CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI
I. Kiến thức cơ bản về Các Phương châm hội thoại (PCHT):
1. Phương châm về lượng.
2. Phương châm về chất.
3. Phương châm quan hệ.
4. Phương châm cách thức.
5. Phương châm lịch sự.
II. Những lưu ý về Các Phương châm hội thoại (PCHT):
1. Quan hệ giữa PCHT với tình huống giao tiếp.
2. Những trường hợp không tuân thủ PCHT.

CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI
I. PHƯƠNG CHÂM VỀ LƯỢNG.
1. Đọc các đoạn đối thoại sau:
a. Đoạn thoại giữa An và Ba (S/8)
An: - Cậu có biết bơi không?
Ba: - Biết chứ, thậm chí còn bơi giỏi nữa.
An: - Cậu học bơi ở đâu vậy?
Ba: - Dĩ nhiên là ở dưới nước chứ còn ở đâu.
b. Truyện cười “Lợn cưới, Áo mới” S/9
2. Nhận xét:
a. Câu hỏi SGK tr8

2. Nhận xét:
a. Câu hỏi SGK tr8.
Trước hết cần hiểu rõ:
- Bơi: Di chuyển trong nước và trên mặt nước bằng cử động
cơ thể.
- Câu trả lời của “Ba”:
+ Thừa: “dưới nước”
+ Thiếu: “địa điểm cụ thể”

2. Nhận xét:
b. Câu hỏi SGK tr9
- Cười: tính “khoe của” của hai anh nhà giàu.
- Thừa: từ cưới, mặc áo mới này.
 Không đáp ứng yêu cầu giao tiếp.
Từ 2 VD trên cần phải tuân thủ yêu cầu
gì khi giao tiếp?
 Ghi nhớ S/9

CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI
II. PHƯƠNG CHÂM VỀ CHẤT.
1. Đọc truyện cười sau: S/9,10
2. Nhận xét: Truyện “Quả bí khổng lồ”
Truyện phê phán tính nói khoác, nói sai sự thật
Vậy trong giao tiếp có điều gì cần tránh?
 Ghi nhớ S/10

CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI
@. LUYỆN TẬP.
1. Tìm những thành ngữ có nội dung liên quan đến PC về
lượng
- Nói có đầu có đuôi.
- Ăn nên đọi, nói nên lời.
- Mẹ tròn con vuông.
2. Phát hiện lỗi liên quan đến PC về lượng trong VB cụ thể

“Có thầy đề (thư ký ngày xưa) tính hay nịnh
quan, hễ trông thấy cái gì hơi khác một tí là vơ
lấy, tán luôn. Một hôm, quan đang ngồi ở công
đường, thầy đề đứng hầu bên cạnh, trông ra sân
thấy con vịt đứng ngủ, co một chân lên.
Thầy liền tìm chuyện, nói:
- Bẩm quan lớn, con vịt... Không ngờ con vịt thức
dậy, buông chân xuống.
Quan quay lại hỏi:
- Con vịt làm sao, thầy?
Thầy luống cuống không biết nói gì, đáp liều:
- Bẩm, con vịt hai chân ạ!
Quan nghe thầy nói vớ vẩn, liền bảo:

2. Phát hiện lỗi liên quan đến PC về lượng trong VB cụ thể.
Trong câu chuyện trên Thầy đề đã vi phạm PCHT nào? Vì
sao?
 Vi phạm PC về lượng, thừa cụm từ “hai chân”
3. Tìm những thành ngữ có nội dung liên quan đến PC về
chất.
- Ăn không nói có; ăn ốc nói mò. (Bịa đặt, vu khống)
- Khua môi múa mép (Ba hoa, khoác lác)
- Hứa hưu hứa vượn (Hứa một cách vô trách nhiệm)

@. LUYỆN TẬP.
4. Phát hiện lỗi liên quan đến PC về chất trong VB cụ thể
Câu chuyện “Con rắn vuông”
Anh chàng nọ tính khoác lác đã quen. Bữa kia đi
chơi về bảo vợ:
– Này mình ạ! Hôm nay tôi đi vào rừng trông thấy
một con rắn, chao ôi, to đến là to, dài đến là dài.
Bề ngang thì chắc chắn là bốn mươi thước rồi, còn
bề dài thì dễ đến hơn trăm thước.
Vợ không tin, nhưng cũng định trêu chồng một mẻ:
– Tôi nghe người ta nói có rắn dài đã nhiều. Nhưng
làm gì có giống rắn dài như anh nói thế. Tôi nhất
định không tin.

Vợ bĩu môi:
– Cũng chẳng đến!
Chồng cương quyết:
– Tôi chắc chắn là nó dài sáu mươi thước chứ không
ngoa.
Vợ vẫn khăng khăng:
– Vẫn không dài đến nước ấy đâu!
Chồng rút lui một lần nữa:
– Lần này tôi nói thật nhé. Con rắn dài đến bốn
mươi thước, không kém một phân.
Vợ bò lăn ra cười:
– Con rắn anh thấy, bề ngang đã chắc chắn là bốn
mươi thước, bề dài cũng lại đến bốn mươi thước

4. Phát hiện lỗi liên quan đến PC về chất trong VB cụ thể
Câu chuyện “Con rắn vuông”
Trong câu chuyện trên người chồng đã vi phạm PCHT nào?
Vì sao?
 Vi phạm PC về chất, nói điều không có thực.

CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI
III. PHƯƠNG CHÂM QUAN HỆ.
1. VD: Tìm hiểu thành ngữ “Ông nói gà, bà nói vịt”- S/21
2. Nhận xét:
?. Thành ngữ này dùng để chỉ tình huống hội thoại như thế
nào?
?. Điều gì sẽ xảy ra khi xuất hiện tình huống hội như vậy?
 Rút ra bài học gì trong giao tiếp?
 Ghi nhớ (S/21)

CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI
IV. PHƯƠNG CHÂM CÁCH THỨC.
1. VD: Tìm hiểu thành ngữ “dây cà ra dây muống”, “lúng
búng như ngậm hột thị”- S/21
2. Nhận xét:
?. Hai thành ngữ này dùng để chỉ cách nói như thế nào?
?. Những cách nói đó ảnh hưởng đến giao tiếp ra sao?
 Qua đó có thể rút ra bài học gì trong giao tiếp?
 Ghi nhớ (S/22)

CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI
V. PHƯƠNG CHÂM LỊCH SỰ.
1. Đọc truyện “Người ăn xin” - S/22
2. Nhận xét:
?. Vì sao người ăn xin và cậu bé đều cảm thấy mình đã nhận
được từ người kia một cái gì đó?
 Có thể rút ra bài học gì từ câu chuyện này?
 Ghi nhớ (S/23)

@. LUYỆN TẬP.
1. Tìm những thành ngữ có nội dung liên quan đến PC quan
hệ.
2. Phép tu từ từ vựng nào đã học (so sánh, ẩn dụ, nhân hoá,
hoán dụ, điệp ngữ, nói quá, nói giảm nói tránh) có liên quan
trực tiếp tới phương châm lịch sự? Cho VD
- Nói giảm, nói tránh.
- Ví dụ: Thằng bé bớt đi ngoài chưa hở bác? (nói giảm nói
tránh)

3. Tìm những thành ngữ có nội dung liên quan đến PC cách
thức.
Mẫu: ấp a ấp úng
4. Phát hiện lỗi liên quan đến PC cách thức trong VB cụ thể.
Đọc đoạn văn sau:
“Bố đang ngồi đọc sách. Bỗng cậu con trai 5 tuổi chạy vào
phòng hỏi:
- Quả bóng của con lúc nảy, bố thấy ở đâu không bố?
Ông bố vừa đọc vừa bảo: Nó nằm ngay dưới quyển thơ Tố
Hữu kia kìa.”

5. Phát hiện lỗi liên quan đến PC lịch sự trong VB cụ thể.
Đọc truyện cười sau và trả lời câu hỏi:
CHÀO HỎI
Anh chàng nọ ở nhà vợ tại một vùng quê, được
người nhà dặn là phải luôn chào hỏi mọi người
xung quanh.
Một hôm, anh ta ra đường và thấy một người đang
đốn cành trên một cây cao, liền ra dấu gọi.
Người kia dừng việc, lật đật trèo xuống hỏi;
– Có chuyện gì thế?
– Có gì đâu! Bác làm việc vất vả lắm phải không?
(Theo truyện cười dân gian Việt Nam)

- Nhân vật chàng rể có tuân thủ đúng phương
châm lịch sự không? Vì sao em nhận xét như
vậy?
6.
Giảithể
thíchrút
nghĩa
thành
ngữcâu
sau và
cho biếtnày?
mỗi
- Có
ra của
bàicác
học
gì từ
chuyện
thành ngữ liên quan đến PCHT nào? – S/24
a. Nói băm nói bổ.
b. Nói như đấm vào tai.
c. Điều nặng tiếng nhẹ.
d. nửa úp nửa mở.
e. Mồm loa mép giải.
g. Đánh trống lảng.
h. Nói như dùi đục chấm mắm cáy.

CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI
VI. QUAN HỆ GIỮA PCHT VỚI TÌNH HUỐNG GIAO
TIẾP.
1. Đọc truyện cười “Chào hỏi” - S/36
2. Nhận xét: dựa vào câu hỏi S/36
Chàng rể không tuân thủ PC lịch sự. Vì đã quấy rối, gây
phiền cho người khác.
Qua câu chuyện trên, chúng ta có thể rút ra bài học gì
trong giao tiếp?
 Ghi nhớ (S/36)

Khi giao
tiếp, Cần
xác định
rõ tình
huống
giao tiếp

Nói với ai? (Đối tượng giao tiếp)
Nói khi nào? (Thời điểm giao tiếp)
Nói ở đâu? (Hoàn cảnh giao tiếp)
Nói để làm gì? (Mục đích giao tiếp)

CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI
VII. NHỮNG TRƯỜNG HỢP KHÔNG TUÂN THỦ PCHT.

1. Đọc lại các VD …. - S/37 và nhận xét theo câu hỏi SGK
2. Đọc đoạn đối thoại giữa An và Ba - S/37 nêu nhận xét theo
câu hỏi SGK
 Vi phạm PC về chất. (không nắm rõ vấn đề)
3. Khi bác sĩ nói dối bệnh nhân nan y … - S/37 nêu nhận xét
theo câu hỏi SGK
 Vi phạm PC về chất. (nhân đạo)
4. Tìm hiểu câu nói “Tiền bạc chỉ là tiền bạc” - S/37 nêu
nhận xét theo câu hỏi SGK
 Cố tình vi phạm PC về lượng.

CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI
VII. NHỮNG TRƯỜNG HỢP KHÔNG TUÂN THỦ PCHT.

@. LUYỆN TẬP.

 Ghi nhớ (S/37)

1. Đọc mẫu chuyện sau và trả lời câu hỏi. S/38
2. Đọc đoạn trích “Chân, Tay, Tai, Mắt, Miệng” và trả lời
câu hỏi. S/38