NGỮ VĂN
Chùm ca dao về quê hương đất nước

KHỞI ĐỘNG
- Với em, nơi đâu là
quê hương yêu dấu ?
- Em thích bài thơ nào
viết về quê hương? Hãy
đọc diễn cảm một vài
câu trong bài thơ đó.

Tiết: 45
Chùm ca dao về quê hương
đất nước

I. Tìm hiểu chung

Nội
dung

II. Khái quát văn bản

III. Luyện tập

I. Tìm hiểu chung
1. Đọc văn bản

Bài ca dao (1)
Gió đưa cành trúc la đà
Tiếng chuông Trấn Võ canh gà Thọ Xương.
Mịt mù khói tỏa ngàn sương
Nhịp chày Yên Thái, mặt gương Tây Hồ.

(Nguyễn Xuân Kính – Phan Đăng Nhật – Phan Đăng Tài –
Nguyễn Thúy Loan – Đặng Diệu Trang, Kho tàng ca dao người
Việt, tập 1, NXB Văn hóa – Thông tin, Hà Nội, 2001, tr.1145)

Bài ca dao (2)
Đường lên xứ Lạng bao xa?
Cách một trái núi với ba quãng đồng
Ai ơi, đứng lại mà trông:
Kìa núi thành Lạng, kìa sông Tam Cờ.

(Vũ Ngọc Phan, Tục ngữ, ca dao, dân ca Việt Nam, NXB
Thời đại, Hà Nội, 2010, tr.118)

Bài ca dao (3)
Đò từ Đông Ba, đò qua Đập Đá,
Đò về Vĩ Dạ, thẳng ngã ba Sình.
Lờ đờ bóng ngả trăng chênh
Tiếng hò xa vọng, nặng tình nước non.

(Nguyễn Xuân Kính – Phan Đăng Nhật – Phan Đăng Tài –
Nguyễn Thúy Loan – Đặng Diệu Trang, Kho tàng ca dao
người Việt, tập 1, Sđd, tr.917)

Thảo luận nhóm

Nhóm 1:
Tìm các từ ngữ chỉ địa danh ở Hà Nội.
Nhóm 2:
Tìm các từ ngữ chỉ địa danh ở Lạng Sơn.
Nhóm 3:

Tìm các từ ngữ chỉ địa danh ở Huế.

2. Từ ngữ khó

Hà
Nội
Các
địađịa
danh
ở Lạng
Sơn
Các
danh
ở Huế
++Trấn
Võ
+ Núi
thành
Lạng
Đông
Ba
Xương
++Sông
Tam
+Thọ
Đập
Đá Cờ
+ Yên
+ VĩThái
Dạ
TâybaHồ
+ +Ngã
Sình

II. Khái quát văn bản
1. Bài ca dao ( 1 )

Thảo luận nhóm

- Bài ca dao có mấy dòng?
- Cách phân bố số tiếng
trong các dòng, cách gieo
vần, ngắt nhịp cho thấy
đặc điểm gì của thơ lục
bát?

Đáp án:

Thảo luận nhóm

Thể lục bát: 4 dòng. Các dòng 6 có 6 Cách gieo vần: đà – gà, xương – sương – gương;
…
tiếng, các dòng 8 có 8 tiếng.
=> Đặc trưng của thơ lục bát.

Bài ca dao ( 1 )
Nhịp chẵn: 2/2/2; 2/4; 4/4.

BPTT: Ẩn dụ (mặt gương Tây Hồ)
=> Vẻ đẹp nên thơ của Tây Hồ vào buổi sớm.

2. Bài ca dao (2)
PHIẾU BÀI TẬP SỐ 1
Tìm hiểu về hình thức bài ca dao

Tìm hiểu về nội dung bài ca dao

Đặc điểm thơ lục bát

Thể hiện trong bài ca dao

Vẻ đẹp

Chi tiết, hình ảnh

Số dòng thơ

 

Số tiếng trong từng dòng

 

Vẻ đẹp thiên nhiên

 

Vần trong các dòng thơ

 

Vẻ đẹp con người

 

Nhịp của từng dòng thơ

 

2. Bài ca dao (2)
PHIẾU BÀI TẬP SỐ 1
Tìm hiểu về hình thức bài ca dao
Thể hiện trong bài ca dao

Đặc điểm thơ lục bát
Số dòng thơ

 

4 dòng

Số tiếng trong từng dòng

Các dòng 6 có 6 tiếng, các
dòng 8 có 8 tiếng.

Vần trong các dòng thơ

 Cách gieo vần: xa – ba,
trông – sông

 
Nhịp của từng dòng thơ

Nhịp chẵn: 2/4; 4/4.

3.Bài ca dao ( 3 )

Bài ca dao (3)
có thể thơ
khác gì với bài
ca dao (1) và
(2) ?

 Lục bát biến thể:
+ Hai dòng đầu:
- Cả hai dòng đều có 8 tiếng (không phải lục
bát, một dòng 6 tiếng, một dòng 8 tiếng);
-Về thanh, tiếng thứ 8 của dòng đầu tiên (đá)
và tiếng thứ 6 của dòng thứ hai (ngã) không
phải thanh bằng như quy luật mà là thanh
trắc

- Nội dung:
Vẻ đẹp nên thơ, trầm lặng của xứ
Huế: sông nước mênh mang, với
những điệu hò mái nhì, mái đẩy
thiết tha, lay động lòng người.

THẢO
LUẬN
điểm giống và khác giữa
NHÓMSo3 bàisánhca dao.

Giống nhau:
+ Mang những đặc điểm của thể thơ lục bát.
+ Miêu tả, ca ngợi cảnh đẹp của quê hương, đất nước
=> Lời mời gọi.
+ Đều có cảnh thiên nhiên + sinh hoạt / con người.
Khác nhau:
Bài ca dao (1)
(2)
Bài
ca
dao
Tạo
lập
cuộc
đối thoại
giả miêu
định: tả vẻ đẹp;
- Liệt
kê
địa(3)danh
gắn với
Liệt
địatheo
danh
theo
chuyến
đòđịa
+
Đặtkêcâu
hỏi,
nêu
khoảng
cách
- Miêu
tả
thời
gian.
=>
lý Miêu tả theo không gian.
+ Ai ơi
=> Chỉ hướng, mời gọi người
phương xa.

III. Luyện tập

1.Nghệ thuật
- Thể thơ lục bát và
lục bát biến thể, phù
hợp với việc tâm
tình, bộc lộ tình
cảm, cụ thể ở đây là
tình yêu quê hương
đất nước.

2.Nội dung
- Chùm ca dao thể
hiện tình yêu tha
thiết và lòng tự hào
của tác giả dân
gian đối với vẻ đẹp
của quê hương đất
nước

Hướng dẫn về nhà
- Ôn tập bài cũ.
- Chuẩn bị bài Thực hành tiếng Việt tiếp theo.

HẸN GẶP LẠI CÁC EM