TRƯỜNG THCS HOÀNG VĂN THỤ

Giáo viên: Võ Thị Lệ Hằng

1. HOẠT ĐỘNG 1

KHỞI ĐỘNG
Nhắc lại những lưu ý khi phân tích một
tác phẩm thơ?

- Đọc kĩ và phân tích các yếu tố hình thức, nội dung của bài
thơ.
- Xác định luận điểm và lựa chọn dẫn chứng tiêu biểu.
- Liên hệ, so sánh với các tác phẩm khác.
- Sử dụng các từ ngữ để diễn tả chính xác, hàm xúc, truyền
cảm.
- Suy nghĩ về giá trị, sự tác động của bài thơ đối với người
đọc và với chính bản thân.

行业 PPT 模板 http://www.1ppt.com/hangy e/

BÀI 1: THƠ VÀ THƠ SONG THẤT LỤC BÁT

TIẾT 11, 12, 13 VIẾT:
Phân tích
một tác phẩm thơ

2. HOẠT ĐỘNG 2

HÌNH THÀNH
KIẾN THỨC MỚI

I. Định hướng

1. Tìm hiểu kiểu bài phân tích một tác phẩm thơ:

- Phân tích một tác phẩm thơ là phân tích đặc sắc nghệ
thuật, nội dung, chủ đề... của một tác phẩm thơ cụ thể.
- Chỉ ra, nhận xét đánh giá được đặc sắc tác phẩm
- Nêu được phát hiện riêng của bản thân về tác phẩm.

2. Yêu cầu:
- Đọc kĩ bài thơ, chú ý các đặc điểm của thể loại, tác giả, hoàn
cảnh sáng tác (nếu giúp ích cho việc đọc hiểu bài thơ).
- Phân tích nội dung và các yếu tố hình thức nghệ thuật nổi bật
của bài thơ, chỉ ra mối quan hệ giữa hình thức và nội dung; từ đó,
làm rõ giá trị của các yếu tố hình thức trong việc thể hiện nội
dung chủ đề của tác phẩm.
- Thực hiện các bước viết bài nghị luận theo quy trình 4 bước:
chuẩn bị, tìm ý và lập dàn ý, viết, kiểm tra và chỉnh sửa.
- Suy nghĩ, nhận xét về ý nghĩa, giá trị và sự tác động của bài thơ
đối với người đọc cũng như cá nhân học sinh.

II. Thực hành viết:
1. Đề: Phân tích bài thơ “Khóc Dương Khuê” của Nguyễn
Khuyến.

Bước 1: Chuẩn bị

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1

Tìm hiểu tác phẩm “Khóc Dương Khuê” – Nguyễn Khuyến
Yêu cầu
chuẩn bị của bổ sung sau trao
cá nhân
đổi nhóm
 
1. Tìm hiểu thông tin về tác giả Nguyễn Khuyến, về tình bạn của  
ông với Dương Khuê và hoàn cảnh ra đời bài thơ.

2. Xem lại phần đọc hiểu, ghi chú chủ đề, những nét đặc sắc về  
hình thức và nội dung của bài thơ.

 

3. Ghi lại những đánh giá, cảm nhận của bản thân về bài thơ và  
tác giả.

 

4. Đọc một số bài nghiên cứu, phân tích tác phẩm, ghi chép những  
phát hiện độc đáo, thú vị, những lời bình hay về bài thơ và tác giả.

 

 
5. Tìm đọc những tác phẩm viết về tình bạn khác hoặc những câu

 

chuyện về tình bạn đẹp trong lịch sử.

- Thông tin về tác giả:
+ Tác giả Nguyễn Khuyến xuất thân trong một gia đình nhà Nho nghèo, ông đỗ đầu 3 kì thi
Hương, thi Hội, thi Đình nên được gọi là “Tam Nguyên Yên Đổ”. Ông làm quan dưới thời
nhà Nguyễn, là người tài năng, có tấm lòng yêu nước thương dân sâu sắc nhưng do bất mãn
với triều chính nhiễu nhương đương thời nên đã cáo quan về quê ở ẩn và dạy học.
+ Tình bạn của Nguyễn Khuyến và Dương Khuê gặp nhau trong khoa thi Hương, cùng thi
đỗ và trở thành bạn bè gắn bó với nhau từ đây.
- Hoàn cảnh ra đời bài thơ: Nguyễn Khuyến nhận được tin Dương Khuê qua đời. Ông đã
viết bài thơ “Khóc Dương Khuê” để giãi bày sự mong nhớ những tháng ngày cũ và tình
cảm với người bạn tri kỉ của mình.
- Chủ đề: Tình cảm sâu nặng, chân thành của nhà thơ Nguyễn Khuyến với người bạn tri kỉ
của mình.
- Những nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật của bài thơ:
+ Thể thơ song thất lục bát với âm hưởng buồn bã, da diết, nhớ thương.
+ Ngôn ngữ giản dị, bình dân mà tinh tế, uyên bác.
+ Sử dụng các điển cố, điển tích một cách khéo léo, diễn tả sâu sắc nỗi niềm, cảm xúc của
bản thân.
+ ………

- Những nét đặc sắc về nội dung:
+ Nỗi đau xót của tác giả khi nghe tin bạn mất.
+ Nỗi nhớ về những tháng ngày đã gắn bó, đồng hành cùng nhau.
+ Nỗi niềm, tâm sự của tác giả về tình bạn tri kỉ của mình.
- Một số tác phẩm viết về tình bạn:
+ Bạn đến chơi nhà – Nguyễn Khuyến
+ Nước lụt hỏi thăm bạn – Nguyễn Khuyến
+ Quê hương và tình bạn – Dương Lâm
+ Hoàng Hạc lâu tống Mạnh Hạo Nhiên chi Quảng Lăng – Lí Bạch

Bước 2: Tìm ý

HỌC TẬP SỐ 2
vàLập
lập
dàn
ý
dàn ý phân tích bài thơ “Khóc Dương Khuê” – Nguyễn Khuyến
Nội dung
Yêu cầu

Mở bài
 
Thân bài
 

Kết bài

Dẫn chứng

Liên hệ, mở
rộng

Phân tích

- Dẫn dắt giới thiệu bài thơ (vận dụng cách mở bài trực  
tiếp, gián tiếp)
- Giới thiệu tên tác giả, tên tác phẩm
- Cảm nhận chung về đặc sắc của bài thơ.
 
- Nêu bối cảnh và sự kiện tạo ra nguồn cảm xúc cho tác  
giả viết bài thơ
- Nêu chủ đề của bài thơ
 
- Phân tích những nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật để làm nổi bật chủ đề bài thơ:
+ Phần 1 (2 dòng đầu)
 
 
+ Phần 2 (dòng 3 – 22)
+ Phần 3 (dòng 23 – hết)
 
- Đánh giá chung về đặc sắc nghệ thuật và nội dung chủ đề của bài thơ
 
- So sánh với các tác phẩm khác viết về cùng đề tài, chủ đề

 

- Khẳng định lại giá trị của bài thơ.

 

- Tác động của bài thơ với cá nhân.

 
 
 

 
 
 

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2
Lập dàn ý phân tích bài thơ “Khóc Dương Khuê” – Nguyễn Khuyến
Nội dung
Yêu cầu

Dẫn chứng

Phân tích

Liên hệ, mở rộng

 Thân - Bối cảnh và sự - Nguyễn Khuyến và Dương Khuê vốn là những người bạn thân thiết, gắn

bài

kiện tạo ra
nguồn cảm xúc
cho tác giả viết
bài thơ
Nêu chủ đề
của bài thơ

bó với nhau từ thuở mới bước vào trường thi Hương.
- Sau khi Nguyễn Khuyến cáo quan lui về quê ở ẩn, còn Dương Khuê tiếp
tục ở lại làm quan. Nỗi đau của sự chia li chưa kịp thấu hết thì Nguyễn
Khuyến nhận được tin dữ, Dương Khuê qua đời. Ông đã viết bài thơ
“Khóc Dương Khuê” để giãi bày sự mong nhớ những tháng ngày cũ và
tình cảm với người bạn tri kỉ của mình

Qua bài thơ, tác giả đã giãi bày nỗi đau đớn, xót xa, mất mát vô cùng khi
nghe tin bạn mất, đồng thời là nỗi niềm mong nhớ những tháng ngày gắn
bó xưa cũ và tình cảm chân thành, sâu nặng với người bạn tri kỉ của mình

Phân tích những đặc sắc về hình thức nghệ thuật để làm nổi bật chủ đề bài
thơ:
+ Phần 1 (2 câu đầu): Phân tích cách sử dụng từ ngữ, từ láy, nhịp thơ trong hai
câu thơ đầu để thấy được nỗi đau xót của tác giả khi nghe tin bạn mất
- Xưng hô, gọi tên: Bác Dương - tôi
- Từ “thôi”
- Biện pháp tu từ nói giảm, nói tránh
- Nhịp thơ ngắt đột ngột trong câu 1 2/1/3
- Nhịp thơ 4/4 với các từ láy man mác, ngậm ngùi và âm tiết mở

+ Phần 2 (20 câu tiếp): Phân tích biện pháp tu từ điệp ngữ, liệt kê, sử dụng kết
hợp ngôn bình dân với ngôn ngữ bác học để nhớ lại những kỉ niệm tình bạn suốt
những năm tháng gắn bó cùng nhau
- Giọng thơ tự sự, thủ thỉ, tâm tình nói với người bạn phương xa mà như ở gần,
như tự nói với chính mình
- Nỗi nhớ chia làm 3 giai đoạn: thuở hàn vi, đọc sách  khi đỗ đạt làm quan 
cuộc gặp gỡ 3 năm trước
- Biện pháp tu từ điệp ngữ: cũng có lúc, có khi, điệp cấu trúc,…
- Biện pháp tu từ liệt kê: chơi nơi dặm khách, từng gác cheo leo, thú vui con hát,
rượu ngon cùng nhắp, chén quỳnh tương ăm ắp bầu xuân, bàn soạn câu văn,
buổi dương cửu cùng nhau hoạn nạn,… trước ba năm gặp một lần,…
- Câu cảm thán, phép lặp “thôi” trong câu: “Biết thôi, thôi thế thì thôi mới là!”

+ Phần 3 (16 câu cuối): Phân tích giọng thơ, từ ngữ, hình ảnh, cách nói phủ định, điển cố,
điển tích,… để làm rõ tình cảm sâu nặng, chân thành của tác giả dành cho người bạn của
mình
- Biện pháp tu từ nói giảm, nói tránh: về, lên tiên, chẳng ở
- Hình ảnh cụ thể hóa nỗi đau xót khi nghe tin bạn mất “Chân tay rụng rời”
- Câu phủ định trong cặp câu lục bát “Rượu ngon không có… không mua”
- Phép lặp trong câu thơ: “Viết đưa ai, ai biết mà đưa”
- Điển cố, điển tích: Trần Phồn – Tử Trĩ, Bá Nha – Chung Tử Kì
- Từ ngữ “van”, “thương – lấy nhớ làm thương”
- Hình ảnh trong câu cảm thán cuối bài:
+ Tuổi già – lệ như sương
+ Hơi đâu ép lấy hai hàng chứa chan.
 Nỗi buồn đau, thương nhớ thầm kín, sâu thẳm trong lòng.

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2
Lập dàn ý phân tích bài thơ “Khóc Dương Khuê” – Nguyễn Khuyến
Nội dung
Yêu cầu
Dẫn chứng
Phân tích
Liên hệ, mở rộng
 

Thân
bài

Đánh giá chung
những nét đặc sắc
về giá trị nội
dung, nghệ thuật
của bài thơ và
con người tác giả

- Bài thơ thất ngôn bát cú với giọng điệu buồn bã, nhớ thương, sử dụng
ngôn từ giản dị, dân dã kết hợp với sự uyên bác, tinh tế trong các điển cố,
điển tích
- Diễn tả tình cảm sâu nặng, chân thành của tác giả với người bạn tri kỉ
của mình. Đồng thời, ca ngợi tình bạn chân thành, sâu sắc của Nguyễn
Khuyến với Dương Khuê.
- Tác giả là một người đặc biệt coi trọng tình bạn và thể hiện tình cảm
chân thành, sâu sắc một cách tự nhiên, khéo léo, cảm động.

So sánh với các
- So sánh với bài thơ “Bạn đến chơi nhà”, “Nước lụt hỏi thăm bạn” để
bài thơ viết cùng
thấy được sự thống nhất trong tư tưởng về tình bạn và nét khác biệt trong
đề tài (nếu có)
giọng điệu, cảm xúc, của tác giả ở bài thơ.
để làm rõ sự độc
đáo của bài thơ

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2
Lập dàn ý phân tích bài thơ “Khóc Dương Khuê” – Nguyễn Khuyến
Nội dung
Yêu cầu
Dẫn chứng
Phân tích
Liên hệ, mở rộng
 
Kết bài

- Khái quát,
khẳng định
lại giá trị
của bài thơ.

- Là bài thơ thất ngôn bát cú viết về tình bạn cảm động
và sâu sắc nhất.

Nhận
ra
được
tình
bạn
chân
thành
trong
cuộc
sống;
Tác động của
bài thơ với cá hiểu và trân trọng giá trị của tình bạn…
nhân.

3. Bước 3: Viết
+ MB trực tiếp: Nguyễn Khuyến là một trong những nhà thơ
lớn của nền văn học trung đại Việt Nam. Ông được mệnh danh
là “nhà thơ của quê hương làng cảnh Việt Nam” với những bài
thơ chứa chan tình cảm cao đẹp và đặc trưng ngôn ngữ vừa
thuần khiết, giản dị lại vừa tinh tế, uyên bác. Ông có hàng trăm
bài thơ viết về tình bạn, trong đó nổi tiếng nhất phải kể đến bài
thơ song thất lục bát “Khóc Dương Khuê” đã thể hiện sâu sắc
tình bạn chân thành, sâu nặng, của tác giả với người bạn tri
âm, tri kỉ của mình.

Bước 3: Viết
+ Kết bài: Bài thơ được viết bằng ngôn ngữ giản dị, mộc mạc,
chân thành kết hợp với sự tài hoa, uyên bác qua các điển cố,
điển tích đã thể hiện trọn vẹn cảm xúc đau đớn, xót xa, bàng
hoàng của nhà thơ trước sự ra đi đột ngột của bạn. Thể thơ
song thất lục bát xen kẽ từng cặp câu thơ bảy chữ và cặp câu
thơ lục bát đầy biến tấu, giàu vần điệu, ngắt nhịp đa dạng, kết
hợp giữa tự sự với trữ tình, có khả năng chuyển tải những xúc
chân thành, buồn thương, suy tư, trầm lắng rất phù hợp để nhà
thơ bộc bạch lòng mình. Bài thơ giúp chúng ta thêm hiểu và
trân trọng giá trị của tình bạn cũng như nhận ra được một tình
bạn chân thành trong cuộc sống.

Bước 4. Kiểm tra và chỉnh sửa
BẢNG KIỂM
Viết bài văn phân tích tác phẩm thơ

 
 
 

Dự kiến
Chưa đạt
chỉnh sửa
 
 
 
 
 
 

 

 

 

 

 

 

 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 

Tiêu chí
Giới thiệu thể thơ, tên bài thơ, tác giả
Mở bài
Khái quát nét đặc sắc về hình thức, nội dung bài thơ
Nêu chủ đề bài thơ
Nêu được những nét đặc sắc của tác phẩm làm sáng tỏ chủ đề bài
thơ
Thân
Sử dụng các bằng chứng và phân tích bằng chứng để làm sáng tỏ
bài
chủ đề bài thơ
Bày tỏ suy nghĩ, quan điểm, cảm xúc về bài thơ
Triển khai hệ thống luận điểm phù hợp, liên kết chặt chẽ
Đánh giá khái quát
Kết bài
Cảm nghĩ, ấn tượng của bản thân
Chính tả
Hình
Ngữ pháp
thức
Trình bày

Đạt

2. Rèn kĩ năng so sánh trong phân tích thơ thơ
* Nhận biết cách thức so sánh trong phân tích thơ thơ
- So sánh là chỉ ra sự giống hoặc khác nhau của hai hay nhiều tác phẩm, làm
nổi bật sự độc đáo, sáng tạo của nhà thơ.
- Nguyên tắc:
+ So sánh giống và khác nhau ở tất cả các cấp độ từ nội dung đến hình thức
của TP.
+ So sánh tác phẩm của hai tác giả
+ So sánh tác phẩm của cùng 1 tác giả.
- Trong phân tích thơ, để làm nổi bật cái hay cái đẹp của tác phẩm được
phân tích , người viết thường so sánh với các tác phẩm cùng đề tài, chủ
đề….
* Vận dụng: Viết đoạn văn so sánh, nêu lên một điểm giống nhau, một điểm
khác nhau giữa văn bản Sông núi nước Nam với văn bản Nước Đại Việt ta
(Thực hiện ở nhà)

* GV dặn dò HS:
- Đọc phần Định hướng và thực hiện trước phần Chuẩn bị
của phần Nói và nghe (SGK/27)
- Các nhóm chọn cử 1 HS và hướng dẫn, hỗ trợ HS chuẩn bị
bài thuyết trình về nội dung bài nói nghe.

PHIẾU RỜI LỚP (3 – 2 – 1)
3 kinh nghiệm
tâm đắc nhất

2 hạn chế
của bản thân

1 giải pháp
khắc phục

 
 

 

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
- Nắm được nội dung bài vừa học
- Chuẩn bị bài : Nói và nghe
NGHE VÀ NHẬN BIẾT TÍNH THUYẾT
PHỤC CỦA MỘT Ý KIẾN



