BÀI 1: MỞ ĐẦU
PHƯƠNG PHÁP VÀ KĨ NĂNG HỌC TẬP MÔN
KHOA HỌC TỰ NHIÊN

- Nêu tên sự vật, hiện tượng
quan sát được trên hình.
- Trình bày hiểu biết của mình
về hiện tượng trên?

Ở cuối cuống lá có một mô tế bào mỏng gọi là bọng lá, bên
trong chứa đầy nước.
Khi bạn đụng tay vào, lá bị chấn động, nước trong tế bào bọng
lá lập tức dồn lên hai bên phía trên. Thế là phần dưới bọng lá
xẹp xuống như quả bóng xì hơi, còn phía trên lại như quả bóng

Khi có lũ về, nước chảy qua đem theo và để lại ở vùng đất đồng bằng một
hỗn hợp không đồng nhất các chất gọi chung là phù sa.
Phù sa là sản phẩm của sự phong hóa các loại đất đá, bị vụn bở, chứa
nhiều hỗn hợp các chất, khoáng chất dinh dưỡng, chúng bồi đắp thêm sự màu
mỡ cho các vùng đất đồng bằng ven sông.

Khi bay theo đội hình chữ V giúp giữ liên lạc tốt hơn bởi các chú chim
đằng sau dễ dàng nhìn thấy các chú chim phía trước. Điều này rất quan trọng
để chúng không bị lạc đàn mỗi khi chú chim bay đầu ra tín hiệu dừng lại để
nghỉ, tìm thức ăn hoặc đổi hướng bay.

Vận dụng phương pháp nào?
Thực hiện các kĩ năng gì?
Sử dụng các dụng cụ đo nào?

1

PHƯƠNG PHÁP TÌM HIỂU TỰ NHIÊN
Phương pháp tìm hiểu tự nhiên là gì?

Phương pháp tìm hiểu tự nhiên là cách thức
tìm hiểu các sự vật và hiện tượng trong tự nhiên và
đời sống.

1

PHƯƠNG PHÁP TÌM HIỂU TỰ NHIÊN
1

Quan sát và đặt câu hỏi nghiên cứu

2

Hình thành giả thuyết

3

Lập kế hoạch kiểm tra giả thuyết

4

Thực hiện kế hoạch
Giả thuyết đúng

5

Giả thuyết sai
Kết luận

Hình
thàn
h g iả
thuyế
t mớ
i

Ví dụ minh họa về sự sinh trưởng của thực vật
Bước 1: Quan sát và đặt câu hỏi nghiên cứu
- Quan sát: Thực vật lớn lên theo thời gian
- Câu hỏi: Nguyên nhân nào đã thay đổi ở thực vật
làm cho chúng ngày càng phát triển, tăng kích
thước theo thời gian?
Bước 2: Hình thành giả thuyết
- Câu trả lời giả định này được gọi là giả thuyết
- Thực vật được cấu tạo bởi các tế bào, nên nguyên
nhân thực vật tăng trưởng kích thước là do số lượng tế
bào tăng lên. Ở cùng 1 mẫu thực vật, nếu thực vật
càng lớn thì số lượng tế bào trên các bộ phận của
chúng càng nhiều và ngược lại.

Bước 3: lập kế hoạch kiểm tra giả thuyết
Đếm số lượng tế bào ở 2 cây

Cây non

Cây trưởng thành

- Chọn cây cùng loại, lấy thân cây trưởng thành và chưa trưởng thành
- Cắt thân cây theo chiều ngang
- Sử dụng kính hiển vi để quan sát tế bào, ghi lại số tế bào quan sát
được.
- So sánh số lượng tế bào giữa chúng.

Bước 4: Thực hiện kế hoạch
Kết quả: Số tế bào ở thân cây trưởng thành lớn hơn số tế bào ở cây chưa
trưởng thành.

Bước 5: Kết luận
Thực vật sinh trưởng là do sự tăng về kích thước và số lượng tế bào.
Như vậy, giả thuyết trong ví dụ này được chấp nhận

THẢO LUẬN NHÓM HOÀN THÀNH PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2
NHÓM:…………LỚP: ……………..
Một hiện tượng quan sát được  
trong tự nhiên
1. Câu hỏi cần tìm hiểu

 

2. Đưa ra giả thuyết

 

3. Lập kế hoạch kiểm tra giả
thuyết
4. Thực hiện kế hoạch

 

5. Rút ra kết luận

 

 

1

PHƯƠNG PHÁP TÌM HIỂU TỰ NHIÊN

- Phương pháp tìm hiểu tự nhiên là cách thức tìm hiểu các sự vật và hiện tượng
trong tự nhiên và đời sống.
- Được thực hiện qua 5 bước sau:
+ Quan sát và đặt câu hỏi nghiên cứu
+ Hình thành giả thuyết
+ Lập kế hoạch kiểm tra giả thuyết
+ Thực hành kế hoạch
+ Kết luận.

2

KĨ NĂNG HỌC TẬP MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN
* Thực hiện một số kĩ năng học tập môn Khoa học tự nhiên
Quan sát

Phân loại

Đo đạc

Liên kết

Phân tích

Dự báo

Viết báo cáo

Thuyết trình

1. Kĩ năng quan sát
Hãy quan sát hình 1.1 và mô tả hiện tượng
xảy ra, từ đó đặt câu hỏi tìm hiểu. khám
phá?
Đặt câu hỏi: Nước trong đám mây từ đâu
mà có? Tại sao mây có thể tạo thành mưa?

Quan sát
Hình 1.1

Hiện tượng mưa tự nhiên

2. Kĩ năng phân loại
Quan sát hình 1.2, phân loại động vật có đặc điểm giống nhau rồi xếp chúng vào
từng nhóm?

H1.2. Một số loài động vật trong tự nhiên

2. Kĩ năng phân loại
Các đặc điểm có thể dùng để phân loại như:
- Nhóm động vật sống trên cạn: tê giác, hươu
cao cổ, sư tử, trâu rừng, ngựa,…
- Nhóm động vật sống dưới nước: vịt, hà mã,…
- Nhóm động vật sống biết bay: chim bồ
nông,..
Phân loại
Kĩ năng quan sát và kĩ năng phân loại thường được sử dụng ở bước 1 trong
phương pháp nghiên cứu: Quan sát và đặt câu hỏi nghiên cứu.

3. Kĩ năng liên kết
Công cụ toán học

Phần mềm máy tính

Thu thập xử lý dữ liệu

3. Kĩ năng liên kết
Bảng dưới đây cho biết số liệu thu được khi tiến hành đếm tế bào trên một diện
tích thân cây. Em có thể sử dụng kĩ năng liên kết nào để xử lí số liệu và rút ra kết
luận gì?
 

Cây chưa trưởng
thành
Cây trưởng thành
Kết luận

Số tế bào trên
1mm2

36
36

Diện tích thân cây
( cm2)

Số tế bào ở thân
cây)

5

18000

10

36000

Số tế bào ở thân cây trưởng thành lớn hơn số tế
bào ở thân cây chưa trưởng thành. Cây càng lớn
lượng tế bào càng nhiều.

4. Kĩ năng đo
=> Kĩ năng đo gồm: ước lượng giá trị cần đo, lựa chọn dụng cụ đo thích hợp,
tiến hành đo, đọc đúng kết quả đo, ghi lại kết quả đo
Kĩ năng liên kế và kĩ năng đo thường được sử dụng ở bước nào trong phương
pháp tìm hiểu tự nhiên?
- Lập kế hoạch kiểm tra giả thuyết
- Thực hiện kế hoạch trong phương pháp tìm hiểu tự nhiên
5. Kĩ năng dự báo
Kĩ năng dự báo thường được sử dụng ở bước nào trong phương pháp tìm
hiểu tự nhiên?
- Hình thành giả thuyết

? Bác sĩ chuẩn đoán bệnh thường phải thực hiện các kĩ năng gì? Các kĩ năng đó
tương ứng với các kĩ năng nào trong tiến trình tìm hiểu tự nhiên?
Bác sĩ chuẩn đoán bệnh thường phải thực hiện các kĩ năng: quan sát ( nhìn,
nghe, gõ, sờ), đo (nhiệt độ, nhịp tim, huyết áp, …), dự báo( chuẩn đoán bệnh
dựa vào các dấu hiệu lâm sàng), phân loại ( phân loại dựa vào việc chuẩn đoán
bệnh). Các kĩ năng đó tương ứng với các bước: (1) Quan sát và đặt câu hỏi, (3)
Lập kế hoạch và kiểm tra giả thuyết.

?. Em đã sử dụng kĩ năng nào trong học tập môn khoa học tự nhiên để thực
hiện các hoạt động sau:
b) Nhìn thấy bầu trời âm u và trên sân
a) Sử dụng cân đồng hồ để
có vài chú chuồn chuồn bay là là trên
xác định khối lượng hộp bút
mặt đất, có thể trời sắp mưa

=> Sử dụng kĩ năng
quan sát và sử dụng đo

=> Sử dụng kĩ năng quan sát, liên
kết và dự báo.

7. Kĩ năng thuyết trình
Em đã đứng trước lớp hay nhóm bạn để trình bày một vấn đề nào chưa?
Em thấy bài thuyết trình của em còn những điểm gì cần khắc phục?
Em đã từng đứng trước lớp để thuyết trình.
Bài thuyết trình của em cần khắc phục những
điểm sau:
- Khả năng diễn đạt vấn đề còn chưa tốt, còn
quên nội dung trong quá trình thuyết trình.
- Em vẫn còn chưa tự tin, chưa có sự kết hợp tốt
giữa thuyết trình và diễn đạt ngôn ngữ cơ thể.

2

KĨ NĂNG HỌC TẬP MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN

Để học tập tốt môn Khoa học tự nhiên, chúng ta cần thực hiện và rèn
luyện một số kĩ năng: quan sát, phân loại, liên kết, đo, dự báo, viết
báo cáo, thuyết trình.

3

MỘT SỐ DỤNG CỤ ĐO
1. Dao động ký

Quan sát H1.3 và thảo luận nhóm trả
lời các câu hỏi 8,9 SGK

Dao động kí cho phép biết được quy luật biến đổi tín hiệu âm truyền tới theo
thời gian ( cường độ, tần số, chu kì, khoảng thời gian,… của tín hiệu).

2. Đồng hồ đo thời gian hiện số dùng cổng quang điện

Đồng hồ đo thời
gian hiện số

Cổng quang điện

* Đồng hồ đo thời gian hiện số
Mode
Thể hiện chế
độ làm việc
của đồng hồ

Reset
Quay về
trạng
thái ban
đầu

Thang
đo

Các nút cắm
cổng quang
điện

Công tắc điện
Đóng hoặc ngắt
điện

* Cổng quang điện ( Mắt thần)
Một thiết bị cảm biến gồm 2 bộ phận phát và thu tia hồng ngoại

Em hãy lựa chọn các dụng cụ đo phù hợp để đo thời gian cho mỗi
hoạt động sau và giải thích sự lựa chọn đó:
a) Một người đi xe đạp từ điểm A
đến điểm B

Sử dụng đồng hồ bấm giây vì
quãng đường đủ lớn để sử
dụng đồng hồ bấm giây

b) Một viên bi sắt chuyển động
trên máng nghiêng

Sử dụng đồng hồ đo thời gian
hiện số. Vì quãng đường viên
bi chuyển động ngắn.

3

MỘT SỐ DỤNG CỤ ĐO

- Dao động kí là thiết bị có thể hiển thị đồ thị của tín hiệu theo thời
gian( giúp chúng ta biết được dạng đồ thị của tín hiệu)
- Đồng hồ đo thời gian hiện số dùng cổng quang điện có thể tự động đo thời
gian.

VẬN DỤNG
Hệ thống phát hiện người qua cửa ra vào hoạt động dựa trên nguyên tắc nào?

Hệ thống báo động chống trộm hoạt động dựa trên nguyên tắc cảm biến, bộ phận cảm
biến gồm 2 bộ phận phát và thu ánh sáng ( hông ngoại). Chùm tia chiếu đến một máy thu
nằm trong tầm nhìn của máy phát, khi có người đi qua, chum tia bị chặn lại từ máy phát
đến máy thu thì cổng quang sẽ phát ra một tín hiệu điều khiển chuông báo kêu.

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ

HỌC BÀI VÀ ĐỌC TRƯỚC BÀI 2 “ NGUYÊN TỬ”