BÀI 1
PHƯƠNG PHÁP VÀ KĨ NĂNG HỌC TẬP MÔN
KHOA HỌC TỰ NHIÊN

- Nêu tên sự vật, hiện tượng
quan sát được trên hình.
- Trình bày hiểu biết của mình
về hiện tượng trên?

Ở cuối cuống lá có một mô tế bào mỏng gọi là bọng lá, bên trong chứa đầy nước.
Khi bạn đụng tay vào, lá bị chấn động, nước trong tế bào bọng lá lập tức dồn lên hai bên phía trên.
Thế là phần dưới bọng lá xẹp xuống như quả bóng xì hơi, còn phía trên lại như quả bóng bơm căng.
Điều đó làm cuống lá sụp xuống, khép lại.

Khi có lũ về, nước chảy qua đem theo và để lại ở vùng đất đồng bằng một hỗn hợp
không đồng nhất các chất gọi chung là phù sa.
Phù sa là sản phẩm của sự phong hóa các loại đất đá, bị vụn bở, chứa nhiều hỗn hợp
các chất, khoáng chất dinh dưỡng, chúng bồi đắp thêm sự màu mỡ cho các vùng đất
đồng bằng ven sông.

Khi bay theo đội hình chữ V giúp giữ liên lạc tốt hơn bởi các chú chim đằng sau dễ dàng
nhìn thấy các chú chim phía trước. Điều này rất quan trọng để chúng không bị lạc đàn mỗi
khi chú chim bay đầu ra tín hiệu dừng lại để nghỉ, tìm thức ăn hoặc đổi hướng bay.

Vận dụng phương pháp nào?
Thực hiện các kĩ năng gì?
Sử dụng các dụng cụ đo nào?

1

PHƯƠNG PHÁP TÌM HIỂU TỰ NHIÊN
Phương pháp tìm hiểu tự nhiên là gì?
Phương pháp tìm hiểu tự nhiên là cách
thức tìm hiểu các sự vật và hiện tượng
trong tự nhiên và đời sống.

1

PHƯƠNG PHÁP TÌM HIỂU TỰ NHIÊN
1

Quan sát và đặt câu hỏi nghiên cứu

2

Hình thành giả thuyết

3

Lập kế hoạch kiểm tra giả thuyết

4

Thực hiện kế hoạch
Giả thuyết đúng

5

Giả thuyết sai
Kết luận

Hình
thàn
h g iả
thuyế
t mớ
i

Ví dụ minh họa về sự sinh trưởng của thực vật
Bước 1: Quan sát và đặt câu hỏi nghiên cứu
- Quan sát: Thực vật lớn lên theo thời gian
- Câu hỏi: Nguyên nhân nào đã thay đổi ở thực vật
làm cho chúng ngày càng phát triển, tăng kích
thước theo thời gian?

Bước 2: Hình thành giả thuyết
Câu trả lời giả định này được gọi là giả thuyết
Thực vật được cấu tạo bởi các tế bào, nên nguyên
nhân thực vật tăng trưởng kích thước là do số
lượng tế bào tăng lên. Ở cùng 1 mẫu thực vật, nếu
thực vật càng lớn thì số lượng tế bào trên các bộ
phận của chúng càng nhiều và ngược lại.

Bước 3: lập kế hoạch kiểm tra giả thuyết
Đếm số lượng tế bào ở 2 cây

Cây non

Cây trưởng thành

- Chọn cây cùng loại, lấy thân cây trưởng thành và chưa
trưởng thành
- Cắt thân cây theo chiều ngang
- Sử dụng kính hiển vi để quan sát tế bào, ghi lại số tế
bào quan sát được.
- So sánh số lượng tế bào giữa chúng.

Bước 4: Thực hiện kế hoạch
Kết quả: Số tế bào ở thân cây trưởng thành lớn hơn số tế
bào ở cây chưa trưởng thành.

Bước 5: Kết luận
Thực vật sinh trưởng là do sự tăng về kích thước và số
lượng tế bào. Như vậy, giả thuyết trong ví dụ này được
chấp nhận

THẢO LUẬN NHÓM HOÀN THÀNH PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2
NHÓM:…………LỚP: ……………..
Một hiện tượng quan sát được  
trong tự nhiên
1. Câu hỏi cần tìm hiểu

 

2. Đưa ra giả thuyết

 

3. Lập kế hoạch kiểm tra giả
thuyết
4. Thực hiện kế hoạch

 

5. Rút ra kết luận

 

 

1

PHƯƠNG PHÁP TÌM HIỂU TỰ NHIÊN

Phương pháp tìm hiểu tự nhiên là cách thức tìm hiểu các sự
vật và hiện tượng trong tự nhiên và đời sống.
Được thực hiện qua 5 bước sau:
- Quan sát và đặt câu hỏi nghiên cứu
- Hình thành giả thuyết
- Lập kế hoạch kiểm tra giả thuyết
- Thực hành kế hoạch
- Kết luận.

2

KĨ NĂNG HỌC TẬP MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN
* Thực hiện một số kĩ năng học tập môn Khoa học tự nhiên
Quan sát

Phân loại

Đo đạc

Liên kết

Phân tích

Dự báo

Viết báo cáo

Thuyết trình

1. Kĩ năng quan sát
Hãy quan sát hình 1.1 và mô tả hiện
tượng xảy ra, từ đó đặt câu hỏi tìm
hiểu. khám phá?
Đặt câu hỏi: Nước trong đám mây
từ đâu mà có? Tại sao mây có thể
tạo thành mưa?
Quan sát
Hình 1.1

Hiện tượng mưa tự nhiên

2. Kĩ năng phân loại
Quan sát hình 1.2, phân loại động vật có đặc điểm giống nhau rồi xếp chúng vào từng nhóm?

H1.2. Một số loài động vật trong tự nhiên

2. Kĩ năng phân loại
Các đặc điểm có thể dùng để phân loại
như:
– Nhóm động vật sống trên cạn: tê giác, hươu
cao cổ, sư tử, trâu rừng, ngựa,…
- Nhóm động vật sống dưới nước: vịt, hà mã,…
- Nhóm động vật sống biết bay: chim bồ
nông,..
Phân loại
Kĩ năng quan sát và kĩ năng phân loại thường được sử dụng ở bước 1
trong phương pháp nghiên cứu: Quan sát và đặt câu hỏi nghiên cứu.

3. Kĩ năng liên kết
Công cụ toán học

Phần mềm máy tính

Thu thập xử lý dữ liệu

3. Kĩ năng liên kết
Bảng dưới đây cho biết số liệu thu được khi tiến hành đếm tế bào trên một diện
tích thân cây. Em có thể sử dụng kĩ năng liên kết nào để xử lí số liệu và rút ra kết
luận gì?
 

Cây chưa trưởng
thành
Cây trưởng thành
Kết luận

Số tế bào trên
1mm2

36
36

Diện tích thân cây
( cm2)

Số tế bào ở thân
cây)

5

18000

10

36000

Số tế bào ở thân cây trưởng thành lớn hơn số tế
bào ở thân cây chưa trưởng thành. Cây càng lớn
lượng tế bào càng nhiều.

4. Kĩ năng đo
=> Kĩ năng đo gồm: ước lượng giá trị cần đo, lựa chọn dụng cụ đo thích hợp,
tiến hành đo, đọc đúng kết quả đo, ghi lại kết quả đo
? Kĩ năng liên kế và kĩ năng đo thường được sử dụng ở bước nào trong
phương pháp tìm hiểu tự nhiên?
=> Lập kế hoạch kiểm tra giả thuyết
- Thực hiện kế hoạch trong phương pháp tìm hiểu
tự nhiên
5. Kĩ năng dự báo
Kĩ năng dự báo thường được sử dụng ở bước nào trong phương pháp
tìm hiểu tự nhiên?
Hình thành giả thuyết

? Bác sĩ chuẩn đoán bệnh thường phải thực hiện các kĩ năng gì? Các kĩ năng đó
tương ứng với các kĩ năng nào trong tiến trình tìm hiểu tự nhiên?
Bác sĩ chuẩn đoán bệnh thường phải thực hiện các kĩ năng: quan sát ( nhìn, nghe,
gõ, sờ), đo (nhiệt độ, nhịp tim, huyết áp, …), dự báo( chuẩn đoán bệnh dựa vào các
dấu hiệu lâm sàng), phân loại ( phân loại dựa vào việc chuẩn đoán bệnh). Các kĩ
năng đó tương ứng với các bước: (1) Quan sát và đặt câu hỏi, (3) Lập kế hoạch và
kiểm tra giả thuyết.

?. Em đã sử dụng kĩ năng nào trong học tập môn khoa học tự nhiên để thực hiện
các hoạt động sau:

a) Sử dụng cân đồng hồ để
xác định khối lượng hộp bút

=> Sử dụng kĩ năng
quan sát và sử dụng đo

b) Nhìn thấy bầu trời âm u và trên
sân có vài chú chuồn chuồn bay là là
trên mặt đất, có thể trời sắp mưa

=> Sử dụng kĩ năng quan sát, liên
kết và dự báo.

7. Kĩ năng thuyết trình
Em đã đứng trước lớp hay nhóm bạn để trình bày một vấn đề nào chưa?
Em thấy bài thuyết trình của em còn những điểm gì cần khắc phục?
Em đã từng đứng trước lớp để thuyết trình.
Bài thuyết trình của em cần khắc phục những
điểm sau:
- Khả năng diễn đạt vấn đề còn chưa tốt, còn
quên nội dung trong quá trình thuyết trình.
- Em vẫn còn chưa tự tin, chưa có sự kết hợp
tốt giữa thuyết trình và diễn đạt ngôn ngữ cơ
thể.

2

KĨ NĂNG HỌC TẬP MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN

Để học tập tốt môn Khoa học tự nhiên, chúng ta cần
thực hiện và rèn luyện một số kĩ năng: quan sát, phân
loại, liên kết, đo, dự báo, viết báo cáo, thuyết trình.

3

MỘT SỐ DỤNG CỤ ĐO
1. Dao động ký

Quan sát H1.3 và thảo luận nhóm trả
lời các câu hỏi 8,9 SGK

Dao động kí cho phép biết được quy luật biến đổi tín hiệu âm
truyền tới theo thời gian ( cường độ, tần số, chu kì, khoảng thời
gian,… của tín hiệu).

2. Đồng hồ đo thời gian hiện số dùng cổng quang điện

Đồng hồ đo thời
gian hiện số

Cổng quang điện

* Đồng hồ đo thời gian hiện
số
Mode
Thể hiện chế
độ làm việc của
đồng hồ

Reset
Quay về
trạng
thái ban
đầu

Thang
đo

Các nút cắm
cổng quang
điện

Công tắc điện
Đóng hoặc ngắt
điện

* Cổng quang điện ( Mắt thần)
Một thiết bị cảm biến gồm 2 bộ phận phát và thu tia hồng
ngoại

Em hãy lựa chọn các dụng cụ đo phù hợp để đo thời gian cho
mỗi hoạt động sau và giải thích sự lựa chọn đó:
a) Một người đi xe đạp từ điểm A
đến điểm B

Sử dụng đồng hồ bấm giây vì
quãng đường đủ lớn để sử
dụng đồng hồ bấm giây

b) Một viên bi sắt chuyển động
trên máng nghiêng

Sử dụng đồng hồ đo thời gian
hiện số. Vì quãng đường viên
bi chuyển động ngắn.

3

MỘT SỐ DỤNG CỤ ĐO

- Dao

động kí là thiết bị có thể hiển thị đồ thị của tín
hiệu theo thời gian( giúp chúng ta biết được dạng đồ
thị của tín hiệu)
- Đồng hồ đo thời gian hiện số dùng cổng quang điện
có thể tự động đo thời gian.

VẬN DỤNG
Hệ thống phát hiện người qua cửa ra vào hoạt động dựa trên nguyên tắc
nào?

Hệ thống báo động chống trộm hoạt động dựa trên nguyên tắc cảm biến, bộ phận cảm
biến gồm 2 bộ phận phát và thu ánh sáng ( hông ngoại). Chùm tia chiếu đến một máy thu
nằm trong tầm nhìn của máy phát, khi có người đi qua, chum tia bị chặn lại từ máy phát
đến máy thu thì cổng quang sẽ phát ra một tín hiệu điều khiển chuông báo kêu.

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ

HỌC BÀI VÀ ĐỌC TRƯỚC BÀI 2 “ NGUYÊN TỬ”