sư Tử.
Chòm sao này có diện tích 947 độ vuông, chiếm vị trí thứ 12
trong danh sách các chòm sao theo diện tích.

6. Chòm sao Xử nữ

Là chòm sao nằm trong hoàng đạo. Nằm giữa Sư Tử (Leo)
về phía tây và Thiên Bình (Thiên Xứng hay Libra) về phía
đông, nó là một trong những chòm sao lớn nhất của bầu trời.

7. Chòm sao Thiên Bình

Là một chòm sao trong hoàng đạo. Nó là một chòm sao khá
mờ và không có ngôi sao nào có độ sáng cấp một, nằm giữa 
Xử Nữ về phía tây và Thiên Yết về phía đông.

8. Chòm sao Bọ cạp

Là một trong các chòm sao trong hoàng Đạo. Nó nằm giữa 
Thiên Xứng (Libra) về phía tây và Cung Thủ (Sagittarius) về
phía đông. Nó là một chòm sao lớn nằm ở bầu trời phía nam gần
trung tâm của Ngân Hà. 

9. Chòm sao Nhân mã

Là một trong mười hai chòm sao hoàng đạo, nằm giữa chòm 
Thiên Yết về phía tây và chòm Ma Kết về phía đông. Đây là
một chòm sao hoàng đạo nên có thể quan sát các hành tinh
 và Mặt Trăng trong chòm sao này.

10. Chòm sao Ma kết

là một trong mười hai chòm sao hoàng đạo, nằm phía
tây đối với chòm sao Nhân Mã, phía đông nam đối với
chòm sao Bảo Bình.

11. Chòm sao Bảo Bình

Là một trong mười hai chòm sao hoàng đạo, nằm
phía tây đối với chòm sao Ma Kết, phía đông nam đối
với chòm sao Song Ngư.

12. Chòm sao Song Ngư

Là một trong 48 chòm sao Ptolemy và cũng là một trong 88 chòm
sao hiện đại, mang hình ảnh đôi cá. Chòm sao Song Ngư là một
trong các chòm sao hoàng đạo. Điểm phân xuân đang nằm trong
chòm sao này.Chòm sao lớn này có diện tích 889 độ vuông, chiếm
vị trí thứ 14 trong danh sách các chòm sao theo diện tích.