Tiết 67 Đọc hiểu văn bản

SÔNG ĐÁY (tiếp theo)
- Nguyễn Quang Thiều -

Mở đầu

RUNG
CHUÔNG VÀNG

CÂU HỎI 1
Tác giả của bài thơ Sông Đáy là ai?

Đáp án:

Nguyễn Quang Thiều

BẮ
T
ĐẦ
U

10
123456789

CÂU HỎI 2
Quê hương Nguyễn Quang Thiều ở đâu?

Đáp án:
Hà Tây (nay là Hà Nội)

BẮ
T
ĐẦ
U

10
123456789

CÂU HỎI 3
Bài thơ Sông Đáy được viết vào năm nào?

Đáp án:
1991

BẮ
T
ĐẦ
U

10
123456789

CÂU HỎI 4

BẮ
T
ĐẦ
U

10
123456789

Hình ảnh sông Đáy xuất hiện qua những mốc thời gian
nào trong cuộc đời của nhân vật trữ tình?

Đáp án:
Lúc nhỏ, lớn lên xa quê và khi trở về

CÂU HỎI 5
Điền từ vào chỗ trống:

BẮ
T
ĐẦ
U

10
123456789

… là cách triển khai, tổ chức hình ảnh, mạch cảm xúc
của bài thơ.

Đáp án:
Cấu tứ

CÂU HỎI 6

BẮ
T
ĐẦ
U

10
123456789

Chỉ ra 1 yếu tố tượng trưng trong bài thơ
Sông Đáy
Đáp án:
Sông/ Tóc mẹ/ Cát/…

MỤC TIÊU BÀI HỌC
- Vận dụng kĩ năng đọc để nhận biết và phân tích được vai trò của
yếu tố tượng trưng trong bài thơ Sông Đáy và đoạn thơ cuối. Phân
tích, đánh giá được giá trị thẩm mĩ của các yếu tố hình thức trong thơ trữ
tình: ngôn từ, cách tổ chức câu thơ, cách xây dựng hình ảnh thơ, tứ
thơ…; cảm nhận được những vẻ đẹp sâu kín, vô hình của tạo vật, con
người và thế giới.
- Nhận biết được chủ đề, tình cảm, cảm xúc của người viết để hiểu hơn
về tác phẩm.
- Nhận biết được các biện pháp tu từ và hiểu được tác dụng của các
biện pháp đó.
- Tình yêu thiên nhiên, quê hương, đất nước; Trân trọng cái đẹp, thấu
hiểu nỗi niềm và cảm xúc giao cảm với cuộc đời của thi sĩ.

CẤU TRÚC BÀI HỌC
I ĐỌC- TÌM HIỂU CHUNG
1. Tác giả Nguyễn Quang Thiều
2. Tác phẩm “Sông Đáy”

II

ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN
1. 9 câu thơ đầu
2. Từ câu 10 – 14
3. Từ câu 15 - 20

III TỔNG KẾT
1.

Nội dung
2. Nghệ thuật

IV LUYỆN TẬP – VẬN DỤNG

II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN

2. Câu 10 – 14: Sông Đáy không chỉ là kí ức về tuổi xưa mà
còn là kí ức về tình yêu đôi lứa
Những chiều xa quê tôi mong dòng sông dâng lên ngang trời
cho tôi được nhìn thấy
Cho đôi mắt nhớ thương của tôi như hai hốc đất ven bờ, nơi
những chú bống đến làm tổ được giàn giụa nước mưa sông.
Sông Đáy ơi! Chiều nay tôi trở lại
Những cánh buồm cổ tích đã bay xa về một niềm tức tưởi
Em đã mang đôi môi màu dâu chín sang đò một ngày sông
vắng nước […]

Những chiều xa quê tôi mong dòng sông
dâng lên ngang trời cho tôi được nhìn thấy
Cho đôi mắt nhớ thương của tôi như hai
hốc đất ven bờ, nơi những chú bống đến
làm tổ được giàn giụa nước mưa sông.

Phiếu học tập số 03:
Tìm hiểu về yếu tố tượng
trưng qua hình ảnh sông
Đáy gắn với “em” qua 5 câu
thơ tiếp
- Hình tượng sông Đáy
gợi nhớ điều gì?

Sông Đáy ơi! Chiều nay tôi trở lại
Những cánh buồm cổ tích đã bay xa về một
niềm tức tưởi
Em đã mang đôi môi màu dâu chín sang đò
một ngày sông vắng nước […]

- Hình tượng “Em”
mang nghĩa tượng trưng
gì? Gợi lên trong nhân
vật trữ tình những cảm
xúc gì về sông Đáy?

 

II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
2. Câu 10 – 14: Sông Đáy không chỉ là kí ức về tuổi xưa mà còn là kí ức về tình yêu đôi lứa
Những chiều xa quê tôi mong dòng sông dâng lên ngang trời cho tôi
được nhìn thấy
Cho đôi mắt nhớ thương của tôi như hai hốc đất ven bờ, nơi những
chú bống đến làm tổ được giàn giụa nước mưa sông.
- Hình ảnh dòng sông hiện lên
trong không gian phủ đầy hư
ảo, phi lí

- NT so sánh đôi mắt nhớ thương như hai hốc đất
-> Sự xa cách đã khiến nỗi nhớ thương dâng trào
đến “giàn giụa”.

- Nhân vật trữ tình (xa quê) muốn bộc phát hết nỗi lòng mình, muốn khóc cho
thỏa nỗi lòng như những chú bống kia được giàn giụa nước mưa sông.
SÔNG ĐÁY - DÒNG SÔNG KÍ ỨC – DÒNG SÔNG NỖI NHỚ

Sông Đáy ơi! Chiều nay tôi trở lại
Những cánh buồm cổ tích đã bay xa về một niềm tức tưởi
Em đã mang đôi môi màu dâu chín sang đò một ngày sông vắng nước […]

- Hình tượng “Em” gắn với tình yêu lứa đôi, với sự nuối tiếc, “tức tưởi”
bởi em đã “sang đò”.
-> Sông chứng kiến tình yêu và cả sự lỡ làng, dở dang của họ.
=> Tình yêu với quê hương không chỉ có hình ảnh của mẹ mà còn có
hình ảnh của “em” (nuối tiếc).
Sông Đáy - "em" sống trong tâm hồn nhân vật trữ tình với nhiều
cung bậc: là cái đẹp nồng nàn, là ước vọng nhưng cũng là cả sự cay
đắng chia phôi.

II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
3. Từ câu 15-20: Cảm xúc của nhân vật trữ tình ngày trở về gặp lại Sông Đáy

Sông Đáy ơi, sông Đáy ơi …chiều
nay tôi trở lại
Mẹ tôi đã già như cát bên bờ
Ôi mùi cát khô, mùi tóc mẹ tôi
Tôi quỳ xuống vốc cát ấp vào mặt
Tôi khóc
Cát từ mặt tôi chảy xuống ròng
ròng

Phiếu học tập số 04:
Cảm xúc của nhân vật trữ tình ngày trở
lại quê hương
- Hình tượng mẹ xuất hiện trở
lại mang ý nghĩa gì?

- Cảm xúc của nhân vật trữ tình
được thể hiện như thế nào?

II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
3. Từ câu 15-20: Cảm xúc của nhân vật trữ tình ngày trở về gặp lại SĐ

- “Sông Đáy ơi” lặp hai lần ->như một tiếng gọi thiết tha báo hiệu sự trở về
muộn màng.
Mẹ tôi đã già như cát bên bờ
Ôi mùi cát khô, mùi tóc mẹ tôi.
- NT so sánh, ẩn dụ
Có 2 cách hiểu:
+ Cách hiểu 1: Người con trở về, nhưng mẹ không còn -> cố ôm cát vào
lòng, muốn níu lại một chút “hơi thở” của người mẹ. Nhưng mẹ đã mất,
giống như cát trôi tuột qua tay chảy xuống ròng ròng, không thể ở lại.
+ Cách hiểu 2: Sự đoàn tụ của con người xa quê -> quì xuống, ấp cát, đoàn
tụ với quê hương sau bao ngày xa cách.
-> “Mẹ” là hình ảnh luôn thường trực trong trái tim của người con, nhớ về quê
hương là nhớ đến mẹ với biết bao kỉ niệm. -> Tình mẫu tử thiêng liêng sâu nặng.

- Tôi khóc-> giọt nước mắt của sự thương xót, giọt nước mắt của hạnh phúc.
Cát từ mặt tôi chảy xuống ròng ròng
Từ “chảy” ở đầu bài thơ được lặp lại-> giờ đây sông Đáy không chảy vào “tôi”
nữa, mà chính “tôi” chảy vào sông Đáy-> Âm áp của tình người.

SÔNG ĐÁY – MẸ - QUÊ HƯƠNG
Þ Qua đó, thấy được mối quan hệ mật thiết của sông Đáy nhân vật trữ
tình, với tác giả.

4. Yếu tố tượng trưng trong bài thơ và vai trò đối với việc thể hiện nội dung
(Phiếu học tập số 05)

Hình tượng nghệ thuật cả bài thơ là sông Đáy, xuyên suốt khắp chiều
dài của tác phẩm
-> gợi nhiều ý nghĩa: Nó là quê hương, là tình mẫu tử, là tình yêu, và
đôi lúc nó lại là một người bạn vô hình ở bên tác giả. Nguyễn Quang
Thiều đã tạo nên một thế giới nghệ thuật trong “Sông Đáy”.

III. TỔNG KẾT
Giá trị nội dung:
Sông Đáy đã khắc họa tâm
trạng vui buồn lẫn lộn khi trở
về với quê hương, nhớ về
hình ảnh con sông Đáy, nhớ
về mẹ và “em”.

Giá trị nghệ thuật:
+ Thể thơ tự do
+ Ngôn ngữ thơ giàu nhạc
điệu và tinh tế.
+ Ngòi bút uyên bác và tạo
được cái riêng.

IV. LUYỆN TẬP

AI NHANH HƠN?

00:10

Câu 1: Thể thơ của bài Sông Đáy là:

A. Ngũ ngôn
B. Lục bát

C. Thất ngôn
D. Tự do

00:02
00:00
00:01
00:03
00:06
00:10
00:04
00:07
00:09
00:05
00:08
Câu 2: Bài thơ Sông Đáy được in trong tập nào?

A. Sự mất ngủ của
lửa

C. Lửa thiêng

B. Sự mất ngủ của gió

D. Lời thì thầm từ xa xưa

00:02
00:00
00:01
00:03
00:06
00:10
00:04
00:07
00:09
00:05
00:08
Câu 3: Hình ảnh mẹ và sông Đáy có liên hệ gì với nhau?

A. Sông Đáy là người mẹ thiên
nhiên, cũng như người mẹ tảo
tần
B. Đều là miền nhớ gắn với
tuổi thơ của nhân vật trữ tình

C. Là nơi chứa đựng
hoài niệm
D. Tất cả đáp án trên

00:02
00:00
00:01
00:03
00:06
00:10
00:04
00:07
00:09
00:05
00:08
Câu 4: Câu thơ sau sử dụng biện pháp tu từ nào?
Một cây ngô cuối vụ khô gầy
Suốt đời buồn trong tiếng lá reo

A. Hoán dụ

C. Nhân hóa

B. Ẩn dụ

D. So sánh

00:02
00:00
00:01
00:03
00:06
00:10
00:04
00:07
00:09
00:05
00:08
Câu 5: Ý nghĩa nội dung của bài thơ Sông Đáy là:

A. Sông Đáy gắn với những hoài

niệm của nhà thơ

C. Cả 2 ý trên đều đúng

B. Tình yêu quê hương, tình mẫu

tử, là tình yêu đôi lứa, nỗi nhớ
khắc khoải suốt cuộc đời của
nhà thơ

D. Cả 2 ý trên đều sai

VẬN DỤNG
(Phiếu học tập số 06)
Viết 1 đoạn văn ngắn
khoảng 5-7 câu cảm nhận
về hình tượng “Mẹ” trong
bài thơ Sông Đáy

Tìm/Sưu tầm thêm
các bài thơ, bài hát về
con sông quê hương

Tìm/Sưu
tầm
thêm các bài thơ,
bài hát/
Vẽ
tranh về sông
Cầu, về quê
hương Bắc Kạn