BỘ SÁCH CÁNH DIỀU
GIÁO VIÊN: TRƯƠNG THẾ THẢO

CHỦ ĐỀ 11: SINH SẢN Ở SINH VẬT

BÀI 32: KHÁI QUÁT VỀ SINH SẢN VÀ
SINH SẢN VÔ TÍNH Ở SINH VẬT.

BÀI 32: KHÁI QUÁT VỀ SINH SẢN VÀ SINH SẢN VÔ TÍNH Ở SINH VẬT.
I. KHÁI NIỆM SINH SẢN
- Sinh sản là quá trình tạo ra những cá thể mới đảm bảo sự phát triển kế tục của loài.
II. KHÁI NIỆM SINH SẢN VÔ TÍNH

- Kết quả của sinh
sản: Tạo ra những cá
thể mới, làm tăng số
lượng cá thể của loài.
- Ý nghĩa của sinh sản:
Bảo đảm sự phát triển
kế tục của loài

- Mô tả quá trình sinh sản ở
cây rau má và trùng đế
giày:
+ Quá trình sinh sản của
cây rau má: Từ một phần
thân bò của cây mẹ phát
triển thành một cây con
mới.
 + Quá trình sinh sản của
trùng đế giày: Cơ thể mẹ
phân đôi thành hai cơ thể
- Sinh sản ở 2 sinh vật này (rau má vàtrùng
trùnggiày
đế giày)
con. không có sự
kết hợp của yếu tố đực và yếu tố cái.
- Các sinh vật này (rau má và trùng đế giày) có hình thức sinh sản
vô
- Cơtính.
thể con sinh ra giống nhau và giống mẹ vì cơ thể con chỉ nhận
được chất di truyền từ cơ thể mẹ nên chúng giống nhau và giống

BÀI 32: KHÁI QUÁT VỀ SINH SẢN VÀ SINH SẢN VÔ TÍNH Ở SINH VẬT.
I. KHÁI NIỆM SINH SẢN
- Sinh sản là quá trình tạo ra những cá thể mới đảm bảo sự phát triển kế tục của loài.
II. KHÁI NIỆM SINH SẢN VÔ TÍNH
- Sinh sản vô tính là hình thức sinh sản không có sự kết hợp yếu tố đực và yếu tố
cái. Do vậy, cơ thể con chỉ nhận được chất di truyền nên giống nhau và giống mẹ.
- Sinh sản vô tính có ở các nhóm sinh vật: vi khuẩn, nguyên sinh vật, một số loài
nấm, thực vật, động vật.
1. Sinh sản vô tính ở thực vật

- Hình thức sinh sản
của các cây trong hình
32.2:
+ Cây lá bỏng con
được sinh ra từ lá của
cây mẹ.
+ Cây dâu tây con
được sinh ra từ thân
của cây mẹ.
+ Cây gừng con được
sinh ra từ thân rễ của
- Các hình thức sinh sản sinh dưỡng ở thực vật: Sinh sản sinh
cây mẹ.
dưỡng là sự hình thành cây mới từ một phần của cơ quan sinh
+ Cây khoai lang được
dưỡng như rễ, thân, lá. Điểm khác biệt của các hình thức sinh sản
sinh ra từ rễ củ của cây
sinh dưỡng ở thực vật chính là cơ quan sinh dưỡng phát sinh thành
mẹ.
cây con.

BÀI 32: KHÁI QUÁT VỀ SINH SẢN VÀ SINH SẢN VÔ TÍNH Ở SINH VẬT.
I. KHÁI NIỆM SINH SẢN
- Sinh sản là quá trình tạo ra những cá thể mới đảm bảo sự phát triển kế tục của loài.
II. KHÁI NIỆM SINH SẢN VÔ TÍNH
- Sinh sản vô tính là hình thức sinh sản không có sự kết hợp yếu tố đực và yếu tố
cái. Do vậy, cơ thể con chỉ nhận được chất di truyền nên giống nhau và giống mẹ.
- Sinh sản vô tính có ở các nhóm sinh vật: vi khuẩn, nguyên sinh vật, một số loài
nấm, thực vật, động vật.
1. Sinh sản vô tính ở thực vật
Thực vật có hai hình thức sinh sản vô tính:
+ Sinh sản bằng bào tử.
+ Sinh sản sinh dưỡng: là sự hình thành cây mới từ 1 phần của cơ quan sinh dưỡng
(rễ, thân, lá).

- Hình thức sinh sản
bằng bào tử: cây rêu, cây
dương xỉ…

- Hình thức sinh sản sinh dưỡng:
thân cây rau má, củ gừng, củ khoai lang,
lá thuốc bỏng…

- Sau một thời gian đoạn thân cây hoa hồng
này nảy chồi, mọc rễ ở các mấu thân.
- Đoạn thân này có thể phát triển thành cây
mới vì đã có đủ rễ và chồi.

BÀI 32: KHÁI QUÁT VỀ SINH SẢN VÀ SINH SẢN VÔ TÍNH Ở SINH VẬT.
I. KHÁI NIỆM SINH SẢN
- Sinh sản là quá trình tạo ra những cá thể mới đảm bảo sự phát triển kế tục của loài.
II. KHÁI NIỆM SINH SẢN VÔ TÍNH
- Sinh sản vô tính là hình thức sinh sản không có sự kết hợp yếu tố đực và yếu tố
cái. Do vậy, cơ thể con chỉ nhận được chất di truyền nên giống nhau và giống mẹ.
- Sinh sản vô tính có ở các nhóm sinh vật: vi khuẩn, nguyên sinh vật, một số loài
nấm, thực vật, động vật.
1. Sinh sản vô tính ở thực vật
Thực vật có hai hình thức sinh sản vô tính:
+ Sinh sản bằng bào tử. Ví dụ: cây rêu, cây dương xỉ…
+ Sinh sản sinh dưỡng: là sự hình thành cây mới từ 1 phần của cơ quan sinh dưỡng
(rễ, thân, lá). Ví dụ: rau má, khoai lang, khoai tây, thuốc bỏng…
2. Sinh sản vô tính ở động vật

Tiêu
chí
Khái
niệm

Đặc
điểm

Nảy chồi

Trinh sản

Phân mảnh

Trứng không thụ
Từ cơ thể mẹ nảy ra một cái
tinh mà phát Cá thể mới được sinh ra từ
chồi. Chồi này phát triển
triển thành cá một mảnh của cơ thể mẹ.
thành cá thể mới.
thể mới.
- Lúc đầu, cá thể mới phát
triển gắn liền với sinh vật
mẹ. Sau khi trưởng thành,
mới tách hẳn khỏi cơ thể
mẹ.
- Cá thể mới có vật chất di
truyền giống cơ thể mẹ.

Ví dụ Thuỷ tức

- Cá thể mới
luôn là giống
đực.
- Cá thể mới có
vật
chất
di
truyền khác cơ
thể mẹ.

- Từ một mảnh khuyết
thiếu từ mẹ sẽ phát triển
đầy đủ thành một cá thể
mới hoàn thiện.
- Cá thể mới có vật chất di
truyền giống cơ thể mẹ.

Ong, kiến…

Đỉa, Sao biển…

- Ong chúa và ong thợ đều được sinh ra từ
trứng đã thụ tinh. Tuy nhiên, ong chúa được
chăm sóc trong mũ chúa ngay từ bé và được
cho ăn hoàn toàn bằng sữa ong chúa. Còn ấu
trùng ong thợ được nuôi trong các tổ thường
và chỉ được cho ăn sữa ong chúa trong 3 ngày
đầu tiên rồi được nuôi bằng mật ong và phấn
hoa cho tới khi trưởng thành.

- Về vai trò:
 + Ong chúa là một con ong cái phát triển hoàn chỉnh. Ong chúa có nhiệm vụ đẻ
trứng để tăng quân đồng thời đảm bảo sự tồn tại của đàn ong. Đồng thời, con ong
chúa còn có nhiệm vụ duy trì trật tự xã hội của đàn ong
 + Ong thợ đảm nhận tất cả các công việc nặng nhọc nhất trong đàn ong như xây tổ,
chăm sóc ấu trùng, ong non và ong chúa, tìm kiếm thức ăn, phòng chống kẻ thù,…
- Trong tổ ong có sự khác nhau về hình thái và vai trò của các loại ong chúa, ong
thợ và ong đực vì để đảm bảo trật tự xã hội trong một tổ ong.

BÀI 32: KHÁI QUÁT VỀ SINH SẢN VÀ SINH SẢN VÔ TÍNH Ở SINH VẬT.
I. KHÁI NIỆM SINH SẢN
II. KHÁI NIỆM SINH SẢN VÔ TÍNH
1. Sinh sản vô tính ở thực vật
Thực vật có hai hình thức sinh sản vô tính:
+ Sinh sản bằng bào tử. Ví dụ: cây rêu, cây dương xỉ…
+ Sinh sản sinh dưỡng: là sự hình thành cây mới từ 1 phần của cơ quan sinh dưỡng
(rễ, thân, lá). Ví dụ: rau má, khoai lang, khoai tây, thuốc bỏng…
2. Sinh sản vô tính ở động vật
Động vật có các hình thức sinh sản vô tính là: nảy chồi (thủy tức), phân mảnh
(đỉa, sao biển) và trinh sản (ong, kiến…).
III. VAI TRÒ VÀ ỨNG DỤNG CỦA SINH SẢN VÔ TÍNH TRONG THỰC
TIỄN
Sinh sản vô tính có vai trò quan trọng trong việc duy trì các đặc điểm của
sinh vật. Ứng dụng sinh sản vô tính trong nhân nhanh giống cây trồng bằng các
phương pháp như: nuôi cấy mô, giâm cành, chiết cành…

Nuôi cấy mô của một loài cây có thể cho ra rất nhiều cây non của loài cây đó
trong một thời gian ngắn với những đặc điểm y hệt cây mẹ.
Trong 8 tháng từ một củ khoai tây đã thu được 2000 triệu mầm giống đủ
trồng cho 40 ha bằng phương pháp nuôi cấy mô.

- Nuôi cấy mô: Cây phong lan, cây sâm ngọc linh, chuối…
- Giâm cành: cây rau muống, cây rau ngót, cây hoa hồng,…
- Chiết cành: Cây cam, bưởi, táo,...

Ví dụ về ứng dụng sinh sản vô tính của sinh vật ở địa phương em:
- Chiết cành cam, táo, bưởi,… để nhân nhanh giống cây trồng, rút ngắn thời gian
sinh trưởng của cây, sớm được thu hoạch.
- Giâm cành rau muống, khoau lang, mía,….

Một số loại rau, củ, quả mà gia đình em thường sử dụng được
sản xuất bằng hình thức sinh sản sinh dưỡng: rau muống, khoai
lang, rau ngót, táo, cam, bưởi, khoai tây, mía,…

- Nuôi cấy mô là những biện pháp
nhân nhanh giống cây trồng vì: Ở
phương pháp này, từ một mẩu mô
nhỏ của một cây mẹ có thể tạo ra
hàng loạt cây con giống nhau và
giống cây mẹ.
- Giâm cành, chiết cành là những
biện pháp nhân nhanh giống cây
trồng vì: Về bản chất, ở những
phương pháp này, những cơ thể mới
được sinh ra và phát triển từ những
phần vốn đã có sự sống từ cây mẹ.
Do đó, nếu sử dụng các biện pháp
này sẽ rút ngắn được thời gan sinh
trưởng của cây – cây nhanh cho thu
hoạch hơn.

- Ứng dụng sinh sản vô tính trong nông, lâm nghiệp:
+ Trong lâm nghiệp, đã nghiên cứu thành công
phương pháp vi nhân giống bằng nuôi cấy mô phân
sinh kết hợp với công nghệ nhân hom ở quy mô lớn
cho một số loài cây lấy gỗ (bạch đàn, keo, hông, lát
hoa).
 + Các nhà khoa học cũng đã hoàn thiện quy trình tái
sinh cây có múi bằng phôi vô tính kết hợp với công
nghệ vi ghép đỉnh sinh trưởng để nhân nhanh và tạo
giống cam, quýt sạch bệnh.

- Công nghệ nuôi cấy mô tế bào động vật:
Tế bào động vật tách từ mô có thể được nuôi cấy trên các
loại môi trường dinh dưỡng tổng hợp bên ngoài cơ thể,
chúng sinh trưởng bằng cách tăng số lượng và kích thước tế
bào. Kĩ thuật nuôi cấy tế bào động vật đã tạo cơ hội để
nghiên cứu các tế bào ung thư, phân loại các khối u ác tính,
mô hình thực nghiệm để khảo sát tác động của hóa chất, xác
định sự tương hợp của mô trong cấy ghép và nghiên cứu các
tế bào đặc biệt cùng sự tương tác của chúng,… Kĩ thuật nuôi
cấy tế bào động vật có vú có thể được ứng dụng để sản xuất
các hợp chất hóa sinh quan trọng dùng trong chẩn đoán như
các hormone sinh trưởng của người, interferon, hoạt tố
plasminogen mô, các viral vaccine và các kháng thể đơn
dòng. Theo phương pháp truyền thống các hợp chất hóa sinh
này được sản xuất bằng cách sử dụng các động vật sống hoặc
được tách chiết từ xác người chết. Như vậy, công nghê nuôi
cấy mô tế bào động vật đã có những vai trò to lớn cho ngành
y sinh học.

Bài 1:  Trong sinh sản sinh dưỡng ở thực vật, cây mới được tạo ra
A. từ một phần của cơ quan sinh dưỡng của cây.
B. chỉ từ rễ của cây.
C. chỉ từ một phần thân của cây.
D. chỉ từ lá của cây.
Bài 2:  Đặc điểm nào sau đây không thuộc sinh sản vô tính?
A. Cơ thể con sinh ra hoàn toàn giống nhau và giống cơ thể mẹ ban đầu.
B. Tạo ra cá thể mới rất đa dạng về các đặc điểm thích nghi.
C. Tạo ra số lượng lớn con cháu trong một thời gian ngắn.
D. Tạo ra các cá thể thích nghi tốt với môi trường sống ổn định.
Bài 3:  Trường hợp nào sau đây không phải là sinh sản vô tính ở thực vật?
A. Cây cỏ gấu non phát triển từ rễ củ.
B. Cây dương xỉ non phát triển từ bào tử.
C. Cây sắn dây phát triển từ một đoạn thân.
D. Cây táo non phát triển từ hạt.

Bài 4:  Lợi ích của việc nhân giống cây ăn quả lâu năm bằng phương pháp chiết
cành là
A. cây con dễ trồng và tốn ít công chăm sóc.
B. nhân giống cây nhanh và hiệu quả cao.
C. cây tránh được sâu bệnh gây hại cho lá, hoa, quả.
D. rút ngắn thời gian sinh trưởng của cây, sớm thu hoạch và biết trước đặc tính của
quả.
Bài 5:  Động vật nào sau đây chỉ có hình thức sinh sản vô tính?
A. Bọt biển.
B. Voi.
C. Giun đũa.
D. Chuồn chuồn.
Bài 6:  Hình thức sinh sản nào sau đây chỉ tạo ra đúng hai cá thể con giống hệt nhau
từ một cá thể mẹ?
A. Trinh sinh.
B. Phân đôi.
C. Nảy chồi.D. Phân mảnh.