LỊCH SỬ 7

BÀI 20. ĐẠI
VIỆT THỜI LÊ
SƠ (14281527)

NỘI DUNG BÀI HỌC
01

03

05

NHÀ LÊ SƠ THÀNH LẬP

TÌNH HÌNH KINH TẾ - XÃ
HỘI

02

MỘT SỐ DANH NHÂN VĂN
HÓA TIÊU BIỂU

04

TÌNH HÌNH VĂN HÓA, GIÁO
DỤC

LUYỆN TẬP – VẬN DỤNG

01

NHÀ LÊ SƠ
THÀNH LẬP

NHÀ LÊ SƠ THÀNH LẬP
Về Lê Lợi lập ra nhà Lê sơ:
- Tháng 4 năm 1428, sau thẳng
lợi của khởi nghĩa Lam Sơn, Lê Lợi
lên ngôi Hoàng đá khôi phục quốc
hiệu Đại Việt, lập ra nhà Lê sơ,
đóng đỏ ở Đông Kinh (tức thành
Thăng Long).

Về luật pháp:
- Vua Lê Thánh Tông ban hành
Quốc triều hình luật (luật Hồng
Đức).
- Luật bảo vệ nhà vua, chế độ
phong kiến, chủ quyền quốc
gia, khuyến khích sản xuất,
bảo vệ một số quyền lợi phụ
nữ, …

Về chính quyền:
- Hoàn thiện hệ thống chính quyền từ trung ương đến địa phương,
hoàn chỉnh nhất dưới thời Lê Thánh Tông.
- Vua nắm giữ mọi quyền hành, bao gồm chức Tổng chỉ huy quân
đội.
- Chia cả nước thành 13 đạo/thừa tuyên và phủ Trung Đồ (Thăng
Long).
- Quan đứng đầu địa phương là An phủ sứ, được thay bằng ba ti phụ
trách ba lĩnh vực: quân sự, luật pháp, hành chính, hộ tịch, thuế khóa.

Về quân đội:
- Triều Lê sơ chú trọng xây
dựng quân đội mạnh.
- Duy trì chính sách "ngụ
binh ư nông".
- Quân đội mạnh giúp bảo
vệ biên giới, an ninh biển
đảo và chủ quyền quốc gia.

Nhờ có lực lượng
quân đội mạnh,
cùng với ý chí
cương quyết bảo vệ
biên giới lãnh thố,
an ninh biên giới và
chủ quyền quốc gia
luôn được giữ vững.

NHÀ LÊ SƠ THÀNH LẬP
Em hãy mô tả những nét chính về sự thành lập của nhà Lê sơ?
- Tháng 4 năm 1428, sau thắng lợi của khởi nghĩa Lam Sơn, Lê Lợi lên ngôi hoàng đế, khôi phục
quốc hiệu Đại Việt, lập ra nhà Lê Sơ, đóng đô ở Thăng Long.
Đọc tư liệu 20.3 và cho biết chủ trương bảo vệ chủ quyền lãnh thổ quốc gia của triều Lê
Sơ thể hiện như thế nào qua lời căn dặn của vua Lê Thánh Tông?
Những chủ trương bảo vệ chủ quyền lãnh thổ quốc gia của triều Lê sơ thể hiện như
sau:
- Một thước núi, một tấc sông của ta cũng không được vứt bỏ.
- Các vua nhà Lê Sơ phải kiên quyết đấu tranh, chớ cho quân Minh lấn dần đất của
ta.
- Nếu quân Minh không nghe, thì sai sứ giả sang phương Bắc trình bày rõ điều ngay,
lẽ phải.
- Nếu dám đem một thước, một tấc đất của Đại Việt dâng cho giặc thì chu di cửu tộc.

TÌNH HÌNH KINH TẾ - XÃ
HỘI

0
2

TÌNH HÌNH KINH TẾ - XÃ
HỘI
- Về nông nghiệp: Nhà Lê sơ đã ban hành nhiều chính sách tiến bộ để nhanh
a. Kinh tế

chóng khôi phục và phát triển nông nghiệp như chính sách quân điền, chia
ruộng đất công cho các thành viên trong làng xã (kể cả phụ nữ góa, trẻ mồ
côi), cấm giết trâu, bò bừa bãi, cấm điều động dân phu trong mùa cấy gặt.

- Về thủ công nghiệp:
+ Đông Kinh (Thăng Long) trở thành một trung tâm kinh tế sầm uất.
+ Các làng nghề thủ công cũng phát triển theo hướng chuyên nghiệp,
tiêu biểu như gốm Chu Đậu , làng làm đồ sắt Vân Chàng, ... . Triều đình còn
lập ra Cục bách tác - chuyên việc đúc tiền, đúc vũ khí, đóng thuyền, …
- Về giao thương: Giao thương với nước ngoài tấp nập, nhưng thuyền bè các
nước láng giềng qua lại buôn bán ở cửa khẩu được kiểm soát chặt chẽ. Các
sản phẩm sành, sứ, vải, lụa, lâm sản quý là những mặt hàng được thương
Gốm sứ Chu
nhân nước ngoài ưa chuộng.

Đậu

02

TÌNH HÌNH KINH TẾ - XÃ
HỘI
Em hãy trình bày những nét chính về tình hình kinh tế thời Lê Sơ. Em có
a. Kinh tế

ấn tượng với thành tựu kinh tế nào nhất? Lý giải sự lựa chọn của em.
Nông nghiệp:
- Nhà Lê sơ ban hành nhiều chính sách để khôi phục và phát triển nông nghiệp:
+ Chính sách quân điền.
+ Chia ruộng đất công.
+ Cấm giết trâu bò bừa bãi.
+ Cấm điều động dân phu trong mùa cấy gặt.
=> Nông nghiệp nhanh chóng được phục hồi và phát triển, đời sống nhân dân
ổn định.
Thủ công nghiệp:
- Đông Kinh (Thăng Long) là trung tâm kinh tế sầm uất.
- Các làng nghề thủ công phát triển theo hướng chuyên nghiệp.
- Triều đình lập ra Cục bách tác.
Thương nghiệp:
- Giao thương với nước ngoài tấp nập.
- Kiểm soát chặt chẽ thuyền bè nước ngoài.
- Xuất khẩu: sành, sứ, vải, lụa, lâm sản quý.

02

b. Xã hội

TÌNH HÌNH KINH TẾ - XÃ
HỘI

- Xã hội Đại Việt thời Lẻ sơ phân hóa thành nhiều tầng lớp khác nhau. Sự phân
biệt giữa quý tộc và thường dân trở nên sầu sắc, được quy định bởi luật pháp.
- Tầng lớp quý tộc (vua, quan lại) và địa chủ có nhiều đặc quyền đặc lợi.

02

- Nông dân chiếm tuyệt đại đa số dân cư. Họ cày ruộng đất công, nộp thuế cho
nhà nước, thực hiện lao dịch, binh dịch hoặc phải cày cây ruộng thuê của địa chủ,
quan lại và nộp tô cho chủ ruộng.
- Tầng lớp thương nhân, thợ thủ công ngày càng đông hơn nhưng không được xã
hội phong kiến coi trọng.
- Tầng lớp nô tì giảm dần do nhà Lê hạn chế nghiêm ngặt việc mua bán nô tì.

b. Xã hội

02

TÌNH HÌNH KINH TẾ - XÃ
HỘI

Xã hội thời Lê Sơ có những tầng lớp căn bản nào? Tầng lớp nào là
lực lượng sản xuất chính?
Xã hội thời Lê Sơ có những tầng lớp căn bản như sau:
+ Tầng lớp quý tộc (vua, quan lại)
+ Nông dân (là lực lượng sản xuất chính trong xã hội)
+ Thợ thủ công, thương nhân
+ Nô tì
Đọc tư liệu 20.5, theo em những biện
pháp được nêu trong bộ Quốc triều
hình luật đó có giúp ổn định trật tự xã
hội thời Lê Sơ không?
- Những biện pháp được nêu trên sẽ
giúp ổn định trật tự xã hội thời Lê.

0
3
TÌNH HÌNH VĂN HÓA –
GIÁO DỤC

03

Tập bản đồ Đông
Kinh (bản đồ Thăng
Long) trong tập bản
đồ Hồng Đức.

TÌNH HÌNH VĂN
HÓA – GIÁO DỤC

VĂN HÓA:
- Nho giáo là hệ tư tưởng chính thống,
Phật giáo và Đạo giáo bị hạn chế.
- Văn học phát triển rực rỡ với nhiều tác
phẩm nổi tiếng bằng chữ Hán, chẳng hạn
như: Bình ngô đại cáo (Nguyễn Trãi), … .
Bên cạnh đó là các tác phẩm văn học chữ
Nôm như Quốc âm thi tập (Nguyễn Trãi),
Hồng Đức quốc âm thi tập (Lê Thánh
Tông), …

- Sử học, địa lí, y học, toán học có nhiều đóng góp quan
trọng:
+ Sử học: Đại Việt sử ký toàn thư (Ngô Sĩ
Liên)
+ Địa lí: Dư địa chí (Nguyễn Trãi), đặc biệt là
tập Hồng Đức bản đồ của Lê Thánh Tông đã hoàn thành
vào năm 1490.
+ Y học: có Bản thảo thực vật toát yếu của
Phan Phu Tiên.
+ Về toán học: có Đại thành toán pháp của
Lương Thế Vinh, Lập thành toán pháp của Vũ Hữu.

03

TÌNH HÌNH VĂN
HÓA – GIÁO DỤC

GIÁO DỤC:

Giáo dục, đào tạo quan lại với nội dung thi cử
là các sách của đạo Nho được để cao. Ngay
sau khi lên ngôi, vua Lê Thái Tổ đã cho dựng
lại Quốc Từ Giám ở kinh thành. Ở các đạo,
phủ đều có trường học. Các khoa thi được mở
thường xuyên để tuyền chọn quan lại. Những
người đó dạt dược khắc tên vào văn bia ở
Văn Miếu (gọi là bia Tiến sĩ) để "làm gương
sáng cho muôn đời".

NGHỆ THUẬT:

- Nhã nhạc cung đình ra đời, các loại hình nghệ thuật như
chèo, tuồng phát triển mạnh mẽ.
- Nghệ thuật kiến trúc thời Lê sơ tập trung chủ yếu trong
các công trình lăng tẩm, cung điện. Điện Lam Kinh (Thanh
Hoá), điện Kinh Thiên (Hà Nội) là những công trình kiến
trúc đặc sắc thời kì này.
- Nghệ thuật điêu khắc sử dụng chất liệu đá, trau chuốt, tỉ
mi, khói hình hòa quyện trong không gian là một phong
cách điển hình của thời Lê sơ.

03

TÌNH HÌNH VĂN
HÓA – GIÁO DỤC

Kể tên những thành tựu tiêu biểu về văn học, khoa
học và nghệ thuật thời Lê sơ.
Những thành tựu tiêu biểu thời Lê sơ:
- Văn học:
+ Văn học phát triển, nổi bật là văn học chữ Hán với các
tác phẩm Bình Ngô đại cáo (Nguyễn Trãi), Quỳnh Uyển cửu
ca (Lê Thánh Tông)…
+ Bên cạnh đó vẫn có các tác phẩm văn học chữ Nôm như
Quốc âm thi tập (Nguyễn Trãi), Hồng Đức quốc âm thi tập
(Lê Thánh Tông).
- Khoa học:
+ Địa lý có bộ Dư địa chí, Hồng Đức bản đồ.
+ Y học có Bản thảo thực vật toát yếu của Phan Phu Tiên.
+ Toán học có Đại thành toán pháp của Lương Thế Vinh,
Lập thành toán pháp của Vũ Hữu.
- Nghệ thuật:
+ Nghệ thuật kiến trúc với nhiều công trình đặc sắc như:
Điện lam Kinh, điện Kính Thiên…
- Nghệ thuật điêu khắc: sử dụng chất liệu đá, trau chuốt, tỉ
mỉ, khối hình hòa quyện trong không gian.

03

TÌNH HÌNH VĂN
HÓA – GIÁO DỤC

Giáo dục thời Lê Sơ có bước phát triển như thế nào so với
thời Trần?
- Đào tạo quan lại với nội dung thi cử là các sách của đạo
Nho.
- Vua Lê Thái Tông cho dựng lại Quốc Tử Giám ở kinh
thành.
- Các đạo, phủ đều có trường học.
- Các khoa thi được mở thường xuyên để tuyển chọn quan
lại.
- Những người đỗ đạt được khắc tên vào bia ở Văn Miếu.

MỘT SỐ DANH NHÂN VĂN
HÓA TIÊU BIỂU
04

Dựa vào thông tin trong bài, em
hãy giới thiệu một số danh nhân
văn hóa tiêu biểu thời Lê sơ.

MỘT SỐ DANH NHÂN
VĂN HÓA TIÊU BIỂU
THỜI LÊ SƠ:
Nguyễn Trãi (1380 - 1442)
- Là anh hùng giải phóng dân tộc,
danh nhãn văn hóa thế giới.
- Cả cuộc đời của Nguyễn Trãi, khi
đánh giặc cũng như khi xây dựng
đất nước luôn để cao tư tưởng
nhân nghĩa, yêu nước, thương dân.
- Nguyễn Trãi để lại cho dời những
tác phẩm có giá trị, tiêu biểu như:
Quản trung từ mệnh tập, Bình Ngô
đại cáo, Lam Sơn thực lục, Du địa
chỉ,...

MỘT SỐ DANH NHÂN VĂN
HÓA TIÊU BIỂU THỜI LÊ
SƠ:
Vua Lê Thánh Tông (1442 - 1497)
- Lên ngôi năm 1460, đặt niên hiệu là
Quang Thuận, năm 1470 đổi niên hiệu là
Hồng Đức. 37 năm trị vì của ông là giai
đoạn đất nước thịnh vượng về mọi mặt.
- Ngoài tài trị nước, ông còn là nhà văn,
nhà thơ lớn của dân tộc. Di sản thơ văn
của ông khá đó sộ với nhiều tác phẩm
như Hồng Đức quốc âm thi tập, Quỳnh
uyến cửu ca,...
- Ông lập hội "Tao đàn" (Nhóm các nhà
thơ), tạo nên trào lưu văn học cung đình,
đánh dấu bước phát triển cao của văn
chương đương thời.

MỘT SỐ DANH
NHÂN VĂN HÓA
TIÊU BIỂU THỜI
LÊ SƠ:
Lương Thế Vinh (1441-1496)
- Là một nhà toán học hiếm hoi
thời phong kiến Việt Nam.
- Ông đỗ Trạng nguyên năm
1463, do giòi tinh toán nên người
ta thường gọi là Trạng Lường.
- Công trình tiêu biểu của ông là
Đại thành toán pháp.
- Lương Thế Vinh còn là tác giả
của tác phẩm Hí phường phá lục,
trong đó mô tả các môn nghệ
thuật thời bầy giờ như chèo,
tuớng, múa rối,...

MỘT SỐ DANH NHÂN VĂN
HÓA TIÊU BIỂU THỜI LÊ
SƠ:
Ngô Sĩ Liên (1400-1497)
- Là 1 nhà sử học thời Lê sơ.
- Ông đỗ Tiến sĩ năm 1442, từng đảm nhận các vị
trí quan trọng ở Hàn lâm viện.
- Ông đóng vai trò trọng yếu trong việc biên soạn
bộ quốc sử Đại Việt sử ký toàn thư.

05

LUYỆN TẬP – VẬN DỤNG

LUYỆN TẬP
1. Em hãy cho biết các vua nhà Lê sơ đã có những biện pháp gì
để khẳng định và bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, lãnh hải của Đại
Việt.
Gợi ý trả lời:
+ Hoàn chỉnh phân chia hành chính quốc gia 13 Đạo thừa tuyên
và một phủ Trung Đô (Thăng Long).
+ Vẽ bản đồ lãnh thổ và lãnh hải (Hồng Đức bản đồ), vẽ từng địa
phương (các thừa tuyên), tập hợp lại tại bộ Hộ, ban hành thống
nhất toàn quốc.
+ Hoàng đế trực tiếp nắm quyền và chỉ huy quân đội.
+ Kịp thời ra các chỉ dụ bảo vệ chủ quyền quốc gia.

0
5

LUYỆN TẬP
2. Lập bảng thống kê về tình hình xã hội và văn hóa thời Lê sơ.
Gợi ý trả lời:

Tình hình xã hội

Tình hình văn hóa

- Xã hội Đại Việt thời Lê sơ phân hóa thành
nhiều tầng lớp khác nhau.
- Tầng lớp quý tộc (vua, quan lại) và địa chủ
có nhiều đặc quyền đặc lợi.
- Nông dân chiếm tuyệt đại đa số dân cư. Họ
cày ruộng đất công, nộp thuế cho nhà nước,
thực hiện lao dịch, binh dịch hoặc phải cày
cấy ruộng thuê của địa chủ, quan lại và nộp
tô cho chủ ruộng.
- Tầng lớp thương nhân, thợ thủ công ngày
càng đông hơn nhưng không được xã hội
phong kiến coi trọng.
- Tầng lớp nô tì giảm dần do nhà Lê hạn chế
nghiêm ngặt việc mua bán nô tì.

- Thời Lê sơ, Nho giáo chiếm vị trí độc tôn;
Phật giáo, Đạo giáo bị hạn chế.
- Giáo dục phát triển và có nhiều tiến bộ hơn
nhà Trần.
- Đạt được nhiều thành tựu trên các lĩnh vực
văn học, sử học, toán học,....
- Nghệ thuật kiến trúc thời Lê sơ tập trung
chủ yếu trong các công trình lăng tẩm, cung
điện.
- Nghệ thuật điêu khắc sử dụng chất liệu đá,
trau chuốt, tỉ mỉ, khối hình hòa quyện trong
không gian là một phong cách điển hình của
thời Lê sơ.
- Từ thời vua Lê Thái Tông, nhã nhạc cung
đình chính thức ra đời, bước đầu quy định về
nhạc khí và các bài biểu diễn đơn giản.
- Các loại hình nghệ thuật như chèo, tuồng
rất phát triển và giữ một vị trí quan trọng
trong đời sống tinh thần của dân chúng.

0
5

LUYỆN TẬP
3. Kể tên những tác phẩm tiêu biểu của các danh nhân văn hóa
thời Lê sơ theo từng lĩnh vực: văn học, sử học, toán học.
Gợi ý trả lời:
Lĩnh vực
Văn học

Sử học

Toán học

Những tác phẩm tiêu biểu của các danh nhân văn hóa thời Lê sơ

Bình Ngô đại cáo, Quốc âm thi tập (Nguyễn Trãi), Quỳnh uyển cửu
ca, Hồng Đức quốc âm thi tập (Lê Thánh Tông)
Đại Việt sử ký toàn thư (Ngô Sĩ Liên)
Đại thành toán pháp (Lương Thể Vinh), Lập thành toán pháp (Vũ
Hữu)

0
5

VẬN DỤNG
4. Năm 1484, Thân Nhân Trung theo lệnh của vua Lê Thánh Tông
đã soạn lời văn cho bia Tiến sĩ đầu tiên khoa Nhâm Tuất (năm
1442) ở Văn Miếu, trong đó có câu: "Hiền tài là nguyên khí của
quốc gia". Theo em, câu nói này có ý nghĩa gì? Hãy viết một doạn
văn ngắn trình bày suy nghĩ của mình.
GỢI Ý TRẢ LỜI:
- Hiến tài là nguyên khí quốc gia nghĩa là:- Những người tài giỏi là
trụ cột của quốc gia, có nhiều hiền tài thì đất nước sẽ phát triển.
- Muốn nhắn nhủ với chúng ta rằng phải cố gắng học hành và rèn
luyện để xây dựng đất nước ngày càng tốt hơn.
Tư tưởng “Hiến tài là nguyên khí quốc gia” của Thân Nhân Trung
không chỉ có giá trị đối với thế hệ ông đang sống mà cho đến
ngày nay nó vẫn giữ nguyên ý nghĩa. Đối với một đất nước, muốn
phát triển giàu mạnh vững bền thì yếu tố con người vô cùng cần
thiết. Cần phải tìm người giỏi và giáo dục người giỏi để họ có thể
gánh trên vai trọng trách nước nhà. “Hiến tài” được hiểu chính là
những người tài giỏi, có đức độ, đầu óc sáng tạo và tấm lòng
sáng trong có những ý kiến và định hướng đúng đắn cho sự phát
triển đi lên của quốc gia. Những người tài giỏi sẽ đóng góp công
lao không nhỏ trong sự nghiệp xây dựng và phát triển quốc gia.

0
5