Chào mừng các em học sinh lớp 7 đến với lớp học
Ngữ văn

LẮNG NGHE VÀ NÊU CẢM NHẬN CỦA EM VỀ BÀI HÁT

Chủ đề:
GIAI ĐIỆU ĐẤT NƯỚC.

TRI THỨC NGỮ VĂN
1

Tình cảm, cảm xúc trong thơ

2

Hình ảnh trong thơ

3

Nhịp thơ

4

Ngữ cảnh

TRI THỨC NGỮ VĂN
1

2

3
4

Tình cảm, cảm xúc trong thơ:
- Tình cảm: là cội nguồn làm nên sức hấp dẫn đặc biệt của thơ trữ tình.
- Cảm xúc của nhà thơ trước cuộc đời thuộc thế giới tình cảm riêng nhưng lại
có những điểm đồng điệu với cảm xúc chung của nhiều người
Hình ảnh trong thơ:
- là yếu tố quan trọng trong thơ trữ tình, là phương tiện để nhà thơ
bộc lộ tình cảm, tư tưởng.
Nhịp thơ:
- Là phương tiện quan trọng để cấu tạo hình thức nghệ thuật
đặc thù của văn bản thơ.
Ngữ cảnh:
- Là bối cảnh ngôn ngữ trong đó một đơn vị ngôn ngữ được sử
dụng

Hướng dẫn đọc
Đọc to, rõ ràng, trôi chảy
Nhịp điệu chậm rãi, lắng đọng
Giọng thơ thiết tha, sâu lắng

Đọc văn bản

Chim Chiền chiện
Có tên khác là chim Sơn
Ca, một loài chim nhỏ,
thường ở ruộng hay bãi
đất quang đãng, khi hót
thường bay vút lên cao

Nam ai, Nam bình
Đây là hai điệu ca nổi
tiếng ở Huế. Nam ai là
giai điệu buồn thương,
Nam bình là điệu dịu
dàng, trìu mến

Phách tiền

Là một loại nhạc khí dân
tộc được làm bằng tre
dùng để gõ nhịp
Phách tiền là phách có
đính thêm cọc tiền đồng

Hãy nêu những
hiểu biết của
em về nhà thơ
Thanh Hải ?

Tác giả

Thanh Hải

- Thanh Hải (1930 – 1980)
- Tên thật Phạm Bá Ngoãn
- Quê: huyện Phong Điền Thừa Thiên – Huế.
- Cây bút có công lớn trong việc xây dựng nền văn
học cách mạng miền Nam trong hai cuộc kháng
chiến chống Pháp và chống Mĩ.
- Phong cách sáng tác: Ngôn ngữ giàu hình ảnh,
nhạc điệu, cảm xúc chân thành, thắm thiết.

1982

1977
1962

Tập 1 : 1970
Tập 2 : 1975

Phiếu học tập số 1
Tìm hiểu chung văn bản
Hoàn cảnh sáng tác

Trả lời
...

Thể loại
Phương thức biểu đạt ( Ptbđ)
Giọng điệu
Mạch cảm xúc

...

Bố cục

...

...

Tìm hiểu chung
văn bản
Hoàn cảnh sáng
tác

Trả lời
Viết tháng 11/1980, khi tác giả đang nằm trên giường bệnh, không lâu sau
nhà thơ qua đời.

Thể loại
- Thơ năm chữ.
Phương thức biểu - Ptbđ : Biểu cảm kết hợp miêu tả
đạt ( Ptbđ)
Giọng điệu
- Giọng điệu: nhẹ nhàng, say mê, trầm lắng thiết tha...
Mạch cảm xúc

Bố cục

Từ cảm xúc về mùa xuân thiên nhiên, đất trời -> cảm xúc về mùa xuân đất
nước -> Ước nguyện hoà nhập vào mùa xuân -> Ngợi ca quê hương.
4 phần:
- Khổ 1: Cảm xúc về mùa xuân thiên nhiên, đất trời
- Khổ 2,3: Cảm xúc về mùa xuân đất nước
- Khổ 4,5: Ước nguyện cống hiến
- Khổ 6: Lời ngợi ca quê hương.

Tiêuchữ
chí

Đặc trưng thể loại thơ năm

Số câu, số chữ,
trong bài thơ
Gieo vần
Ngắt nhịp
Nhân vật trữ tình
Đối tượng trữ tình
Đề tài
Chủ đề

Biểu hiện trong bài "Mùa xuân nho nhỏ"

Tiêu chí
Số câu, số chữ:
Gieo vần
Ngắt nhịp

Đặc trưng của thể thơ
năm
Biểu chữ
hiện trong bài "Mùa xuân nho
nhỏ"

6 khổ thơ/bài; 5 chữ/dòng thơ --> Thơ
năm chữ
Vần chân, vần liền
phổ biến là: 2/3 - 3/2

Nhân vật trữ tình

Tôi

Đối tượng trữ tình

Mùa xuân

Mọc /giữa dòng /sông xanh
Một bông hoa /tím biếc
Ơi, /con chim /chiền chiện
Hót chi /mà vang trời
Từng giọt /long lanh rơi
Tôi đưa tay /tôi hứng.

Đề tài : Mùa xuân
Chủ đề: Ca ngợi vẻ đẹp của mùa xuân và bày tỏ ước nguyện
của nhân vật trữ tình

Khổ 1.

Mọc giữa dòng sông xanh
Một bông hoa tím biếc
Ơi, con chim chiền chiện
Hót chi mà vang trời”
Từng giọt long lanh rơi
Tôi đưa tay tôi hứng.

THẢO LUẬN NHÓM
Nhóm1,3. Trong khổ thơ đầu, nhà thơ miêu tả mùa xuân qua những hình
ảnh, màu sắc và âm thanh nào? Những hình ảnh, màu sắc và âm thanh đó
gợi cho em cảm nhận gì về mùa xuân?
Nhóm 2,4. Cảm xúc của nhà thơ trước vẻ đẹp của mùa xuân được thể hiện
như thế nào qua những dòng thơ:
Ơi, con chim chiền chiện
Hót chi mà vang trời
Từng giọt long lanh rơi
Tôi đưa tay tôi hứng.
Nhóm 5,6 . Xác định và nêu tác dụng của biện pháp nghệ thuật độc đáo trong
hai câu thơ cuối:
Từng giọt long lanh rơi
Tôi đưa tay tôi hứng

Nhóm1,3. Trong khổ thơ đầu, nhà thơ miêu tả mùa xuân
qua những hình ảnh, màu sắc và âm thanh nào ? những hình
ảnh, màu sắc và âm thanh đó gợi cho em cảm nhận gì về bức tranh
mùa xuân ?
* Hình ảnh: dòng sông, bông hoa , con chim chiền chiện
* Màu sắc: Xanh( dòng sông), tím( hoa)
* Âm thanh
+ tiếng chim chiền chiện lảnh lót, vang trời
- Đảo ngữ: động từ “mọc” được đặt lên đầu câu thơ 
-> Tô đậm sức sống mạnh mẽ đến bất ngờ của một bông hoa trên dòng sông
xanh.
-> Bức tranh xuân, cao rộng, thoáng đãng; màu sắc tươi thắm, hài hòa; âm thanh
rộn rã, vang vọng. Mùa xuân xứ Huế đẹp, thơ mộng, đầy sức sống

Nhóm 2,4. Cảm xúc của nhà thơ trước vẻ đẹp của mùa xuân được thể hiện như thế
nào qua những dòng thơ:
Ơi, con chim chiền chiện
Hót chi mà vang trời
Từng giọt long lanh rơi
Tôi đưa tay tôi hứng.

Các từ cảm thán: “ơi”, “chi”
-> Gợi chất giọng ngọt ngào, thân thương gần gũi
Hành động, tư thế: Từng giọt long lanh rơi, tôi đưa tay tôi hứng.
->Trân trọng, say mê, náo nức, ngất ngây  

Nhóm 5,6 . Xác định và nêu tác dụng của biện
pháp nghệ thuật độc đáo trong hai câu thơ cuối:
Từng giọt long lanh rơi
Tôi đưa tay tôi hứng
- Hình ảnh “giọt long lanh rơi”
-> Nhiều sức gợi:
- Nghệ thuật ẩn dụ chuyển đổi cảm giác được sử dụng một cách tài tình
- Đại từ “tôi” được điệp lại hai lần và đi liền với hành động “hứng”
-> Thái độ trân trọng của thi nhân trước vẻ đẹp của thiên nhiên cùng với
sự tận hưởng chiếm lĩnh và giao hòa với mùa xuân

Mọc giữa dòng sông xanh
Một bông hoa tím biếc
Ơi, con chim chiền chiện
Hót chi mà vang trời
Từng giọt long lanh rơi
Tôi đưa tay tôi hứng.

- Bức tranh thơ mộng, giàu tính hội họa  thiên nhiên
mùa xuân khoáng đạt, nên thơ, căng tràn sức sống, ấm
áp tình người  Niềm say mê, ngây ngất, trân trọng,
nâng niu của tác giả

Hải-

2. Cảm xúc của nhà thơ
trước mùa xuân đất nước.
Mùa xuân người cầm súng
Lộc giắt đầy trên lưng
Mùa xuân người ra đồng
Lộc trải dài nương mạ
Tất cả như hối hả
Tất cả như xôn xao...
Đất nước bốn nghìn năm
Vất vả và gian lao
Đất nước như vì sao
Cứ đi lên phía trước

MÙA XUÂN NHO NHỎ
- Thanh

2. Cảm xúc của nhà thơ trước mùa xuân đất nước.
Mùa xuân người cầm súng
Lộc giắt đầy trên lưng
Mùa xuân người ra đồng
Lộc trải dài nương mạ
Tất cả như hối hả
Tất cả như xôn xao...

- 3 hình ảnh đẹp”:
+ Mùa xuân người cầm súng
+ Mùa xuân người ra đồng
+ Đất nước như vì sao
- “Người cầm súng” và “người ra đồng”
-> Biểu trưng cho 2 nhiệm vụ chiến lược
quan trọng của đất nước: chiến đấu ở tiền
tuyến và lao động xây dựng hậu phương vững
chắc.

Đất nước bốn nghìn năm
Vất vả và gian lao
Đất nước như vì sao
Cứ đi lên phía trước - Hệ thống tính từ: “vất vả”, “gian lao”

-> Đúc kết chặng đường 4000 năm dựng nước và giữ
nước với biết bao thăng trầm thử thách.

- Hình ảnh so sánh: “Đất nước như vì sao”
gợi nhiều liên tường:
+ Gợi nguồn sáng lấp lánh tồn tại vĩnh hằng
trong không gian và thời gian.
+ Gợi ý nghĩa về dân tộc Việt Nam ta trong
suốt chiều dài lịch sử
+ Gợi niềm tin của tác giả vào một tương lai
tươi sáng của đất nước.

3. Khát vọng và lí tưởng sống cao đẹp của nhà thơ.
- Sử dụng đại từ “ta”
bộc lộ một cách trực
tiếp tâm niệm của nhà
thơ.

Ta làm con chim hót
Ta làm một cành hoa
Ta nhập vào hòa ca
Một nốt trầm xao xuyến

- Điệp cấu trúc ngữ pháp
“ta làm...ta nhập...” được
đặt ở vị trí đầu của 3 câu thơ
đã khiến cho nhịp điệu thơ
trở nên nhẹ nhàng, khiến cho
- Hệ thống hình ảnh: “con chim hót”, “cành câu thơ như một lời thủ thỉ
hoa”, “nốt trầm xao xuyến” là giản dị, thật tâm tình về ước nguyện hóa
thân, hiến dâng cho quê
hàm xúc
Có sự đối ứng chặt chẽ với những hình ảnh mở hương, đất nước của nhà
thơ.
đầu của bài thơ.
Gợi liên tưởng đến mối quan hệ giữa cá nhân và
cộng đồng, giữa con người và đất nước.

Một mùa xuân nho nhỏ
Lặng lẽ dâng cho đời
Dù là tuổi hai mươi
Dù là khi tóc bạc
- “Một mùa xuân nho nhỏ” là hình ảnh ẩn dụ đặc sắc của bài thơ
- Từ láy “nho nhỏ” thể hiện ước muốn khát vọng khiêm tốn, giản dị và những gì
đẹp đẽ, tinh túy nhất của cuộc đời con người để góp cho mùa xuân đất nước.
- Tính từ “lặng lẽ” cho thấy vẻ đẹp của một tâm hồn, lối sống và nhân cách.
- Nghệ thuật điệp cấu trúc “dù là...dù là...” kết hợp với hình ảnh tương phản
“tuổi hai mươi” và “khi tóc bạc”
-> Khẳng định sự tồn tại bền vững của những khát vọng sống, lí tưởng sống là cống
hiến, hi sinh.
Tình yêu đời, yêu cuộc sống trỗi dậy mãnh liệt, trở thành khúc hát tâm tình trong
những dòng thơ cuối. Khúc hát đó thật cảm động, cao quý và đáng trân trọng biết
bao

4. Lời ngợi ca quê hương
- Ta xin hát

Nam ai
Nam bình

Tấm lòng ân nghĩa, thủy chung

TỔNG KẾT

1. Nội dung
Bài thơ “Mùa xuân nho nhỏ”
thể hiện thành công vẻ đẹp của
mùa xuân thiên nhiên, mùa
xuân ddaaats nước. Qua đó bày
tỏ lẽ sống cao đẹp là sẵn sàng
dâng hiến cuộc đời mình cho
đất nước.

2. Nghệ thuật
- Thể thơ năm chữ, cách gieo vần
liền giữa các khổ thơ đã tạo ra sự
liền mạch cảm xúc.
- Ngôn ngữ và hình ảnh thơ giản
dị, trong sáng, giàu sức gợi
- Cảm xúc chân thành, tha thiết,
cho nên bài thơ trở thành tiếng
lòng của nhà thơ thanh Hải với
đất nước, với cuộc đời.

PHIẾU SỐ 1
Hình ảnh mùa xuân được khắc hoạ thật đẹp trong đoạn thơ sau:
“Mọc giữa dòng sông xanh
….Tôi đưa tay tôi hứng.”
Câu 1: Đoạn thơ trên nằm trong tác phẩm nào, của ai? Nêu hoàn cảnh ra đời tác phẩm ấy?
Câu 2: Dựa vào đoạn thơ trên, em hãy viết một đoạn văn khoảng 10 - 12 câu theo cách lập luận
tổng hợp - phân tích - tổng hợp, trong đó có sử dụng phép nối và một câu chứa thành phần tình
thái với chủ đề: vẻ đẹp của mùa xuân, thiên nhiên và cảm xúc của nhà thơ trước vẻ đẹp ấy
(gạch dưới thành phần tình thái và những từ ngữ dùng làm phép nối).
Câu 3: Cũng trong bài thơ trên có câu:
“Mùa xuân người cầm súng
Lộc giắt đầy trên lưng”
Trong câu thơ trên từ “lộc” được hiểu như thế nào? Theo em, vì sao hình ảnh “người cầm
súng” lại được tác giả miêu tả “Lộc giắt đầy trên lưng”?

VẬN DỤNG
Viết đoạn văn nêu cảm nhận về một đoạn thơ mà em
yêu thích trong bài thơ Mùa xuân nho nhỏ