SỞ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO HẢI PHÒNG
TRƯỜNG THPT VĨNH BẢO
GIÁO VIÊN: PHẠM THỊ HẰNG

BÀI 4: HỆ QUẢ ĐỊA LÍ CÁC CHUYỂN ĐỘNG CHÍNH
CỦA TRÁI ĐẤT

Địa lí 10 - Năm học 2023-2024

BÀI 4: HỆ QUẢ ĐỊA LÍ CÁC CHUYỂN ĐỘNG CHÍNH
CỦA TRÁI ĐẤT
Mục tiêu:
- Phân tích (kết hợp sử dụng hình vẽ, lược
đồ) được hệ quả địa lí các chuyển động
chính của Trái Đất: chuyển động tự quay
(sự luân phiên ngày đêm, giờ trên Trái
Đất); chuyển động quanh Mặt Trời (các
mùa trong năm, ngày đêm dài ngắn theo
vĩ độ).
- Liên hệ được thực tế địa phương về các

Nhà thơ Nguyễn Du đã có 2 câu thơ:
“Sen tàn cúc lại nở hoa
Sầu dài ngày ngắn đông đà sang xuân.”
Trong hai câu thơ trên nhà thơ Nguyễn Du đã nhắc đến hiện
tượng nào trong năm? Tại sao có hiện tượng trên?

Khởi động

Sự luân phiên ngày đêm
QUAY LẠI

Khởi động

Giờ trên Trái Đất
QUAY LẠI

Khởi động

Các mùa trong năm
QUAY LẠI

Khởi động

Ngày đêm dài ngắn theo vĩ độ
QUAY LẠI

NỘI DUNG BÀI HỌC

Khởi động

01

Hệ quả địa lí của chuyển động tự quay quanh trục

02

Hệ quả địa lí do chuyển động quanh Mặt Trời

Hình thành
kiến thức

1. Hệ quả địa lí của chuyển động tự quay quanh trục

a) Sự luân phiên ngày đêm

b) Giờ trên Trái Đất

Video

Hình thành
kiến thức

1. Hệ quả địa lí của chuyển động tự quay quanh trục

1+3
a) Sự luân
phiên ngày đêm

+ Vì

sao có ngày, đêm?

+ Trình bày sự luân phiên ngày đêm
trên Trái Đất?

Hình 5.1. Chuyển động tự quay và hiện tượng
ngày đêm trên Trái Đất

2+4
b) Giờ trên
Trái Đất

Khái niệm: Giờ địa phương, giờ
múi, giờ quốc tế
+ Đường chuyển ngày quốc tế đi
qua khu vực giờ số mấy?

Hình 5.2. Bản đồ giờ trên Trái Đất

Hình thành
kiến thức

1. Hệ quả địa lí của chuyển động tự quay quanh trục

a) Sự luân
phiên ngày đêm

- Trái Đất hình khối cầu, được Mặt Trời
chiếu sáng một nửa  ngày và đêm.
- Trái Đất tự quay quanh trục
 hiện tượng ngày đêm luân phiên.

Hình 5.1. Chuyển động tự quay và hiện tượng
ngày đêm trên Trái Đất

Hình thành
kiến thức

1. Hệ quả địa lí của chuyển động tự quay quanh trục

b) Giờ trên
Trái Đất

- Giờ địa phương: Các địa điểm thuộc các kinh
tuyến khác nhau sẽ có giờ khác nhau.
- Giờ múi: Các địa phương nằm trong cùng một
múi giờ sẽ thống nhất có một giờ (mỗi múi giờ là
15 độ kinh tuyến - Trái Đất chia thành 24 múi giờ)
- Giờ quốc tế (giờ GMT): Giờ múi số 0.
- Đường chuyển ngày quốc tế: Người ta quy định
lấy kinh tuyến 108o đi qua giữa múi giờ số 12 ở
Thái Bình Dương làm đường chuyển ngày quốc tế.

Hình 5.2. Bản đồ giờ trên Trái Đất

Video

Hình thành
kiến thức

2. Hệ quả địa lí do chuyển động quanh Mặt Trời

a) Các mùa trong năm

b) Ngày đêm dài ngắn khác nhau

Video

Hình thành
kiến thức

2. Hệ quả địa lí do chuyển động quanh Mặt Trời

1+3
a) Các mùa
trong năm

2+4
b) Ngày đêm
dài ngắn khác
nhau

- Khái niệm mùa? Biểu hiện mùa,
Nguyên nhân sinh ra mùa, thời
gian bắt đầu và kết thúc của các
mùa?

Hình 4.3. Chuyển động của Trái Đất quanh Mặt
Trời và các mùa ở bán cầu Bắc

- Trình bày các địa điểm ngày
đêm dài ngắn khác nhau theo
mùa và theo vĩ độ? Giải thích?
Hình 4.4. Hiện tượng ngày và đêm vào
các ngày 22-6 và ngày 22-12

Hình thành
kiến thức

2. Hệ quả địa lí do chuyển động quanh Mặt Trời

a) Các mùa
trong năm

Mùa là gì?

Mùa là khoảng
thời gian trong
một năm có
những đặc điểm
riêng về thời tiết,
khí hậu và độ dài
ngày đêm.

Hình thành
kiến thức

2. Hệ quả địa lí do chuyển động quanh Mặt Trời
Ngược nhau giữa bán cầu Bắc và bán
cầu Nam.
Bốn mùa rõ nhất ở vùng ôn đới.

b) Các mùa
trong năm

Biểu hiện mùa
Vùng nhiệt đới có hai mùa nhưng
không rõ rệt.
Vùng hàn đới chỉ có một mùa đông
lạnh kéo dài.

CÁC MÙA Ở BÁN CẦU BẮC
(THEO DƯƠNG LỊCH)

Mùa xuân: 21/3 - 22/6
Mùa đông: 22/12 - 21/3

Mùa thu: 23/9 - 22/12

Mùa hạ: 22/6 - 23/9

Hình thành
kiến thức

a) Các mùa
trong năm

2. Hệ quả địa lí do chuyển động quanh Mặt Trời

Nguyên nhân

Do Trái Đất chuyển động quanh Mặt Trời với
hướng trục không thay đổi và nghiêng với mặt
phẳng quỹ đạo một góc 66o33'  góc chiếu của
tia sáng mặt trời và thời gian tiếp nhận ánh sáng
mặt trời thay đổi trong năm.

Hình thành
kiến thức

2. Hệ quả địa lí do chuyển động quanh Mặt Trời

b) Ngày đêm
dài ngắn khác
nhau

- Các địa điểm có hiện tượng ngày, đêm dài ngắn
khác nhau theo mùa và theo vĩ độ.
- Ngày 21-3 và 23-9: độ dài ngày, đêm bằng nhau.
- Xích đạo: độ dài ngày, đêm luôn bằng
nhau.
- Càng xa Xích đạo: chênh lệch thời gian
giữa ngày, đêm càng lớn.
- Hai cực: sáu tháng ngày, sáu tháng đêm.

Hình 4.4. Hiện tượng ngày và đêm vào
các ngày 22-6 và ngày 22-12

Giải thích
Do trục Trái Đất luôn nghiêng
và không đổi phương khi
chuyển động quanh Mặt Trời
nên có hiện tượng ngày đêm
dài ngắn khác nhau theo vĩ độ.
Độ dài ngày đêm chênh lệch
nhau càng nhiều khi đi từ xích
đạo về phía hai cực.

Luyện tập

Câu hỏi 1: Một trận bóng đá ngoại hạng Anh lúc 3h chiều ngày
20/9/2023. Hỏi cùng lúc đó ở Việt Nam là mấy giờ ngày bao nhiêu? Ở
Hoa Kỳ là mấy giờ ngày bao nhiêu?
VIỆT NAM 10H TỐI NGÀY 20/9/2023

HOA KỲ (-5)

HOA KỲ 10H TRƯA NGÀY 20/9/2023

ANH (0)
VIỆT NAM (+7)

Câu hỏi 2. Dựa vào hình 4.4 SGK hãy lập Bảng độ dài ngày
đêm trong ngày 22-6 và ngày 22-12 tại các vĩ độ khác nhau:

Vĩ độ
0o
23o27'
44o
66o33'

Ngày 22-12
Ngày 22-6
Bán cầu
Bán cầu
Bán cầu Nam Bán cầu Bắc
Bắc
Nam
12h
12h
Ngày
Đêm
Ngày
Đêm
13h30'
10h30'
10h30'
13h30'
15h
9h
9h
15h
24h toàn
24h toàn
24h toàn
24h toàn ngày
ngày
đêm
đêm

* Câu hỏi 3:
- Thời gian bắt đầu và kết thúc các mùa ở bán cầu Nam
theo dương lịch:
Mùa
Xuân
Hạ
Thu
Đông

Bắt đầu
23/9 (thu phân)
22/12 (đông chí)
21/3 (xuân phân)
từ 22/6 (hạ chí)

Kết thúc
21/12 (đông chí)
20/3 (xuân phân)
21/6 (hạ chí).
22/9 (thu phân)

VẬN DỤNG
* Câu hỏi 4: Vào ngày 22-12, ở nước ta độ dài ngày đêm sẽ như thế
nào?
Gợi ý trả lời:
- Ngày 22-12, nửa cầu Nam ngả về phía Mặt Trời, diện tích chiếu
sáng lớn hơn diện tích khuất trong bóng tối, nên ngày dài hơn đêm.
Nửa cầu Bắc lúc này chếch xa phía Mặt Trời nên diện tích chiếu sáng
ít hơn diện tích khuất trong bóng tối, đêm dài hơn ngày.
- Việt Nam nằm ở bán cầu Bắc  Ngày 22-12 ở Việt Nam có ngày
ngắn, đêm dài (thời kì mùa đông ở nước ta).

Câu 5. Nguyên nhân nào sau đây sinh ra hiện tượng luân phiên
ngày đêm trên Trái Đất?
A. Trái Đất tự quay quanh Mặt Trời.
B. Trái Đất hình cầu và tự quay quanh trục.
C. Trái Đất tự quay quanh trục.
D. Trái Đất hình cầu.

Câu 6. Một trận bóng đá diễn ra tại Niu-ooc (múi giờ số 19) lúc 15h00
ngày 30/6/2022. Hỏi người dân Việt Nam xem trực tiếp trận bóng đó
lúc mấy giờ, ngày nào?
A. 3 giờ ngày 01/7/2022.

B. 15 giờ ngày 01/7/2022.

C. 3 giờ ngày 30/6/2022.

D. 15 giờ ngày 29/6/2022.

Hướng dẫn tự học
- Học bài cũ, trả lời câu hỏi SGK.
- Hoàn thành câu hỏi phần vận dụng.
- Chuẩn bị bài mới: Bài 5. Thạch quyển, nội lực .....