KIỂM TRA THƯỜNG XUYÊN
? Môi trường sống của sinh vật là gì?
? Có những loại môi trường nào ? Cho ví dụ minh
hoạ từng loại môi trường ?
? Phân biệt nhân tố sinh thái vô sinh và nhân tố hữu
sinh. Lấy ví dụ minh hoạ các nhân tố sinh thái và ảnh
hưởng của nhân tố sinh thái lên đời sống sinh vật.
? Lấy ví dụ minh hoạ giới hạn sinh thái.

KIỂM TRA THƯỜNG XUYÊN
- Nhân tố vô sinh (không sống): Nhiệt độ, độ ẩm, ….
- Nhân tố hữu sinh (sống)
+ Nhân tố các sinh vật khác: Cá sấu, Rêu
+ Nhân tố con người; Trồng lúa,Phá rừng
- VD: Cường độ chiếu sáng ảnh hưởng tới khả năng quang hợp
của thực vật và khả năng quan sát của động vật.
- VD: Cá rô phi ở nước ta có giới hạn sinh thái từ 5oC đến
42oC. Nhiệt độ 5oC là giới hạn dưới, 42oC là giới hạn trên,
điểm cực thuận là 30oC.

KIỂM TRA THƯỜNG XUYÊN
? Chuột sống trong rừng mưa nhiệt đới có thể chịu ảnh
hưởng của các nhân tố sinh thái sau: mức độ ngập nước,
kiến, độ dốc của đất, nhiệt độ không khí, ánh sáng, độ
ẩm không khí, rắn hổ mang, áp suất không khí, cây gỗ,
gỗ mục, gió thổi, cây cỏ, thảm lá khô, sâu ăn lá cây, độ
tơi xốp của đất, lượng mưa.
-> Hãy sắp xếp các nhân tố đó vào từng nhóm nhân tố
sinh thái.

Nhân tố vô sinh
Mức độ ngập nước
Độ dốc của đất
Nhiệt độ không khí
Ánh sáng
Độ ẩm không khí
Áp suất không khí
Gỗ mục
Gió thổi
Thảm lá khô
Độ tơi xốp của đất
Lượng mưa

Nhân tố hữu sinh
Kiến
Rắn hổ mang
Cây gỗ
Cây cỏ
Sâu ăn lá

TUẦN 23

TIẾT 45

BÀI 42. ẢNH HƯỞNG CỦA ÁNH
SÁNG LÊN ĐỜI SỐNG SINH VẬT

I. Ảnh hưởng của ánh sáng lên
đời sống thực vật .

I. Ảnh hưởng của ánh sáng lên đời sống thực vật .

I. Ảnh hưởng của ánh sáng lên đời sống thực vật .

Cây mọc trong rừng

Cây mọc nơi
quang đãng

? Nhận xét hình thái cây mọc trong rừng và hình thái cây mọc
nơi quang đãng?

-> Cây mọc trong rừng: có thân cao, thẳng, cành chỉ tập trung ở phần
ngọn, các cành phía dưới héo và rụng sớm.
-> Cây mọc nơi trống trải, quang đãng, ánh sáng mạnh: có thân thấp,
nhiều cành và tán rộng.

Quan sát tranh,mẫu vật, nghiên cứu
SGK, hoàn thành bảng 41.2:

Thảo luận nhóm

Những đặc điểm
của cây

Đặc
điểm
hình
thái

- Lá
- Thân

- Quang
hợp
- Thoát
Đặc hơi
điểm nước
sinh lí - Hô
hấp

Khi cây
sống nơi
quang
đãng

Khi cây sống
trong bóng râm,
dưới tán cây
khác, trong
nhà…

1- Phiến lá nhỏ, hẹp, màu
xanh nhạt.
2- Phiến lá lớn, màu xanh
thẫm.
3- Chiều cao bị hạn chế
bởi chiều cao bởi tán cây
phía trên, của trần nhà.
4- Thân cây thấp, số cành
nhiều.
5- Cường độ quang hợp cao
trong điều kiện ánh sáng
mạnh.

Quan
g hợp
Thoát
Đặc hơi
điểm nước
sinh lí - Hô
hấp

6- Cây có khả năng quang hợp
trong điều kiện ánh sáng yếu,
quang hợp yếu trong điều kiện
ánh sáng mạnh.
7- Cây điều tiết thoát hơi nước kém:
Thoát hơi nước tăng cao trong
điều kiện ánh sáng mạnh, khi
thiếu nước cây dễ bị héo.
8- Cây điều tiết thoát hơi nước linh
hoạt: Thoát hơi nước tăng cao
trong điều kiện ánh sáng mạnh,
thoát hơi nước giảm khi cây
thiếu nước.

10- Cường độ hô hấp yếu.

9- Cường độ hô hấp cao.

Những đặc
điểm của cây

Đặc
điểm
hình
thái

Khi cây Khi cây sống trong
sống nơi bóng râm, dưới tán
quang
cây khác, trong
đãng
nhà…

- Lá
Thân

Ảnh hưởng của ánh sáng tới hình thái và sinh lí của cây
Những đặc
Khi cây sống Khi cây sống trong bóng râm,
điểm của cây nơi quang đãng dưới tán cây khác, trong nhà…
- Lá
- Phiến lá nhỏ, - Phiến lá lớn, màu
Đặc
điểm
hình
- Thân
thái

hẹp, màu
xanh nhạt.

- Thân cây
thấp,
số
cành nhiều.

xanh thẫm.

- Chiều cao bị hạn chế
bởi chiều cao bởi tán
cây phía trên, của trần
nhà.

Ảnh hưởng của ánh sáng tới hình thái và sinh lí của cây

Những đặc
Khi cây sống nơi quang
Khi cây sống trong bóng râm,
điểm của cây
đãng
dưới tán cây khác, trong nhà…
Quang - Cường độ quang hợp - Cây có khả năng quang
hợp
cao trong điều kiện ánh hợp trong điều kiện ánh sáng

sáng mạnh.
Đặc
- Cây điều tiết thoát hơi
điểm Thoát nước linh hoạt: Thoát
sinh lí hơi
hơi
nước tăng cao
nước
trong điều kiện ánh sáng
mạnh, thoát hơi nước
Hô giảm khi cây thiếu nước.
hấp - Cường độ hô hấp cao.

yếu, quang hợp yếu trong
điều kiện ánh sáng mạnh.
- Cây điều tiết thoát hơi nước
kém: Thoát hơi nước tăng
cao trong điều kiện ánh sáng
mạnh, khi thiếu nước cây dễ
bị héo.

- Cường độ hô hấp yếu.

I. Ảnh hưởng của ánh sáng lên đời sống thực vật .

Cây mọc trong rừng

Cây mọc nơi
quang đãng

? Em hãy giả thích nguyên nhân của hiện tượng các cành
phía dưới héo và rụng sớm

-> Do các cành phía dưới tiếp nhận ít ánh sáng nên quang hợp kém,
tổng hợp được ít chất hữu cơ, lượng chất hữu cơ tích luỹ không đủ bù
lượng nhiệt tiêu hao do hô hấp kém và kèm theo khả năng lấy nước
kém nên cành phía dưới bị khô héo dần và rụng sớm.

Cây lá lốt
Cây lúa
? So sánh cây sống ở nơi ánh sáng mạnh như cây lúa với
cây sống ở ánh sáng yếu như cây lá lốt về: cách xếp lá
trên thân của cây lúa và của cây lá lốt ?
? Sự khác nhau giữa 2 cách xếp lá này nói lên điều gì ?
+ Cây lá lốt lá xếp ngang nhận nhiều ánh sáng
+ Cây lúa lá xếp nghiêng tránh tia nắng chiếu thẳng góc
 Giúp thực vật thích nghi với môi trường

I. Ảnh hưởng của ánh sáng lên đời sống thực vật .
? Vậy ánh sáng ảnh hưởng đến đời sống thực vật
như thế nào ?
- Ánh sáng ảnh hưởng đến đặc điểm hình thái ( hình
dạng, màu sắc) và hoạt động sinh lý (quang hợp, hô hấp,
hút nước) của thực vật.

I. Ảnh hưởng của ánh sáng lên đời sống thực vật .
HS nghiên cứu thông tin (123-SGK)

? Thực vật được chia thành mấy nhóm chính ? Đó là những
nhóm nào ?
? Người ta phân biệt cây ưa bóng và cây ưa sáng dựa vào tiêu
chuẩn nào ?
=> Dựa vào khả năng thích nghi của chúng với các điều kiện
chiếu sáng của môi trường.
- Dựa vào khả năng thích nghi với điều kiện chiếu sáng của môi
trường. Chia thực vật thành 2 nhóm:

+ Nhóm cây ưa sáng
+ Nhóm cây ưa bóng

I. Ảnh hưởng của ánh sáng lên đời sống thực vật .
HS nghiên cứu thông tin (123-SGK)

? Cây ưa sáng và cây ưa bóng thường sống ở những nơi có điều kiện
như thế nào?
? Em hãy kể tên cây ưa sáng và cây ưa bóng mà em biết ?
- Dựa vào khả năng thích nghi với điều kiện chiếu sáng của môi trường.
Chia thực vật thành 2 nhóm:
+ Nhóm cây ưa sáng :gồm những cây sống nơi quang đãng.
VD: Cây lúa, cây phi lao, cây bắp, cây nhãn...
+ Nhóm cây ưa bóng : gồm những cây sống ở nơi có ánh sáng yếu,
dưới tán của cây khác, cây trồng làm cảnh
trong nhà...
VD: Cây gừng, cây phong lan, cây lá lốt, dương xỉ…

NHÓM CÂY ƯA BÓNG

NHÓM CÂY ƯA SÁNG

NHÓM CÂY ƯA SÁNG

I. Ảnh hưởng của ánh sáng lên đời sống thực vật .
? Trong nông nghiệp người nông dân đã ứng dụng điều
này vào sản xuất như thế nào? Và có ý nghĩa gì?

VD: Trồng cây đậu xanh xen với cây bắp.

->Trồng xen canh để tăng năng suất và tiết kiệm đất trồng.

I. Ảnh hưởng của ánh sáng lên đời sống thực vật .
? Trong nông nghiệp người nông dân đã ứng dụng điều này
vào sản xuất như thế nào? Và có ý nghĩa gì?

VD: Thắp đèn cho Thanh Long, hoa.
->Thay đổi thời gian chiếu sáng -> ra hoa quả trái mùa, tăng
năng suất….

II/ Ảnh hưởng của ánh sáng lên đời sống động vật:
* Thí nghiệm: Vào đêm có trăng sáng, tìm một tổ kiến và
quan sát kiến bò trên đường mòn nhờ ánh sáng mặt trăng.
Đặt trên đường đi của kiến một chiếc gương nhỏ để phản
chiếu ánh sáng, sau đó theo dõi hướng bò của kiến. Có 3
khả năng sau:
+ Kiến sẽ tiếp tục bò theo hướng cũ.
+ Kiến bò theo nhiều hướng khác nhau.
+ Kiến sẽ bò theo hướng ánh sáng do gương phản chiếu.
 Em hãy chọn khả năng nào trong 3 khả năng trên?

II/ Ảnh hưởng của ánh sáng lên đời sống động vật:

+ Kiến sẽ bò theo hướng ánh sáng do
gương phản chiếu.
? Điều đó chứng tỏ ánh sáng có vai trò gì đối
với đời sống động vật ?
-> Ánh sáng giúp động vật định hướng di
chuyển trong không gian

Ánh sáng giúp động vật định hướng di chuyển trong
không gian

Ánh sáng giúp động vật điều hòa thân nhiệt.
Vào chiều tối và sáng
sớm: Thằn lằn phơi
nắng, bề mặt cơ thể hấp
thụ nhiều năng lượng
ánh sáng mặt trời

Vào buổi trưa và đầu giờ
chiều: thằn lằn nằm theo
hướng tránh bớt ánh
nắng vào cơ thể

Thằn lằn phơi nắng vào các thời điểm khác nhau trong ngày.

II/ Ảnh hưởng của ánh sáng lên đời sống động vật:
? Tập tính kiếm ăn và nơi ở của động vật liên quan với nhau
như thế nào ?
- Nơi ở phù hợp với tập tính kiếm ăn.
VD. Loài ăn đêm thường ở trong hang tối, trong lòng đất..
?. Hãy lấy thêm VD khác về ảnh hưởng của ánh sáng lên đời
sống động vật?
? Hãy rút ra kết luận chung về ảnh hưởng của ánh sáng lên đời
sống động vật?
- Ánh sáng ảnh hưởng tới các hoạt động của động vật: Nhận biết
các vật, định hướng di chuyển trong không gian, sinh trưởng và
sinh sản

II/ Ảnh hưởng của ánh sáng lên đời sống động vật:

?.Dựa vào khả năng thích nghi với điều kiện chiếu sáng có thể chia
động vật thành những nhóm nào? Nêu đặc điểm chính của từng nhóm?
Cho ví dụ các loài ĐV đó?
- Nhóm động vật ưa sáng: gồm những ĐV hoạt động ban ngày.
+ VD: gà , trâu, bò ,dê…….
- Nhóm động vật ưa tối: gồm những ĐV hoạt động về ban đêm ,sống
trong hang hốc đất, đáy biển.
+ VD: Cú mèo, sói, dơi, mối…….

Trâu

Bò

Là những loài ĐV hoạt động vào ban ngày-> ĐV ưa sáng

Dê

Cừu

Chim bìm bịp

Gà rừng

Chim Chích chòe

Chim khướu

Là những chim ăn sâu bọ,
Thường đi kiếm ăn trước
thường đi ăn vào lúc mặt trời mọc
lúc mặt trời mọc

Động vật ưa sáng

Động vật ưa sáng
Gà

Vịt
Chim bồ câu

Dơi
Chim cú mèo

Chim diệc

Giun đất

Chim vạc

Dế trũi

Động vật ưa tối

Chó sói

Hổ
Sóc bay úc

Nhím

Chuột chũi

Mối

Động vật ưa tối

II/ Ảnh hưởng của ánh sáng lên đời sống động vật:
? Trong chăn nuôi, người ta có những biện pháp kĩ thuật gì để
tăng năng suất ?

-> Chiếu sáng để cá sinh sản.
- Dùng ánh sáng điện để kéo dài thời gian chiếu sáng trong
ngày, kích thích cho gà ăn nhiều, nhanh tăng cân và đẻ nhiều
trứng.

C1
C2
C3
C4
C5
C6
C7
C8
C9

Trò chơi ô chữ
M Ặ T T R
Q U A N G H Ợ
D Ơ I
C Ú
H Ì N H T
Ư A B Ó N G
G Ấ
S I N H S
Ư A T Ố I
TỪ HÀNG DỌC

Ờ I
P
L Ợ N
H Á I
U
Ả N

Đ.A
Đ.A
Đ.A
Đ.A
Đ.A
Đ.A
Đ.A
Đ.A
Đ.A

1
2
3
4
5
6
7
8
9

Đây là từ chỉ khả năng của sinh vật đối với môi trường

Trò chơi ô chữ
C1
C2
C3
C4
C5
C6
C7
C8
C9

M Ặ T T R
Q U A N G H Ợ
D Ơ I
C Ú
H Ì N H T
Ư A B Ó N G
G Ấ
S I N H S
Ư A T Ố I

Ờ I
P

Đ.A 1
Đ.A 2
Đ.A 3

L Ợ N
H Á I

Đ.A 4
Đ.A 5
Đ.A 6

U
Ả N

Đ.A 7
Đ.A 8
Đ.A 9

Từ
những
loài
động
vật
thường
hoạt
động
vào
Đây
là
loài
động
vật
thuộc
lớp
thú,
vềcómùa
đông
ít
ánh
sáng,
Đây
làchỉ
loài
động
vật
thuộc
lớp
thú,
khả
năng
di
chuyển
Tên
của
một
loài
chim
thích
ăn
chuột
vào
ban
đêm
Ánh
Từ
sang
chỉ
nhóm
ảnh
hưởng
cây
sống
đến
nơi
khả
có
năng
ánh
sang
này
của
yếu
động
?
vật
?
Hoạt
động
nào
củaxuống
cây
cần
ánh
sáng?
Ánh
sang
ảnh
hưởng
đến
đặc
điểm
này
của
thựctừvật?
Ánh
sang
tự
nhiên
chiếu
trái
đất
được
bắt
nguồn
đâu?
nhiệt
độđêm
môitrong
trường
xuống
thấp,
chúng
có hiện tượng ngủ đông.
về
ban
nhờ
sóng
siêu
âm.
ban
đêm,
hang,
dưới
đáy
biển.

KẾT
QUẢ
Trò
Chơi
ô
chữ

M Ặ T T R
Q U A N G H Ợ
D Ơ ÍI
C Ú
H Ì N H T
Ư A B Ó N G
G Ấ
S I N H S
Ư A T Ố I

Ờ I
P
M È O
H Á I
U
Ả N

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ:

- Học bài và trả lời các câu hỏi trong SGK /
124.
- Đọc mục “Em có biết”.
- Chuẩn bị bài 43 trang 126.
- Nhiệt độ, độ ẩm ảnh hưởng đến thực vật
và động vật như thế nào?