KHỞI ĐỘNG

Cả lớp cùng hát bài Em yêu cây xanh

BÀI 29. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT

MỤC TIÊU
- Dựa vào sơ đồ đơn giản, mô tả được con đường hấp thụ, vận chuyển nước và khoáng của cây
từ môi trường ngoài vào miền lông hút, vào rễ, lên thân cây và
lá cây.
- Dựa vào sơ đồ, hình ảnh, phân biệt được sự vận chuyển các chất trong mạch gỗ từ rễ
lên lá cây (dòng đi lên) và từ lá xuống các cơ quan trong mạch rây (dòng đi xuống).
- Nêu được vai trò của quá trình thoát hơi nước ở lá và hoạt động đóng, mở khí khổng trong
quá trình thoát hơi nước.
- Nêu được một số yếu tố chủ yếu ảnh hưởng đến trao đổi nước và các chất dinh dưỡng ở thực
vật.
- Vận dụng được những hiểu biết về trao đổi chất và chuyển hoá năng lượng ở thực vật vào
thực tiễn (ví dụ giải thích việc tưới nước và bón phân hợp lí cho cây).

BÀI 29. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT

NỘI DUNG
I. QUÁ TRÌNH TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT

II. MỘT SỐ YẾU TỐ CHỦ YẾU ẢNH HƯỞNG ĐẾN TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT
DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT

III. VẬN DỤNG HIỂU BIẾT VÀ TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN HÓA NĂNG LƯỢNG Ở
THỰC VẬT VÀO THỰC TIỄN

I. QUÁ TRÌNH TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT

DẠY HỌC NÊU VẤN ĐỀ
- Bước 1: Tạo tình huống có vấn đề.
- Bước 2: Phát biểu vấn đề.
- Bước 3: Xác định phương hướng giải quyết vấn đề.
- Bước 4: Lập kế hoạch, chứng minh giả thuyết đúng (Bằng cách giải quyết những vấn đề
nhỏ có liên quan)
- Bước 5: Đánh giá và kết luận.
- Bước 6: Kiểm tra kiến thức vừa tiếp thu, vận dụng kiến thức.

Tình huống có vấn đề.
Trong tổng lượng nước mà rễ cây hấp thụ vào chỉ có một lượng rất nhỏ
được cây sử dụng, phần lớn lượng nước sẽ bị mất đi do quá trình thoát
hơi nước ở lá. Đây là một “tai họa” đối với cây trong điều kiện môi
trường khô hạn. Tại sao quá trình thoát hơi nước làm thất thoát một
lượng nước lớn nhưng cây vẫn cần có quá trình này?

Phát biểu vấn đề.

Quá trình thoát hơi nước làm thất thoát một
lượng nước lớn và có thể trở thành một “tai
họa” đối với cây trong điều kiện môi trường
khô cạn. Nhưng cây vẫn cần có quá trình này
vì quá trình này có vai trò quan trọng đối cây:
- Tạo lực hút để vận chuyển nước và các chất
từ rễ lên thân và lá trong mạch gỗ.
- Giúp lá cây không bị đốt nóng dưới tác động
của ánh sáng mặt trời.
- Tạo điều kiện cho quá trình trao đổi khí
carbon dioxide và oxygen ở thực vật.

Xác định phương hướng giải quyết vấn đề.

1. Tìm hiểu con đường hấp thu, vận chuyển nước và muối khoáng ở rễ
2. Tìm hiểu quá trình vận chuyển các chất trong mạch gỗ và
mạch
râyvai trò của quá trình thoát hơi nước ở lá cây
3. Tìm hiểu
4. Tìm hiểu hoạt động đóng, mở khí khổng

Lập kế hoạch, chứng minh giả thuyết đúng
1. Tìm hiểu con đường hấp thu, vận chuyển nước và muối khoáng ở rễ

6. Mạch gỗ

Câu 1. Tham khảo
SGK em hãy điền
các chú thích vào
hình vẽ?

4. Thịt vỏ
2. Lông hút

5. Trụ dẫn

3. Biểu bì

1. Nước và muối khoáng

Câu 2. Nhờ đặc điểm nào mà rễ cây có thể hút nước và
muối khoáng?

- Một số tế bào biểu bì ở rễ kéo dài tạo thành lông hút. Lông hút có
nhiệm vụ hút nước và muối khoáng trong đất.

Câu 3. Quan sát Hình 29.1, em hãy mô tả con đường hấp thụ, vận chuyển nước
và muối khoáng từ môi trường đất vào mạch gỗ của rễ.

- Con đường hấp thụ: Nước và muối khoáng được vận chuyển từ môi
trường ngoài vào rễ cây nhờ hoạt động của lông hút.
- Con đường vận chuyển: Nước và muối khoáng trong đất → lông hút
→ biểu bì → thịt vỏ → mạch gỗ của rễ.

2. Tìm hiêu quá trình vận chuyển các chất trong mạch gỗ và
mạch rây
Câu 4. Hãy cho biết các
chất có trong thành phần
của dịch mạch gỗ và dịch
mạch rây?
- Thành phần dịch mạch gỗ:
Dịch mạch gỗ chứa chủ yếu là
nước và muối khoáng, ngoài ra
còn có các chất hữu cơ
(hormone, vitamin,…) được
tổng hợp ở rễ.
- Thành phần dịch mạch rây:
Dịch mạch rây chứa chủ yếu là
chất hữu cơ được tổng hợp ở lá,
bên cạnh đó còn có các chất

Câu 5. Quan sát Hình 29.2, em hãy cho biết chiều vận chuyển các chất trong mạch gỗ và mạch rây có gì khác
nhau?

- Mạch gỗ vận chuyển
theo chiều đi lên (các
chất từ rễ lên thân,
lá…).
- Mạch rây vận chuyển
theo chiều đi xuống
(các chất được tổng
hợp từ lá được vận
chuyển xuống các cơ
quan khác của cây).

3. Tìm hiểu vai trò của quá trình thoát hơi nước ở lá cây

98% lượng nước cây hút vào bị mất đi qua quá trình thoát hơi nước ở lá, chỉ một phần nhỏ được cây sử dụng

HOẠT ĐỘNG NHÓM
HOÀN THÀNH PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1

Dựa vào Hình 29.3, hãy trả lời các câu hỏi sau:
a) Tại sao vào những ngày trời nắng, đứng dưới bóng cây lại thấy
mát?
………………………………………………………………………
…………………………………………………………………
b) Nhờ lực hút hay lực đẩy mà quá trình thoát hơi nước qua khí
khổng có thể giúp các chất được vận chuyển trong mạch gỗ một
cách dễ dàng?
………………………………………………………………………
…………………………………………………………………….
c) Nếu cây không thoát hơi nước thì cây có lấy được khí carbon
dioxide không? Vì sao?
………………………………………………………………………
………………………………………………………………………
….
d) Em hãy cho biết những vai trò của quá trình thoát hơi nước đối
với cây?
………………………………………………………………………

TRẢ LỜI PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1

a) Vào những ngày nắng nóng, đứng dưới bóng cây lại thấy mát
vì: Lá cây có quá trình thoát hơi nước. Mà nước có khả năng hấp
thụ nhiệt độ môi trường. Nhờ đó, nhiệt độ môi trường xung quanh
bóng cây được giảm xuống giúp ta cảm thấy mát hơn.
b) Lá ở trên tán cây, dòng mạch gỗ là dòng vận chuyển từ dưới lên
trên nên quá trình thoát hơi nước là động lực đầu trên của dòng
mạch gỗ → Nhờ lực hút mà quá trình thoát hơi nước qua khí khổng
có thể giúp các chất vận chuyển trong mạch gỗ một cách dễ dàng.
c) Nếu cây không thoát hơi nước thì cây không lấy được khí carbon
dioxide vì lúc này khí khổng không mở nên khí carbon dioxide
không khuếch tán vào trong lá được.
d) Vai trò của quá trình thoát hơi nước đối với cây: Quá trình thoát
hơi nước tạo động lực cho sự vận chuyển nước và muối khoáng
trong cây, điều hòa nhiệt độ bề mặt lá, giúp khí carbon dioxide đi
vào trong lá để cung cấp cho quá trình quang hợp và giải phóng
khí oxygen ra ngoài môi trường.

4. Tìm hiểu hoạt động đóng, mở khí khổng
Nguyên nhân chủ yếu làm cho khí khổng đóng hay mở là gì?

Khí khổng đóng hay mở phụ thuộc chủ yếu vào hàm lượng nước bên
trong tế bào hạt đậu: Khi tế bào hạt đậu trương nước (nước vào trong
tế bào hạt đậu), khí khổng mở. Khi tế bào hạt đậu mất nước (nước ra
khỏi tế bào hạt đậu), khí khổng đóng lại.

Dựa vào kiến thức đã học về cấu tạo của khí khổng và quan sát Hình
29.4, em hãy cho biết thành tế bào hạt đậu có những biến đổi như thế
nào trong hoạt động đóng, mở khí khổng?

- Khi tế bào hạt đậu trương nước, thành mỏng cong làm cho thành dày
cong theo làm khí khổng mở ra.
- Khi tế bào hạt đậu mất nước, thành tế bào duỗi thẳng làm khí khổng

Đánh giá và kết luận.
Hoàn thành các nôi dung sau vào vở:
- Nước và muối khoáng từ đất được rễ hấp thụ vào mạch gỗ nhờ lông1 hút, qua
các tế bào ở phần thịt vỏ, đi vào mạch gỗ của rễ, sau dó được vận chuyển lên
thân2và lá trong mạch gỗ của thân (dòng đi lên). Các chất hữu cơ do lá tổng hợp
3 rây của thân (dòng đi xuống).
được vận chuyển đến các cơ quan trong mạch
- Quá trình thoát hơi nước tạo động lực cho sự vận chuyển nước và4 muối khoáng
trong cây, điều hoà nhiệt độ bề mặt lá, giúp khí carbon dioxide đi vào trong lá để
cung cấp cho quá trình quang hợp và giải phóng khí oxygen ra ngoài môi trường.

5 mở của khí khổng.
- Quá trình thoát hơi nước ở lá được điều chỉnh nhờ hoạt động đóng,

Kiểm tra kiến thức vừa tiếp thu, vận dụng kiến thức.
Tại sao người ta thường tưới nước nhiều hơn cho cây trồng vào
những ngày mùa hè nóng bức?

Vào những ngày mùa hè
nóng bức, cây sẽ thoát hơi
nước nhiều hơn để làm
giảm nhiệt độ bề mặt lá.
Do đó, cần tưới nước nhiều
hơn cho cây để tạo điều
kiện thuận lợi cho cây hấp
thụ nước, bù lại lượng nước
bị mất đi qua sự thoát hơi
nước.

Chọn đáp án đúng
Câu 1. Rễ cây trên cạn hấp thụ nước và ion muối khoáng chủ yếu qua
A. miền lông hút.    
B. miền chóp rễ.
C. miền sinh trưởng.    
D. miền trưởng thành.
Câu 2. Cấu tạo của một khí khổng có đặc điểm nào sau đây?
1. Mỗi khí khổng có hai tế bào bình hạt đậu xếp úp vào nhau.
2. Mồi tế bào của khí khổng có chứa rất nhiều lục lạp.
3. Tế bào khí khổng có vách dày mỏng không đều; thành trong sát lỗ khí dày hơn nhiều so với thành ngoài.
4. Các tế bào hạt đậu của khí khổng xếp gần tế bào nhu mô của lá.
Hai đặc điểm cấu tạo quan trọng nào phù hợp với chức năng đóng mở của khí khổng?
A. (1), (3)
B. (2), (3)
C. (1), (2)
D. (3), (4)
Câu 3. Vai trò của quá trình thoát hơi nước
A. Tăng lượng nước cho cây
B. Giúp vận chuyển nước, các chất từ rễ lên thân và lá.
C. Cân bằng khoáng cho cây.
D. Làm giảm lượng khoáng trong cây.

Câu 4. Vì sao khi đem cây đi trồng ở một nơi khác, người ta phải cắt bớt cành,
lá?

Khi đem cây đi trồng ở một nơi khác, người ta phải cắt bớt cành, lá
vì: Việc nhổ cây ra khỏi đất sẽ làm bộ rễ của cây bị tổn thương làm
giảm khả năng hấp thụ nước và muối khoáng (lượng nước cây hấp
thụ được giảm). Do đó, cần phải cắt bớt cành, lá để giảm cường độ
thoát hơi nước, hạn chế tình trạng cây bị mất nước cho đến khi khả

Câu 5. Em hãy dự đoán khả năng phát triển của các loài thực vật sau đây ở mức độ:
bình thường (+), bị héo hoặc có thể chết (-). Giải thích.

- Dự đoán khả năng phát triển của các loài thực vật:
Loài

A
B
C
D

Lượng nước tưới
vào đất (ml/ngày)

Lượng nước cây
hút vào (ml/ngày)

Lượng nước thoát
qua lá (ml/ngày)

Khả năng 

1000
500
2000
0

500
1500
2000
250

450
1400
1850
520

+
+
-

phát triển

- Giải thích dự đoán:
+ Ở loài A, C, lượng nước mà cây hút vào nhiều hơn so với lượng
nước thoát ra ngoài nên cây vẫn được cung cấp nước đầy đủ →
cây phát triển bình thường.
+ Ngược lại, ở loài B, D, lượng nước cây hút vào và lượng nước
tưới vào đất ít hơn so với lượng nước thoát ra ngoài làm cây bị
thiếu nước → cây bị héo hoặc có thể chết.

BÀI TẬP TRẮC NGHIỆM

https://hoc247.net/chuong-trinh/lop-7/khoa-hoc-tu-nhien/?sgk=3