Bài 11- SÓNG ĐIỆN
TỪ

Câu hỏi thảo luận
Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh hay chiếc máy
tính được kết nối internet, ta có thể trao đổi thông tin với
nhau trên khắp toàn cầu. Vậy tại sao thông tin lại có thể
lan truyền được trong không gian?

2

Các thiết bị như tivi, điện thoại di động, lò vi sóng đều sử
dụng sóng điện từ. Vậy ai nghiên cứu, xây dựng lí thuyết
điện từ? Và sóng điện từ là gì?

Michael
Faraday
(1791- 1867)

James Clerk
Maxwell (18311879)

3

I. Sóng điện từ
● Sóng điện từ là điện từ trường lan truyền trong
không gian.
● Sóng điện từ là sóng ngang, khi truyền trong chân
không sóng điện từ có tốc độ 3.108m/s
● Ánh sáng là sóng điện từ.
● Sóng điện từ bao gồm một dải rộng tần số (hoặc
bước sóng) gọi là thang sóng điện từ.

4

II. Thang sóng điện
từ

Sự khác nhau về bước sóng (hay tần số) của các loại sóng điện
từ đã dẫn đến sự khác nhau về tính chất và công dụng của
chúng.

Nhiệm vụ
NHÓM 1

NHÓM 2

Tìm hiểu về ánh sáng
nhìn thấy

Tìm hiểu về tia hồng
ngoại, tia tử ngoại.

Tìm hiểu về sóng vô
tuyến.

Tìm hiểu về tia
Ronghen-tia gamma.

NHÓM 3

NHÓM 4
6

1. Ánh sáng nhìn
thấy
● Quang phổ của ánh sáng
nhìn thấy là một dải màu
liên tục từ tím đến đỏ.

● Bước sóng ánh sáng nhìn
thấy nằm trong khoảng từ
0,38μm đến 0,76μm

● Ánh sáng đỏ có bước sóng
dài nhất 0,76μm, ánh sáng
tím có bước sóng ngắn nhất
0,38μm.
● Nguồn phát ra ánh sáng
nhìn thấy như: Mặt trời, tia
chớp, ngọn lửa,…

7

2. Tia hồng ngoại
(IR)
● Tia hồng ngoại là sóng điện
từ không nhìn thấy có bước
sóng nằm trong khoảng từ
0,76μm đến 1mm.

● Nguồn phát tia hồng ngoại:
Vật có nhiệt độ cao hơn môi
trường xung quanh thì phát
được tia hồng ngoại. VD:
bóng đèn dây tóc, bếp gas,
bếp than,…

8

2. Tia hồng ngoại
(IR)
● Tia hồng ngoại có tính chất
tuân theo định luật truyền
thẳng, phản xạ, khúc xạ và
gây được hiện tượng nhiễu
xạ, giao thoa như ánh sáng
thông thường.
● Đặc trưng nổi bật của tia
hồng ngoại là tác dụng
nhiệt.
● Ứng dụng: bếp điện, lò
nướng, điều khiển từ xa,..
9

3. Tia tử ngoại (UV)
● Là sóng điện từ không nhìn
thấy có bước sóng nằm
trong khoảng 10nm đến
400nm
● Nguồn phát tia tử ngoại: Vật
có nhiệt độ trên 2000oC thì
phát ra tia tử ngoại, nhiệt
độ của vật càng cao thì
bước sóng tử ngoại càng
nhỏ. VD: hồ quang điện, đèn
hơi thủy ngân, mặt trời…

10

3. Tia tử ngoại (UV)
● Tia tử ngoại có tính chất tác
dụng lên phim ảnh, kích
thích sự phát quang của
nhiều chất, làm ion hóa
không khí, có tác dụng sinh
học…
● - Ứng dụng: công nghệ diệt
khuẩn, tiệt trùng thực phẩm
trước khi đóng gói, khử
trùng dụng cụ y tế,…
11

4. Sóng vô tuyến
● Sóng vô tuyến có bước sóng
nằm trong khoảng từ 1mm
đến 100km
● Sóng vô tuyến được phát ra từ
anten và được sử dụng để
“mang” các thông tin như âm
thanh, hình ảnh đi rất xa.
● Sóng VHF (bước sóng rất ngắn)
từ 1m đến 10m, sóng UHF
(bước sóng cực ngắn) từ 10cm
đến 1m có thể truyền thẳng
đến máy thu, không bị phản
xạ bởi tầng điện li.

12

4. Sóng vô tuyến
● Ứng dụng: Sử dụng cho các
đài phát thanh và truyền
hình địa phương
● Sóng viba (bước sóng
khoảng vài cm) được sử
dụng cho viễn thông quốc
tế và chuyển tiếp truyền
hình qua vê tinh thông tin
và cho mạng điện thoại di
động qua tháp vi ba.

13

5. Tia Rơn ghen (tia
X)
● - Tia X có bước sóng nhỏ hơn tia
tử ngoại (khoảng từ 30pm đến
3nm)

● - Nguồn phát tia X: Các electron
chuyển động với tốc độ cao tới
đập vào tấm kim loại có nguyên
tử lượng lớn trong ống tia X.
● Ứng dụng: Chuẩn đoán và chữa trị
một số bệnh trong y học, tìm
khuyết tật trong các vật đúc bằng
kim loại, kiểm tra hành lí hành
khách.

14

6. Tia Gamma (γ)
● Có bước sóng nhỏ nhất
trong thang sóng điện từ,
khoảng từ 10-5nm đến
0,1nm
● Ứng dụng: dùng trong
phẫu thuật, điều trị các
căn bệnh liên quan đến
khối u, dị dạng mạch
máu; ứng dụng trong lĩnh
vực công nghiệp, phát
hiện các khuyết tật bằng
hình ảnh rõ rang với độ
chính xác cao.

Sử dụng phương
pháp chiếu xạ
nâng cao chất
lượng thực phẩm
15

Củng cố kiến thức

16

Hãy xác định phạm vi tần số tương
ứng với các dải bước sóng
Loại bức xạ

Phạm vi bước sóng

Sóng vô tuyến
Sóng vi ba
Tia hồng ngoại
Ánh sáng nhìn thấy
Tia tử ngoại
Tia X

Phạm vi tần số (Hz)

Từ 1mm đến 100km
Từ 1mm đến 1m
Từ 0,76µm đến 1mm
Từ 0,38µm đến
0,76µm
Từ 10nm đến 400nm
Từ 30pm đến 3nm
17

Câu 1: Giải thích tại sao mỗi khi cho
phóng hồ quang người thợ hàn cần
mặt nạ che mặt?

Câu 2: Giải thích tại sao Mặt trời là một nguồn năng lượng khổng lồ
phát ra tia tử ngoại mà con người và các sinh vật trên Trái Đất vẫn có
thể sinh sống dưới ánh nắng mặt trời
18