CHƯƠNG

3

Bài

4

VIỆT NAM TỪ ĐẦU TK XVI ĐẾN THẾ KỈ
XVIII
XUNG ĐỘT NAM – BẮC TRIỀU VÀ
TRỊNH - NGUYỄN

Bài 4: XUNG ĐỘT NAM – BẮC TRIỀU VÀ TRỊNH - NGUYỄN
I. Sự ra đời vương triều

nhà Mạc

Nhà Lê lâm vào tình trạng
khủng hoảng, phe phái tranh
chấp

Các cuộc khởi nghĩa nông dân
diễn ra

Mạc Đăng Dung một võ quan
trong triều Lê đã lợi dụng xung
đột các phe phái để tiêu diệt
các thế lực thù địch tóm mọi
quyền hành.

Năm 1527,
Mạc
Đăng
Dung
ép
vua
Lê
nhường
ngôi lập ra
triều Mạc

Có 2 quan điểm đánh giá về việc Mạc Đăng Dung ép vua Lê nhường
ngôi, lập ra Triều Mạc. Quan điểm của các sử gia phong kiến coi
việc cướp ngôi vua là “ ngụy triều”, là làm “ danh không chính,
ngôn không thuận” việc không nên làm. Song các quan điểm khoa
học mới nhất chứng minh rằng: Do triều Lê đã đến lúc suy yếu,
khủng hoảng nên sự ra đời của Vương triều Mạc là điều tất yếu. Nếu
như không có Mạc Đăng Dung thì sẽ có những nhân vật khác, dòng
họ khác lên thay thế.
? Em ủng hộ quan điểm nào? Vì sao?
4

Xung đột Nam - Bắc Triều, Trịnh - Nguyễn

CHIẾN TRANH NAM TRIỀU BẮC TRIỀU

TRỊNH NGUYỄN XUNG ĐỘT

LÀM VIỆC NHÓM

LÀM VIỆC NHÓM
Nhiệm vụ: Hãy dựa vào thông tin SGK, khai thác và điền thông tin
theo biểu mẫu bảng sau:
Nội dung
Người đứng đầu
Nguyên nhân
Thời gian
Hệ quả

Xung đột Nam triều –
Bắc Triều

Xung đột Trịnh –
Nguyễn

II. Xung đột Nam - Bắc triều:

Một người con của Vua
Lê lên ngôi thiết lập ra
vương triều, sử cũ gọi là
“Nam Triều”.
 Mẫu thuẫn Bắc Triều,
Nam Triều đã dẫn đến
3
xung đột

Năm
1533,
Nguyễn Kim một
quan võ nhà Lê
vào Thanh Hóa,
lấy danh nghĩa
“Phù Lê diệt Mạc”.

2
1

Một số quan chức
nhà Lê ra sức
chống nhà Mạc và
muốn khôi phục lại
thống trị

II. Xung đột Nam - Bắc triều:

- Nguyên nhân hình thành Nam-Bắc triều :
+ 1527 Mặc Đăng Dung lập ra nhà Mạc -> Bắc Triều.
+ 1533 Nguyễn Kim chạy vào Thanh Hóa, lấy danh nghĩa
“phù Lê diệt Mạc”->Nam triều.

- Hệ quả
+ Gây nên những tổn thất về sinh mạng cho cả hai bên.
+ Mùa màng bị tàn phá, ruộng đất bị bỏ hoang, làng mạc tiêu
điều.
=> Là mầm mống dẫn đến sự xung đột Trịnh - Nguyễn sau này.
III. Xung đột Trịnh

Con rể Trịnh Kiểm lên
thay, nắm toàn bộ binh
quyền
 Mâu thuẫn hai dòng họ
Trịnh Nguyễn dần bộc lộ
Nguyễn Hoàng xin vào
Thuận Hóa để tìm cách gây
dựng sự nghiệp

Nguyễn Hoàng mất, Nguyễn
Phúc lên thay, tiếp tục củng
cố địa vị dần dần cắt đứt
quan hệ lệ thuộc với họ Trịnh

Năm
1627,
cuộc xung đột
giữa hai thế
lực
Trịnh
Nguyễn bùng
nổ

II. Xung đột Nam - Bắc triều:
- Nguyên nhân hình thành Nam-Bắc triều :
+ 1527 Mặc Đăng Dung lập ra nhà Mạc -> Bắc Triều.
+ 1533 Nguyễn Kim chạy vào Thanh Hóa, lấy danh nghĩa “phù Lê diệt Mạc”->Nam triều.
- Hệ quả
+ Gây nên những tổn thất về sinh mạng cho cả hai bên.
+ Mùa màng bị tàn phá, ruộng đất bị bỏ hoang, làng mạc tiêu điều.
=> Là mầm mống dẫn đến sự xung đột Trịnh - Nguyễn sau này.

III. Xung đột Trịnh Nguyễn

Năm 1545, Nguyễn Kim chết hai con trai còn nhỏ tuổi, vì vậy con rể
là Trịnh Kiểm lên thay, nắm toàn bộ binh quyền.
=> mâu thuẫn giữa hai dòng họ Trịnh, Nguyễn dần bộ lộ và ngày
càng trở nên gay gắt. Cuộc chiến tranh giữa hai thế lực Trịnh,
Nguyễn bùng nổ và kéo dài trong gần nửa thế kỉ (1627 - 1672).

Cuộc đấu tranh diễn ra
trong thời gian dài, đất
nước bị chia cắt. Cả
vùng Thanh – Nghệ,
vùng đồng bằng bắc
bộ đều là chiến trường

Sản xuất nông
nghiệp,
Thủ
công nghiệp bị
đình trệ

Làng mạc bị tàn phá

Buôn bán giữa
các vùng còn
khó khăn

HỆ QUẢ XUNG ĐỘT TRỊNH - NGUYỄN

Đời sống nhân
dân
vô
cùng
khốn cùng vì
đói, đi lính, đi
phu và gia đình
ly tán

HỆ QUẢ

- Đất nước bị chia cắt thàng
Đàng Trong - Đàng Ngoài.
- Gây ra nhiều đau thương và tổn
thất cho nhân dân, tổn hại đến sự
phát triển chung của quốc gia,
dân tộc.

Sông Gianh dài khoảng 160 km, cắt qua Quốc lộ 1 ở tây
bắc Cửa Gianh 5 km. Diện tích lưu vực 4.680 km², độ cao
trung bình 360 m, độ dốc trung bình 19,2%, lượng nước
năm 7,95 km³ ứng với lưu lượng nước trung bình năm 252

TRẠNG TRÌNH NGUYỄN BỈNH KHIÊM

Cả một vùng từ đông sang
tây
Đồng ruộng chẳng có gì
cày cấy
Chiến
cứ nối
tiếp
Thươngtranh
loạn_ Nguyễn
Bỉnh Khiêm
nhau
Tai họa thật là cùng cực

Buổi thiết triều ở cung vua Lê và buổi chầu chiều ở phủ
Chúa Trịnh

LUYỆN TẬP

NHANH NHƯ CHỚP

Câu
1:
Năm
1533, ai là người
chạy vào Thanh
Hóa,
lập
một
người dòng dõi
nhà Lê lên làm
vua,
lấy
danh
nghĩa “phù Lê diệt
Mạc”?

A

Lê Chiêu Thống 

B

Nguyễn Kim

C

Trịnh Kiểm

D

Nguyễn Hoàng

Câu 2: Chiến tranh
Nam – Bắc triều
diễn ra giữa các
thế lực phong kiến
nào? 

A

Nhà Mạc – Nhà Nguyễn

B

Nhà Mạc – Nhà Lê.

C

Nhà Lê – Nhà Nguyễn.

D

Nhà Trịnh – Nhà Mạc.

Câu 3: Chiến tranh
Nam – Bắc triều đã
ảnh hưởng như thế
nào đối với đời
sống nhân dân?

A

Nông dân đứng lên lật đổ
nhà Mạc

B

Nông dân không bị lôi kéo vào
cuộc chiến.

C

Đời sống người dân được ấm no

D

Mùa màng bị tàn phá nặng nề,
ruộng đồng bị bỏ hoang, nạn đói. 

Câu 4: Địa điểm
nào dưới đây là
ranh giới chia đất
nước ta thành Đàng
Ngoài và Đàng
Trong ở thế kỉ XVII? 

A

Sông Hương

B

Sông Hồng

C

Sông Gianh 

D

Sông Hậu

Câu 5: Chiến
tranh Trịnh –
Nguyễn kết thúc
với kết quả như
thế nào?

A

Chiến thắng thuộc về Trịnh,
Nguyễn thất bại

B

Không phân chia thắng bại. Lấy
sông Gianh làm ranh giới

C

Chiến thắng thuộc về Nguyễn,
Trịnh thất bại

D

Hai thế lực bị nông dân đàn áp.