Lòch söû ñòa phöông An Giang 7:
CHỦ ĐỀ 2: VÙNG ĐẤT AN GIANG TRONG THỜI KÌ MỞ ĐẤT,
XÁC LẬP CHỦ QUYỀN.

1/. VÙNG ĐẤT AN GIANG TỪ THẾ KỈ VII ĐẾN THẾ
KỈ XVII.

2/. QUÁ TRÌNH MỞ ĐẤT, XÁC LẬP CHỦ QUYỀN
VÙNG ĐẤT AN GIANG
3/. QUÁ TRÌNH MỞ ĐẤT, XÁC LẬP CHỦ QUYỀN
VÙNG ĐẤT AN GIANG

KHỞI ĐỘNG
Quan sát hình 1, SGK trang 13
Em hãy cho biết tên gọi của một cù lao nổi tiếng vùng đất An
Giang. Chia sẽ hiểu biết của em về địa danh này.

Cù lao Giêng thuộc huyện Chợ Mới, tỉnh An Giang là một cù lao
nằm gọn trên dòng sông Tiền, bao gồm ba xã Tấn Mỹ, Mỹ Hiệp
và Bình Phước Xuân. Các thư tịch cổ gọi nơi đây là Doanh Châu
bởi dáng dấp giống như Doanh Châu, một trong ba đảo thần tiên
ở hạ giới (Bồng Lai, Phương Trượng, Doanh Châu). Nhà văn
Nguyên Hùng gọi cù lao Giêng là “đệ nhất cù lao” bởi vẻ đẹp
của cảnh quan thiên nhiên, đất đai màu mỡ, khí hậu trong lành,
sản vật dồi dào, phong phú.

Ở cù lao Giêng có địa danh Phủ Thờ, thuộc xã Bình Phước Xuân. Sách Địa
Chí An Giang ghi: “Phủ Thờ: Tên một địa danh ở cù lao Giêng thuộc ấp Bình
Quới, xã Bình Phước Xuân (Chợ Mới) được dùng đặt tên cho một bến đò gọi
là bến đò Phủ Thờ, một cái chợ gọi là chợ Phủ Thờ. Phủ Thờ là một ngôi nhà
lớn (phủ đường) dành cho thờ cúng làm lễ giỗ cho một kiếng họ (cách họ).
Đây nói về họ Nguyễn của ông Nguyễn Văn Núi từ Bình Định vào khai hoang
lập nghiệp ở đây”.
Phủ Thờ là tên gọi ngôi thờ Ba quan Thượng đẵng của tộc họ Nguyễn trên đất
cù lao Giêng. Đó là ba thanh niên người địa phương Nguyễn Văn Thư,
Nguyễn Văn Kinh, Nguyễn Văn Diện là con của ông Nguyễn Văn Núi, theo
phò Nguyễn Ánh lập nhiều chiến công, trong đó xuất sắc nhất là Nguyễn Văn
Thư, năm 1802 được Nguyễn Ánh sắc phong là Khâm sai Chưởng dinh Thư
Ngọc hầu.

1/. VÙNG ĐẤT AN GIANG TỪ THẾ KỈ VII ĐẾN THẾ KỈ XVII.

Vùng đất An Giang từ thế kỉ I –VII,
phát triển mạnh dưới thời kì Vương
quốc Phù Nam.

Óc Eo –Ba Thê là trung tam văn hóa
Óc Eo với nhiều thành tựu rực rỡ.
Đến thế kỉ VII, Phù Nam suy yếu và
bị Chân Lạp thôn tính và sát nhập
vào Chân Lạp.

Vương quốc Phù Nam từ TK I –VII

Sau khi chiếm được Phù Nam,
vùng đất này được gọi là Thuỷ
Chân Lạp. Việc cai quản vùng
lãnh thổ mới đối với Chân Lạp hết
sức khó khăn. Trước hết đây là
một vùng đồng bằng mới bồi lấp
còn ngập nước và sình lầy, người
Khmer với dân số ít ỏi chưa thể tổ
chức khai thác trên quy mô lớn.
Hơn nữa, việc khai khẩn đất đai
trên lãnh thổ của Lục Chân Lạp
cũng còn đang đòi hỏi rất nhiều
thời gian và sức lực.
Vào nửa sau thế kỉ thứ VIII, quân
đội Srivijaya của người Java đã
liên tục tiến công vào các quốc gia
trên bán đảo Đông Dương. Kết
cục là Thuỷ Chân Lạp bị quân
Java chiếm. Cả vương quốc Chân
Lạp gần như bị lệ thuộc vào
Srivijaya. Cục diện này mãi đến
năm 802 mới kết thúc.

Tuy nhiên, người Khmer lúc này muốn dồn sức phát triển các
vùng trung tâm truyền thống của họ ở khu vực Biển Hồ, trung
lưu sông Mê Kông và hướng nỗ lực bành trướng sang phía
tây, vùng lưu vực sông Chao Phaya.
Trong khoảng thời gian từ thế kỷ IX đến cuối thế kỷ XI, Chân
Lạp trở thành một quốc gia cường thịnh, tạo dựng nên nền
văn minh Angkor rực rỡ, đồng thời mở rộng lãnh thổ lên tận
Nam Lào và trùm lên cả lưu vực sông Chao Phaya. Trong khi
đó qua các di tích khảo cổ học, dấu tích của văn hoá Khmer
và văn minh Angkor ở vùng Đồng Nai – Gia Định hết sức mờ
nhạt.

Do chiến tranh và phải tập trung công sức phát triển các trung tâm ở
vùng lục địa, sau mấy thế kỷ thuộc Chân Lạp, đến thế kỷ XIII theo
Chu Đạt Quan, vùng đất Nam Bộ vẫn còn là một vùng đất hoang vu
với những “bụi rậm của khu rừng thấp… tiếng chim hót và thú vật
kêu vang dội khắp nơi… những cánh đồng bị bỏ hoang phế, không
có một gốc cây nào. Xa hơn tầm mắt chỉ toàn là cỏ kê đầy rẫy, hàng
trăm hàng ngàn con trâu rừng tụ họp thành từng bầy trong vùng này,
tiếp đó là nhiều con đường dốc đầy tre chạy dài hàng trăm dặm…”.
Bắt đầu từ thế kỷ XIV, Chân Lạp phải đối phó với sự bành trướng của các
vương triều Thái từ phía tây, đặc biệt là từ sau khi vương quốc Ayuthaya
hình thành. Trong gần một thế kỷ, Chân Lạp liên tiếp phải đối phó với
những cuộc tiến công từ phía người Thái, có lúc kinh thành Angkor đã bị
quân đội Ayuthaya chiếm đóng.
Từ thế kỉ XVI, do sự can thiệp của Xiêm, triều đình Chân Lạp bị chia rẽ
sâu sắc và dần bước vào thời kì suy vong, hầu như không có điều kiện
quan tâm đến vùng đất còn ngập nước ở phía đông và trên thực tế đã
không đủ sức quản lý vùng đất này. Trong bối cảnh đó, nhiều cư dân Việt
từ đất Thuận Quảng đã vào vùng Mô Xoài, Đồng Nai (miền Đông Nam
Bộ) khai khẩn đất hoang, lập làng sinh sống.

Năm 1620 vua Chân Lạp Chey Chetta II đã cưới con gái chúa Nguyễn
Phúc Nguyên làm vợ. Đối với Chân Lạp, việc kết thân với chúa
Nguyễn là để dựa vào lực lượng quân sự của người Việt lúc này đang
rất mạnh nhằm làm giảm sức ép từ phía Xiêm.
Với chúa Nguyễn, quan hệ hữu hảo này tạo điều kiện thuận lợi cho
người Việt, vốn đã có mặt từ trước, được tự do khai khẩn đất hoang và
làm ăn sinh sống trên đất Thuỷ Chân Lạp và tăng cường ảnh hưởng của
họ Nguyễn với triều đình Oudong.
Năm 1623 chúa Nguyễn chính thức yêu cầu triều đình Chân Lạp cho
dân Việt mở rộng địa bàn khai phá trên những vùng đất thưa dân và để
quản lý, chúa Nguyễn lập ở Pray Kor (vùng Sài Gòn ngày nay) một
trạm thu thuế. Vua Chân Lạp đã chấp thuận đề nghị này. Vào thời điểm
đó cư dân Việt đã có mặt ở hầu khắp miền Đông Nam Bộ và Sài Gòn.

Lược đồ phân bố các di tích thời kì Chân Lạp thế kỉ VII – XIV tại
đồng bằng Nam Bộ.

2/. QUÁ TRÌNH MỞ ĐẤT, XÁC LẬP CHỦ QUYỀN
VÙNG ĐẤT AN GIANG

Vieäc xaùc laäp ñòa giôùi haønh chính ôû An Giang
ñöôïc thöïc hieän trong hoaøn caûnh naøo ?

( Neâu nhöõng vieäc laøm cuûa Nguyeãn Höõu Caûnh .)

Nguyeãn Höõu Caûnh
( Nguyeãn Höõu Kính) sinh naêm 1650 taïi
laøng Gia Mieâu, huyeän Toáng Sôn, tænh
Thanh Hoùa, laø con thöù cuûa Nguyeãn
Höõu Daät vaø laø em ruoät cuûa Thoáng suaát
Nguyeãn Höõu Haøo. Naêm 1692, oâng laøm
Toång binh ñaùnh deïp giaëc Baø Tranh taïi
Thuaän Thaønh ( Bình Thuaän). Sau ñoù,
Nguyeãn Höõu Caûnh ñöôïc cöû laøm Traán
thuû dinh Bình Khang ( tænh Khaùnh Hoøa
). Naêm 1698, laøm Thoáng suaát kinh löôïc
ñaát Gia Ñònh, laäp hai huyeän Taân Bình
vaø Phöôùc Long. Naêm 1700, treân ñöôøng
ñaùnh deïp quaân Naëc Thu, luùc trôû veà oâng
döøng quaân taïi cuø lao Caây Sao ( huyeän
Chôï Môùi ). Oâng maát taïi Saàm Giang
( Myõ Tho ) treân ñöôøng ruùt quaân veà
Gia Ñònh.
Töôïng Nguyeãn Höõu Caûnh ( 1650 – 1700)

Sự kiện đánh
dấu việc mở
rộng phạm vi
kiểm soát của
chúa Nguyễn ở
vùng đất phía
Nam

-Năm 1757, Nặc Tôn dựa vào chúa
Nguyễn nắm quyền lực ở Chân Lạp
và dân đất Tầm Phong Long cho
chúa Nguyễn.
-Chúa Nguyễn cử Nguyễn Cư
Trinh vào tiếp nhận và lập ra ba
đạo: Đông Khẩu, Tân Châu, Châu
Đốc.

*Một số địa danh lịch sử

Cù lao Ông Chưởng
Cù lao Ông Chưởng là tên một địa
danh bao gồm phần lớn diện tích của
huyện Chợ Mới,tỉnh An Giang,nằm
trên con rạch cùng tên.Rạch Ông
Chưởng là nơi tiếp giáp sông Vàm
Nao,rạch uốn khúc,chảy theo hướng
Đông Bắc-Tây Nam,dài 23km

Cù lao Ông Chưởng
Trước Đây,rạch Ông Chưởng được
người xưa gọi là rạch Cây Sao bởi
chảy cạnh bên cồn Cây Sao.Đến
khi Khâm sai Chưởng binh Lễ
Thành hầu Nguyễn Hữu Cảnh đến
khai thác vùng đất này,người dân
nhớ công đức đã đổi tên là rạch
Ông Chưởng

Cù lao Ông Chưởng
Cù lao Ông Chưởng là nơi được khai
phá đầu tiên của vùng đất An Giang
, gắn với sự hình thành và phát
triển của huyện Chợ Mới. Điều kiện
địa lí tự nhiên thuận lợi của Cù lao
Ông Chưởng đã thu hút cư dân tới
định cư,lập làng,xác lập chủ quyền
trên thực tế ở vùng đất.Lưu dân ở
vùng Cù lao Ông Chưởng được gọi
là"hai Huyện"(Phước Long và Tân
BÌnh).Họ vẫn giữ được mẫu mực về
thuần phong mĩ tục,giữ được nếp
ăn,nếp nghĩ của người Việt

Cù lao Ông Chưởng

Trải qua hàng trăm năm,Cù lao Ông
Chưởng-Chợ Mới là vùng quê thanh

bình,nơi lưu giữ nhiều dấu tích lịch sử
văn hóa của quê hương An Giang từ
buổi đầu mở đất

Thị xã Tân Châu

Tân Châu(An Giang) là 1 trong 3 đạo được
chúa Nguyễn thành lập vào năm 1757 nhằm
tang cường phòng thủ ở biên giới. Đạo Tân
Châu ở bên phía song Tiền,có đồn quân đóng
ở Koh Teng( tức Bãi Dinh, ngày nay là Cù Lao
Giêng)
Tân Châu có vai trò là đơn vị quân sự, chốt giữ vùng đất cương
còn hoang vu, hẻo lánh. Dần dần lưu dân đã đi di cư tới,khai mở
vùng đất,hình thành những cộng đồng cư dân phong phú,với những
văn hóa dân tộc đặc sắc.
Tân Châu có 1 số các địa điểm du lịch như: làng chăm châu
giang,chùa giồng thánh,đền nổi,…

Thị xã Tân Châu
Làng nghề dệt chiếu Uzu

Làng nghề dệt thổ cẩm

Làng Chăm Châu Giang

Chùa Giồng Thành

Thành phố Châu Đốc

Châu Đốc (An Giang) là 1 trong 3 đạo
được chúa Nguyễn thành lập vào năm 1757
nhằm tăng cường phòng thủ ở biên giới. Đạo
Châu Đốc đặt ở bên phía song Hậu, có đồn
quân đóng ở Mok Chruk(tức là Châu Đốc).
Châu Đốc có vai trò là đơn vị quân sự, chốt giữ vùng đất cương
còn hoang vu, hẻo lánh. Dần dần lưu dân đã đi di cư tới,khai mở
vùng đất,hình thành những cộng đồng cư dân phong phú,với
những văn hóa dân tộc đặc sắc.
Châu Đốc có 1 số địa điểm su lịch như: làng nổi Châu Đốc,núi
Sam, chợ Châu Đốc,…

Thành phố Châu Đốc
Một số món ăn đặc sản

Chùa Bà Chúa Xứ Núi Sam