Trường THCS Mỹ Thành Nam Năm học 2023 – 2024 Môn Khoa học tự nhiên 7

Ánh sáng có phải một dạng của năng
lượng?

Các em đã nhìn thấy thiết bị này ở đâu?
Đoán xem nó để làm gì?

Tấm màu đen để trang trí hay có
công dụng khác?

Nấu ăn bằng ánh nắng. Chuyển hoá
năng lượng sang dạng gì?

CHỦ ĐỀ 5: ÁNH SÁNG
BÀI 15: ÁNH SÁNG , TIA SÁNG

1. NĂNG LƯỢNG ÁNH SÁNG

Thí nghiệm 1: Thu năng lượng ánh sáng

Thời gian: 5 phút
Hình thức : Hs làm việc nhóm
Nhiệm vụ: - Hoàn thành cá nhân nhiệm vụ trong phiếu học tập số 1.
- Trao đổi ý kiến với bạn bên cạnh.

Thí nghiệm 1: Thu năng lượng ánh sáng

1. NĂNG LƯỢNG ÁNH SÁNG
Thí nghiệm 1: Thu năng lượng ánh sáng

Câu 1: Mô tả và giải thích hiện tượng xảy ra với đèn LED khi:
chưa bật nguồn sáng.
bật nguồn sáng.

Khi chưa bật nguồn sáng: đèn LED không phát sáng.
Khi bật nguồn sáng: đèn LED phát sáng.

1. NĂNG LƯỢNG ÁNH SÁNG
Thí nghiệm 1: Thu năng lượng ánh sáng

Câu 2: Trong thí nghiệm 1, nếu thay đèn LED bằng một mô tơ nhỏ (loại 3 w hoặc
6 W) gắn cánh quạt thì có hiện tượng gì xảy ra?

Thay đèn LED bằng mô tơ và quan sát hiện tượng xảy ra: mô tơ quay.
Vậy năng lượng ánh sáng đã chuyển hoá thành cơ năng.

- Ánh sáng là một dạng của
năng lượng.
- Năng lượng ánh sáng có thể
thu được bằng nhiều cách khác
nhau.

2. CHÙM SÁNG VÀ TiA SÁNG
* Quan sát các chùm sáng
Sử dụng nguồn sáng (gồm hộp đèn tạo chùm sáng và khe hẹp) để tạo các
chùm sáng và quan sát các chùm sáng đó (Hình 15.2).
Hộp đèn

Các khe hẹp

Bóng đèn

▲ Hình 15.2. a) Hộp đèn tạo chùm sáng và khe hẹp; b) và c) Các chùm sáng

Thời gian: 2 phút
Hình thức : Hs làm việc nhóm đôi
Nhiệm vụ: - Hoàn thành cá nhân nhiệm vụ trong phiếu học tập số 2.
- Trao đổi ý kiến với bạn bên cạnh.

Hộp đèn

Các khe hẹp

Bóng đèn

Câu 3: Mô tả các chùm sáng trong Hình 15.2b và 15.2c.

Chùm sáng ở Hình 15.2b loe rộng ra.
Chùm sáng ở Hình 15.2c song song.

Thí nghiệm 2: Tạo một chùm sáng hẹp song song
Nguồn sáng
Khe hẹp
Mặt giấy

Đường truyền ánh sáng

Thời gian: 5 phút
Hình thức : Hs làm việc nhóm
Nhiệm vụ: - Hoàn thành cá nhân nhiệm vụ
- Trao đổi ý kiến với bạn bên cạnh.

Nguồn sáng

Khe hẹp
Mặt giấy

Đường truyền ánh sáng

Thí nghiệm 2: Tạo một chùm sáng hẹp song song

Nguồn sáng
Khe hẹp
Mặt giấy

Đường truyền ánh sáng

Thí nghiệm 2: Tạo một chùm sáng hẹp song song
Câu 4: Quan sát đường truyền của ánh sáng trong Hình
15.3 và mô tả chùm sáng trên mặt giấy.

Đó là một chùm sáng rất hẹp, song song.

- Đường truyền của ánh sáng
được biểu diễn bằng một đường
thẳng có mũi tên chỉ hướng, gọi
là tia sáng.
- Một chùm sáng hẹp song song
có thể xem là một tia sáng.

3. VÙNG TỐi VÀ VÙNG NỬA TỐI

- Dùng một đèn pin (loại bóng đèn nhỏ) để tạo ra một nguồn sáng hẹp.
Trong khoảng giữa đèn pin và màn chắn đặt một quả bóng nhỏ làm vật
cản sáng.
- Vùng không gian phía sau quả bóng không nhận được ánh
sáng trực tiếp từ nguồn sáng nên là vùng tối và trên màn chắn
xuất hiện bóng tối của vật cản (Hình 15.5a).

3. VÙNG TỐi VÀ VÙNG NỬA TỐI

Câu 5: Mô tả vùng không gian phía sau vật cản trong Hình 15.5a. Bóng
tối của quả bóng trên màn chắn có hình dạng thế nào?
Vùng không gian phía sau vật cản chia thành hai phần sáng và tối riêng
biệt. Nếu vật có dạng hình cầu thì bóng có dạng hình tròn.

Để vẽ hình biểu diễn vùng tối phía sau vật cản sáng, ta thực
hiện như sau:
Từ điểm sáng S, lần lượt vẽ
hai tia sáng tới:
•Tia SA, đi qua mép A của vật
cản, cắt màn chắn tại điểm M.
•Tia SB, đi qua mép B của vật
cản, cắt màn chắn tại điểm N.
Trên Hình 15.5b, vùng phía
sau vật cản biểu diễn vùng tối.

Đối với nguồn sáng rộng, phía sau vật cản sáng có vùng
hoàn toàn không nhận được ánh sáng (vùng tối) và có
vùng chỉ nhận được một phần ánh sáng từ nguồn sáng
truyền tới (vùng tối không hoàn toàn hay vùng nửa tối)
như trên

- Vùng tối là vùng nằm ở phía sau vật
cản, hoàn toàn không nhận được ánh
sáng từ nguồn sáng truyền tới.
- Vùng nửa tối là vùng nằm ở phía
sau vật cản, nhận được một phần ánh
sáng từ nguồn sáng truyền tới.

Câu 1: Trong hình dưới đây, năng lượng ánh sáng
mặt trời đã chuyển hoá thành dạng năng lượng nào?

Thí nghiệm này chứng tỏ
ánh sáng mang năng
lượng. Năng lượng ánh
sáng đã chuyển hoá
thành nhiệt năng.
Nêu ví dụ cho thấy năng lượng ánh sáng mặt trời còn có thể
chuyển hoá thành các dạng năng lượng khác.
Điện năng (xe ô tô điện), quang hợp (hoá năng),...

Câu 2: Cho tia sáng 1 như trên hình, hãy vẽ
các tia sáng khác để giải thích sự tạo thành
bóng của chiếc hộp trên mặt đất.

Câu 3: Nêu một số ví dụ cho thấy năng lượng
ánh sáng được chuyển hoá thành: a) điện năng;
b) nhiệt năng; c) động năng.

Ánh sáng được chuyển hoá thành:
- Điện năng: pin quang điện.
- Nhiệt năng: bếp mặt trời.
- Động năng: xe điện chạy bằng năng
lượng mặt trời.

Đặt một đèn bàn chiếu sáng vào tường.
a/ Đưa bàn tay của em chắn chùm ánh sáng. Điều gì sẽ xảy ra
khi em thay đổi khoảng cách giữa bàn tay và tường?
b/ Thực hiện trò chơi tạo bóng trên tường theo những
gợi ý trong hình bên và giải thích vì sao có thể tạo
bóng trên tường như thế.
▲Tạo bóng các con vật trên tường
* Đặt một đèn bàn chiếu sáng vào tường.
a/ Nếu bàn tay càng gần tường, bóng trên tường càng nhỏ. Để hình
ảnh trên tường rõ nét, cần chọn nguồn sáng hẹp.
a)

b)

b/ Bàn tay cản đường đi của tia sáng nên trên tường hình thành
bóng. Sự thay đổi hình dạng của bàn tay khiến bóng thay đổi hình
dạng theo, tạo nên các hình ảnh vui nhộn.

Hiện tượng nguyệt thực khi Mặt Trăng đi vào
vùng bóng của Trái Đất. Khi Mặt Trăng đi vào
vùng tối, ta có hiện tượng nguyệt thực toàn
phần. Khi Mặt Trăng đi vào vùng nửa tối, ta có
hiện tượng nguyệt thực một phần.

Mặt trăng

3

2
A

MẶT
TRỜI

Trái Đất
Hình 3.4
phambayss.violet.vn

1