TRƯỜNG THCS Nguyễn Thị Minh Khai
ĐỊNH QUÁN – ĐỒNG NAI

GV: Nguyễn Thị Minh Ánh

LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG
Lịch sử vùng đất Đồng Nai thời
kì cận đại (từ thế kỉ XVII đến
đầu thế kỉ XX)
(6 tiết: gồm 5 tiết bài học và 1
tiết ôn tập kiểm tra)

Chủ đề này có 2 nội dung

NỘI DUNG 1: TỪ THẾ KỈ XVII ĐẾN NỬA ĐẦU THẾ KỈ XIX.

(2 tiết bài học và 1 tiết kiểm tra giữa kì)
- Trình bày khái quát về quá trình mở cõi của của Chúa
Nguyễn. Phân tích ý nghĩa của quá trình thực thi chủ quyền
đối với vùng đất Đồng Nai.
- Trình bày một số nét chính và ảnh hưởng của phong trào Tây
Sơn tại Đồng Nai.
-Mô tả và nhận xét những nét chính về bộ máy hành chính và
sự chuyển biến dân cư, kinh tế - xã hội, văn hoá tại Đồng Nai
trong thế kỉ XVII- XVIII.

NỘI DUNG 2: (3 TIẾT) TỪ THẾ KỈ XIX ĐẾN ĐẦU THẾ KỈ XX.

- Nêu những nét chính về tình hình chính trị, kinh tế,xã hội
của Đồng Nai dưới triều Nguyễn.
- Nêu quá trình thực dân Pháp xâm lược Đồng Nai và cuộc
kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược của nhân dân
Đồng Nai (1859 – 1884).
- Trình bày diễn biến và kết quả một số cuộc khởi nghĩa chống
thực dân Pháp tiêu biểu tại Đồng Nai.
- Nêu được tác động của cuộc khai thác thuộc địa lần thứ nhất
của người Pháp tại Đồng Nai.

LƯỢC ĐỒ HÀNH CHÍNH TỈNH ĐỒNG NAI

• Khám phá Đồng Nai
• Phía đông giáp tỉnh Bình Thuận
• Phía tây giáp tỉnh Bình Dương và 
Thành phố Hồ Chí Minh
• Phía nam giáp tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu
• Phía Đông Bắc giáp tỉnh Lâm Đồng
• Phía Tây Bắc giáp Bình Phước

Tỉnh Đồng Nai có 2 thành phố lớn là Thành phố Biên Hòa
thành lập từ năm 1976 và thành phố Long Khánh thành
lập tháng 4 năm 2019 và 9 huyện
Huyện Trảng Bom

Huyện Xuân Lộc

Huyện Thống Nhất

Huyện Định Quán

Huyện Long Thành

Huyện Tân Phú

Huyện Nhơn Trạch
Huyện Cẩm Mỹ

Huyện Vĩnh Cửu

NỘI DUNG 1: VÙNG ĐẤT ĐỒNG NAI TỪ THẾ KỈ XVII
ĐẾN NỬA ĐẦU THẾ KỈ XIX.
1. QUÁ TRÌNH MỞ CÕI CỦA CỦA CHÚA NGUYỄN

Ở các TK XIV-XVI, Vùng đất Đồng Nai là
vùng đất vô chủ, các tộc người bản địa sinh
sống trong tổ chức xã hội truyền thống theo
kiểu bộ lạc, thị tộc với vai trò điều hành thuộc
về các tộc trưởng uy tín. (kiến thức lsđp 7)

NỘI DUNG 1: VÙNG ĐẤT ĐỒNG NAI TỪ THẾ KỈ XVII
ĐẾN NỬA ĐẦU THẾ KỈ XIX.
1. QUÁ TRÌNH MỞ CÕI CỦA CỦA CHÚA NGUYỄN

- Từ thế kỉ XVII, Vùng đất Đồng Nai – Gia Định
thu hút mạnh mẽ lưu dân người Việt đến sinh
sống, tiến trình nhập cư diễn ra liên tục suốt gần
một thế kỉ.

1. QUÁ TRÌNH MỞ CÕI CỦA CỦA CHÚA NGUYỄN
Hãy theo dõi đoạn
phim tài liệu.

Sự kiện trong
đoạn phim tài
liệu có ý nghĩa
lịch sử ntn?

NỘI DUNG 1: VÙNG ĐẤT ĐỒNG NAI TỪ THẾ KỈ XVII
ĐẾN NỬA ĐẦU THẾ KỈ XIX.
1. QUÁ TRÌNH MỞ CÕI CỦA CỦA CHÚA NGUYỄN

- Năm 1698, chúa Nguyễn phái đại thần Nguyễn
Hữu Cảnh vào kinh lược các vùng phía Nam.
thiết lập bộ máy hành chính đầu tiên ở đất Đồng
Nai và Sài Gòn. Ông lấy xứ Đồng Nai làm huyện
Phước Long, dựng dinh Trấn Biên.

=> từ 1698, vùng đất Đồng Nai được xác lập chủ quyền.
(người Việt từ chỗ là dân nhập cư, trở thành thần dân của
chúa Nguyễn).

NỘI DUNG 1: VÙNG ĐẤT ĐỒNG NAI TỪ THẾ KỈ XVII
ĐẾN NỬA ĐẦU THẾ KỈ XIX.
2. ẢNH HƯỞNG CỦA PHONG TRÀO TÂY SƠN TẠI
ĐỒNG NAI.
- Năm 1771, khởi nghĩa Tây Sơn nổ ra và liên tiếp giành
thắng lợi, chúa Nguyễn bỏ chạy vào đất Gia Định.
- Từ năm 1776-1778, vùng đất Gia Định- Đồng Nai là
chiến trường giữa nhà Tây Sơn và chúa Nguyễn.
- Năm 1788, quân của Nguyễn Ánh (người thuộc dòng dõi
chúa Nguyễn) làm chủ vùng đất Gia Định.

NỘI DUNG 1: VÙNG ĐẤT ĐỒNG NAI TỪ THẾ KỈ XVII
ĐẾN NỬA ĐẦU THẾ KỈ XIX.
2. ẢNH HƯỞNG CỦA PHONG TRÀO TÂY SƠN TẠI
ĐỒNG NAI.
Những cuộc giao tranh giữa quân của Nguyễn Ánh và
quân Tây Sơn ở Biên Hòa đã làm ruộng đất bỏ hoang,
thương cảng Cù Lao Phố (ở Biên Hòa) chấm dứt sự
phồn thịnh.
-

3. DÂN CƯ, KINH TẾ - XÃ HỘI, VĂN HOÁ TẠI ĐÔNG
NAI TRONG THẾ KỈ XVI -XVIII.
a. Dân cư và văn hóa
- Từ thế kỷ XVI, người Việt từ Đàng ngoài vào lập nghiệp,
cùng với các dân tộc bản địa: Mạ, Chơro, S'tiêng, Cơho. Từ
1679, có thêm lưu dân người Hoa và các dân tộc như: Chăm,
Nùng, Mường, Tày, Thái… đến sinh sống. Tạo nên nét đa
dạng về dân cư và văn hóa.
- Đình làng là nơi thờ Thành hoàng, tổ chức các buổi tế lễ,
hội họp.

3. DÂN CƯ, KINH TẾ - XÃ HỘI, VĂN HOÁ TẠI ĐÔNG
NAI TRONG THẾ KỈ XVI -XVIII.
a. Dân cư và văn hóa
- Phật giáo chiếm vị trí quan trọng, chùa chiền được xây
dựng nhiều.
- Cuối TK XVIII, xuất hiện những nhóm cư dân theo đạo
Thiên Chúa.
- Hoạt động giáo dục phát triển, nội dung học tập thi cử là các
sách vở của Nho giáo.

3. DÂN CƯ, KINH TẾ - XÃ HỘI, VĂN HOÁ TẠI ĐÔNG
NAI TRONG THẾ KỈ XVI -XVIII.
b. Kinh tế-xã hội
- Lúa nước là cây trồng chính ngoài ra cư dân còn trồng các
loại cây ăn quả, các loại rau củ.
- Ngoài sản xuất nông nghiệp cư dân còn buôn bán nhỏ, đánh
bắt cá, làm mắm, khai thác lâm sản và một số nghề thủ công.
- Xã hội có nhiều biến đổi:
+ Sự phân hóa giai cấp diễn ra sâu sắc.
+ Mâu thuẫn giữa nông dân và địa chủ ngày càng cao.

NỘI DUNG 2: (3 TIẾT) TỪ THẾ KỈ XIX ĐẾN ĐẦU THẾ KỈ XX.

- Nêu những nét chính về tình hình chính trị, kinh tế,xã hội
của Đồng Nai dưới triều Nguyễn.
- Nêu quá trình thực dân Pháp xâm lược Đồng Nai và cuộc
kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược của nhân dân
Đồng Nai (1859 – 1884).
- Trình bày diễn biến và kết quả một số cuộc khởi nghĩa chống
thực dân Pháp tiêu biểu tại Đồng Nai.
- Nêu được tác động của cuộc khai thác thuộc địa lần thứ nhất
của người Pháp tại Đồng Nai.

1. TÌNH HÌNH CHÍNH TRỊ, KINH TẾ, XÃ HỘI CỦA
ĐỒNG NAI DƯỚI TRIỀU NGUYỄN.

- Từ thế kỉ XVII, vùng đất Đồng Nai nằm trong dinh
Trấn Biên, Phủ Gia Định.
- Từ năm 1832, vua Minh Mạng cho đổi tên các Trấn
thành các tỉnh, Trấn Biên đổi thành tỉnh Biên Hòa,
dưới tỉnh là các phủ, huyện, tổng và xã.

Tài liệu tham khảo
Tỉnh Biên Hòa (1832 – 1861) có địa giới
hành chính rộng lớn, bao gồm vùng đất các
tỉnh Đồng Nai, Bà Rịa – Vũng Tàu, Bình
Phước, Bình Dương và một phần của TP. Hồ
Chí Minh ngày nay, với tổng diện tích lên
đến trên 17.000 km².

BỘ MÁY CHÍNH QUYỀN Ở ĐỒNG NAI THỜI NGUYỄN

- Đứng đầu tỉnh là Quan tuần phủ trông coi việc chính trị,
giáo dục và thuần phong mĩ tục, Quan bố chánh trông coi
việc thu thuế, sổ đinh, sổ điền, tuyển lính và truyền đạt
xuống địa phương những chiếu chỉ của triều đình. Quan án
sát trông coi việc hình luật và các trạm dịch bưu chính,
Quan lãnh binh trông coi việc an ninh quốc phòng.
- Đứng đầu mỗi phủ là Tri phủ, đứng đầu huyện là Tri huyện,
đứng đầu mỗi tổng là Cai tổng, đứng đầu mỗi xã là Lí trưởng
và Phó lí. Dựa vào mô tả trên, em hãy vẽ thành sơ đồ bộ máy
chính quyền ở Đồng Nai thời Nguyễn?

SƠ ĐỒ TỔ CHỨC HÀNH CHÍNH VÀ BỘ MÁY CHÍNH QUYỀN
Ở ĐỒNG NAI DƯỚI THỜI NGUYỄN

Tỉnh: đứng đầu là Tuần phủ coi việc chính trị, văn hóa, giáo dục,
Bố chánh coi việc thu thuế, sổ đinh, sổ điền,tuyển lính. Án sát
trông coi việc xử án và Lãnh binh trông coi quốc phòng.

Phủ: đứng đầu là tri phủ
Huyện: đứng đầu là tri huyện
Xã: đứng đầu là lý trưởng và phó lý

1. TÌNH HÌNH CHÍNH TRỊ, KINH TẾ, XÃ HỘI CỦA
ĐỒNG NAI DƯỚI TRIỀU NGUYỄN.
- Từ thế kỉ XVII, vùng đất Đồng Nai nằm trong dinh Trấn
Biên, Phủ Gia Định.
- Từ năm 1832, vua Minh Mạng cho đổi tên các Trấn thành
các tỉnh, Trấn Biên đổi thành tỉnh Biên Hòa, dưới tỉnh là các
phủ, huyện, tổng và xã.
- Nông nghiệp giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế, lúa là cây
trồng chính, ngoài ra còn trồng các loại cây ăn trái, khoai, đậu,
rau, bông vải, thuốc lá, mía, đậu phộng…..

1. TÌNH HÌNH CHÍNH TRỊ, KINH TẾ, XÃ HỘI CỦA
ĐỒNG NAI DƯỚI TRIỀU NGUYỄN.

- Cùng với nông nghiệp, cư dân Đồng Nai còn làm
nghề thủ công và buôn bán.
Nghề làm đường cát ở Biên Hòa với sản lượng
lớn, hàng năm thương lái mua trên 630 000
cân đường. Nghề khai thác mỏ sắt, rèn sắt, đúc
gang phát triển trên địa bàn huyện Long
Thành.

1. TÌNH HÌNH CHÍNH TRỊ, KINH TẾ, XÃ HỘI CỦA
ĐỒNG NAI DƯỚI TRIỀU NGUYỄN.

- Cùng với nông nghiệp, cư dân Đồng Nai còn làm
nghề thủ công và buôn bán.
=> Kinh tế Đồng Nai thời Nguyễn phát triển.

Bưởi Tân Triều
(Biên Hòa)

Làng Gốm Tân Vạn
(Biên Hòa)

1. TÌNH HÌNH CHÍNH TRỊ, KINH TẾ, XÃ HỘI CỦA
ĐỒNG NAI DƯỚI TRIỀU NGUYỄN.

- Cùng với nông nghiệp, cư dân Đồng Nai còn làm
nghề thủ công và buôn bán.
=> Kinh tế Đồng Nai thời Nguyễn phát triển.

- Mâu thuẫn giữa nông dân và địa chủ ngày càng
cao.

2. CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG THỰC DÂN PHÁP
XÂM LƯỢC CỦA NHÂN DÂN ĐỒNG NAI (1859 – 1884).

Tài liệu lịch sử
- Tháng 2-1859, quân Pháp đánh Gia Định, đến 1861 thì chiếm được
thành Gia Định.Trước âm mưu của Pháp triều đình đã cử Khâm sai
đại thần Nguyễn Bá Nghi đem quân vào Biên Hòa tiếp viện.
- 10-1861, phó đô đốc của quân Pháp là Bonard chia quân đánh
chiếm Biên Hòa bằng 2 đường thủy, bộ.
- 13-12-1861, Bonard gửi tối hậu thư cho Khâm sai đại thần Nguyễn
Bá Nghi đòi quân triều đình đầu hàng. không cần đợi quân triều đình
trả lời, quân Pháp đã tấn công.
- Ngày 18-12-1861, sau 4 ngày tấn công, với 1000 quân, thực dân
Pháp đã chiếm được thành Biên Hòa.

2. CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG THỰC DÂN PHÁP
XÂM LƯỢC CỦA NHÂN DÂN ĐỒNG NAI (1859 – 1884).
a. Thực dân Pháp chiếm tỉnh Biên Hòa.
- 17-2-1859, Pháp đánh Gia Định,
đến 1861 thì chiếm được thành Gia
Định.
- Ngày 14-12-1861, quân Pháp tiến
đánh Biên Hòa theo hai đường thủybộ.
-Ngày 18-12-1861, thực dân Pháp đã
chiếm được Biên Hòa.

a. Thực dân Pháp đánh chiếm tỉnh Biên Hòa.
- Ngày 5 tháng 6 năm 1862, triều đình nhà Nguyễn kí hòa
ước Nhâm Tuất nhượng 3 tỉnh miền Đông: Biên Hòa, Gia
Định, Định Tường cho Pháp.
b. Cuộc kháng chiến chống Pháp của nhân dân Đồng Nai
từ 1859-1884
- Sau hiệp ước Nhâm Tuất, triều đình ra lệnh bãi binh. Quản
cơ Trương Định không tuân lệnh vua, thuận theo lòng dân,
giương cờ bình Tây đại nguyên soái, tập hợp dân chúng tiếp
tục chống Pháp. 

b. Cuộc kháng chiến chống Pháp của nhân dân Đồng Nai
từ 1859-1884
- Sau hiệp ước Nhâm Tuất, triều đình ra lệnh bãi binh. Quản
cơ Trương Định không tuân lệnh vua, thuận theo lòng dân,
giương cờ bình Tây đại nguyên soái, tập hợp dân chúng tiếp
tục chống Pháp. 
+ Nghĩa binh vùng Nhơn Trạch, Long Thành, Biên Hòa theo
Trương Định rất đông.
+ Ngày 25 tháng 9 năm 1863, giặc Pháp tập trung tiêu diệt
căn cứ, đến tháng 4 năm 1865 nghĩa quân tan rã.

3. CUỘC KHAI THÁC THUỘC ĐỊA LẦN THỨ NHẤT
CỦA NGƯỜI PHÁP TẠI ĐỒNG NAI.

- Pháp giải thể tỉnh Biên Hòa và chia thành nhiều
khu vực khác nhau (tỉnh Biên Hòa, tỉnh Thủ Dầu
Một và tỉnh Bà Rịa).
- Pháp từng bước biến đổi văn hóa bản địa theo
kiểu văn hóa Pháp.

3. CUỘC KHAI THÁC THUỘC ĐỊA LẦN THỨ NHẤT
CỦA NGƯỜI PHÁP TẠI ĐỒNG NAI.

- Thực dân Pháp cho xây dựng
1 số cơ sở giao thông, đồn điền
cao su.
Tiến hành bóc lột nhân dân.

3. CUỘC KHAI THÁC THUỘC ĐỊA LẦN THỨ NHẤT
CỦA NGƯỜI PHÁP TẠI ĐỒNG NAI.
- Pháp giải thể tỉnh Biên Hòa và chia thành nhiều khu vực
khác nhau.
- Pháp từng bước biến đổi văn hóa bản địa theo kiểu văn
hóa Pháp.
- Xây dựng 1 số cơ sở giao thông, đồn điền cao su.
- Tiến hành bóc lột nhân dân.
? Những chính sách trên của thực dân Pháp tác động
như thế nào đến kinh tế-xã hội của Đồng Nai?

4. MỘT SỐ HOẠT ĐỘNG YÊU NƯỚC CỦA CÁC
NHÂN VẬT TẠI ĐỒNG NAI ĐẦU TK XX
• Năm 1905, ở Biên Hòa lão nghĩa sĩ Đoàn Văn Cự tổ chức
vũ trang chống Pháp, anh dũng hy sinh cùng 16 nghĩa
binh, việc không thành, nhưng tinh thần bất tử, mộ và
đền thờ ông còn ở Biên Hòa.
• Năm 1916, hội kín trại Lâm Trung ở Biên Hòa do Mười
Tiết, Mười Sóc chỉ huy tổ chức phá khám, cướp súng,
giết giặc. Phong trào bị khủng bố, 9 người bị xử bắn tại
ngã ba Dốc Sỏi, dân lập miểu thờ, gọi là miểu Cô hồn, di
tích hiện ở phường Quang Vinh, thành phố Biên Hòa.

BÀI TẬP
Câu 1. Thế kỉ XVII, người Việt di cư vào vùng
đất Đồng Nai nhiều vì
A. bị các chúa Nguyễn bắt buộc di cư.
B. vùng đất này đã có các đơn vị hành chính.
C. nơi đây có nền văn hóa phát triển.
D. vùng đất này gần như vô chủ lại có đất đai màu
mỡ.

BÀI TẬP
Câu 2. Sự kiện nào sau đây đánh dấu sự ra đời của vùng
đất Đồng Nai?
A. Nhóm người Hoa do Trần Thượng Xuyên dẫn đầu xin vào
cư trú ở đất Đồng Nai.
B. Nguyễn Hữu Cảnh vào kinh lí phía Nam lập ra phủ Gia
Định.
C. Chúa Nguyễn Phúc Chu cho xây dựng văn miếu Trấn
Biên.
D. Chúa Nguyễn chạy vào Gia Định, mở mang vùng đất này
để chống quân Tây Sơn.

LUYỆN TẬP
Câu 3. Thế kỉ XVIII, Đồng Nai thuộc dinh
A. Phiên Trấn.
B.Thừa Thiên.
C. Trấn Biên.
D. Gia Định.

BÀI TẬP
Câu 4. cuối thế kỉ XVIII, thương cảng Cù Lao Phố
(Biên Hòa – Đồng Nai) chấm dứt sự phồn thịnh vì
A. nơi đây xảy ra những cuộc giao tranh giữa quân
Nguyễn Ánh và Tây Sơn.
B. từ thế kỉ XVIII, các chúa Nguyễn hạn chế ngoại
thương.
C. thiên tai, hạn hán xảy ra làm cho dân chúng đói khổ,
phố chợ điêu tàn.
D. xảy ra dịch bệnh lớn, dân bỏ đi nơi khác sinh sống.

BÀI TẬP
Câu 5. Cuối thế kỉ XVIII, vùng đất Đồng Nai được mở
rộng nhờ vào chính sách
A. cho phép người Hoa nhập cư sinh sống ở đây.
B. di dân, khai hoang của các chúa Nguyễn.
C. khuyến khích dân cư buôn bán giao thương với người
Tây.
D. miễn binh dịch và sưu thuế cho nông dân.

BÀI TẬP
Câu 6. Ở thế kỉ XVIII, cư dân ở Đồng Nai sống chủ
yếu dựa vào
A. buôn bán.
B. thủ công nghiệp.
C. nông nghiệp.
D. đánh cá, khai thác lâm sản.

BÀI TẬP
Câu 7. Vì sao thực dân Pháp từng bước thay đổi
văn hóa bản địa Đồng Nai theo kiểu văn hóa
Pháp?
A. Để phục vụ cho chính sách khai thác thuộc địa.
B. Để chia rẻ dân tộc ta.
C. Nhằm khai hóa văn minh cho người Việt.
D. Muốn bù đắp cho người dân.

Câu 8. hãy chọn đáp án đúng về thời gian (cột I) với
sự kiện lịch sử địa phương Đồng Nai (cột II).
Thời gian (Cột I) Sự kiện lịch sử (Cột II)
1. 14/12/1861.

a. Quân Pháp chiếm được thành Biên Hòa.

2. 18/12/1861.

b. Triều đình nhà Nguyễn thừa nhận tỉnh Biên Hòa
thuộc Pháp.
3. Ngày 5/6/1862. c. Quân Pháp tiến đánh thành Biên Hòa theo hai
A. 1b, 2a, 3c. đường thủy-bộ.
B. 1b, 2c, 3a.

C. 1c, 2a, 3b.

D. 1a, 2c, 3b.

BÀI TẬP
Câu 9. Quân triều đình ở thành Biên Hòa đông nhưng
vẫn bị quân Pháp đánh bại vì
A. Nhân dân không ủng hộ cuộc kháng chiến.  
B. Nhà Nguyễn không còn tướng tài.  
C. Quân triều đình vũ khí thô sơ, tổ chức kém.  
D. Nội bộ triều đình lục đục.