Thứ …. ngày … tháng 10 năm 2024
Tiếng Việt:
Bài 15. Bài ca về mặt trời

Yêu cầu cần đạt:

1. Kiến thức: Sau bài học này, HS sẽ:
- Đọc đúng từ ngữ, câu, đoạn và toàn bộ bài Bài ca về mặt trời. Biết đọc diễn cảm các đoạn chứa nhiều từ ngữ gợi
tả, gợi cảm và thể hiện tâm lí, cảm xúc của nhân vật; tốc độ khoảng 90 – 100 tiếng trong 1 phút.  
- Nhận biết được nội dung chính của văn bản Bài ca về mặt trời. Nhận biết được các nhân vật qua hành động và
lời nói của nhân vật; nhận biết các sự việc xảy ra trong câu chuyện. Nhận biết được các sự việc xảy ra trong câu
chuyện. Hiểu suy nghĩ, cảm xúc của nhân vật dựa vào hành động, việc làm và suy nghĩ của nhân vật. 
- Củng cố lại kiến thức về từ đa nghĩa; biết sử dụng, giải thích, đánh giá được tác dụng của từ đa nghĩa trong
những tình huống cụ thể.
- Viết được bài văn tả phong cảnh.
2. Năng lực:
2.1. Năng lực chung:
+ Năng lực giao tiếp, hợp tác: Trao đổi, thảo luận để thực hiện các nhiệm vụ học tập.
+ Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo: Sử dụng các kiến thức đã học ứng dụng vào thực tế, tìm tòi, phát hiện
giải quyết các nhiệm vụ trong cuộc sống.
2.2. Năng lực văn học: 
- Hình thành, phát triển năng lực ngôn ngữ và năng lực văn học (biết cảm nhận về câu văn hay trong bài đọc).
3. Phẩm chất:
- Góp phần hình thành phẩm chất nhân ái.
- Biết trân trọng vẻ đẹp của thiên nhiên, biết cảm nhận trân trọng và có ý thức bảo vệ, giữ gìn thiên nhiên tươi
đẹp. 

Tiết 1

Chia sẻ với bạn suy nghĩ, cảm xúc của em về cảnh mặt trời
mọc hoặc mặt trời lặn.

Khi thấy cảnh mặt trời mọc hoặc mặt trời
lặn, em cảm thấy rất vui và hào hứng. Thấy
trong cơ thể thoải mái, dễ chịu vì được chứng
kiến khoảnh khắc chỉ diễn ra một lần trong ngày.

Đọc mẫu

Bài ca
về mặt trời

Bài ca về mặt trời

Bài ca về mặt trời
Không hiểu sao, tôi thức dậy rất sớm. Sương mù như tấm khăn voan
mỏng màu sữa bay la đà trên những khóm cây quanh vườn, trùm lắp một
khoảng sân. Tôi chợt nhận ra, trên những ngọn cau cao, chim sẻ thi nhau cất
tiếng hót. Tôi lắng tai nghe. Dàn đồng ca chim sẻ khi bổng khi trầm, khi
nhanh khi chậm, xôn xao vòm không gian. Chúng đang hát về cái gì vậy?
Tôi không thể biết được. Nhưng rõ ràng là chúng đã trông thấy một cái gì
đó mà tôi không thể cùng trông thấy được.
Tôi ngước nhìn về phương đông, sau vòm cây xanh thẫm bỗng nhô
lên nửa vành mũ màu đỏ. Chiếc mũ đỏ to lớn nhô dần lên trên nền trời buổi
sớm. Cuối cùng chiếc mũ đỏ bay lên khỏi vòm cây. Đấy là vầng mặt trời.
Vầng mặt trời giống một chiếc mâm đồng đỏ bay từ từ chiếm lĩnh nền trời
xa, rộng. Chim sẻ càng cất cao giọng, chiếc mâm đồng đỏ càng nhích dần
lên.

Vầng mặt trời đã lên từ bao giờ? Chắc là nó đã nhô lên khỏi mặt
biển trước khi nhô lên khỏi vòm cây. Trái tim tôi bỗng vang lên một
bài ca hoà với bài ca của những con chim sẻ trên trời cao. Bài ca về
mặt trời.
Mâm đồng đỏ. Mâm đồng đỏ
Suốt đêm tắm biển
Làm nước biển sôi
Ngày trở về trời
Mâm đồng không nguội
Mâm đồng đỏ chói.
Mặt trời. Mặt trời...
(Theo Nguyễn Trọng Tạo)

Chia đoạn.

Bài này được chia làm mấy đoạn?

+ Đoạn 1: Từ đầu đến “cùng trông thấy được.”.
+ Đoạn 2: Tiếp theo đến “càng nhích dần lên”.
+ Đoạn 3: Còn lại.

Luyện đọc đúng.

mỏng, màu sữa, bồng, lè tè, xanh
thẫm, vành mũ, chiếm lĩnh,…

Luyện đọc câu dài.
Sương mù như tấm khăn voan mỏng màu sữa/
bay la đà trên những khóm cây quanh vườn,/ trùm lấp
một khoảng sân.

Luyện đọc theo nhóm

Đọc theo nhóm trước lớp

Đọc cá nhân trước lớp

(1 học sinh đọc cả bài)

Bài ca về mặt trời
Không hiểu sao, tôi thức dậy rất sớm. Sương mù như tấm khăn voan
mỏng màu sữa bay la đà trên những khóm cây quanh vườn, trùm lắp một
khoảng sân. Tôi chợt nhận ra, trên những ngọn cau cao, chim sẻ thi nhau cất
tiếng hót. Tôi lắng tai nghe. Dàn đồng ca chim sẻ khi bổng khi trầm, khi
nhanh khi chậm, xôn xao vòm không gian. Chúng đang hát về cái gì vậy?
Tôi không thể biết được. Nhưng rõ ràng là chúng đã trông thấy một cái gì
đó mà tôi không thể cùng trông thấy được.
Tôi ngước nhìn về phương đông, sau vòm cây xanh thẫm bỗng nhô
lên nửa vành mũ màu đỏ. Chiếc mũ đỏ to lớn nhô dần lên trên nền trời buổi
sớm. Cuối cùng chiếc mũ đỏ bay lên khỏi vòm cây. Đấy là vầng mặt trời.
Vầng mặt trời giống một chiếc mâm đồng đỏ bay từ từ chiếm lĩnh nền trời
xa, rộng. Chim sẻ càng cất cao giọng, chiếc mâm đồng đỏ càng nhích dần
lên.

Vầng mặt trời đã lên từ bao giờ? Chắc là nó đã nhô lên khỏi mặt
biển trước khi nhô lên khỏi vòm cây. Trái tim tôi bỗng vang lên một
bài ca hoà với bài ca của những con chim sẻ trên trời cao. Bài ca về
mặt trời.
Mâm đồng đỏ. Mâm đồng đỏ
Suốt đêm tắm biển
Làm nước biển sôi
Ngày trở về trời
Mâm đồng không nguội
Mâm đồng đỏ chói.
Mặt trời. Mặt trời...
(Theo Nguyễn Trọng Tạo)

Trả lời câu hỏi

1. Đàn chim sẻ làm gì khiến nhân vật “tôi” chú ý? Nhân vật
“tôi” nghĩ gì về chuyện đó?
Đàn chim sẻ khiến nhân vật “tôi” chú ý bằng cách thi
nhau cất tiếng hót, khi trầm khi bổng, khi nhanh khi chậm, xôn
xao trong vòm không gian như đang hát về một thứ gì mà
nhân vật “tôi” không biết
Sau chuyện đó, nhân vật “tôi” nghĩ rõ ràng là chúng đã
trông thấy một cái gì đó mà tôi không thể cùng trông thấy
được.

2. Cảnh mặt trời mọc được miêu tả như thế nào?
Cảnh mặt trời mọc được miêu tả: từ phương đông, sau
vòm cây xanh thẫm bỗng nhô lên nửa vành mũ màu đỏ. Chiếc
mũ đỏ to lớn nhô dần lên trên nền trời buổi sớm. Cuối cùng
chiếc mũ đỏ bay lên khỏi vòm cây. Vầng mặt trời giống một
chiếc mâm đồng đỏ bay từ từ chiếm lĩnh nền trời xa, rộng.

3. Vì sao nhân vật “tôi” liên tưởng mặt trời như chiếc
mũ đỏ rồi lại như chiếc mâm đồng đỏ?
Nhân vật “tôi” liên tưởng mặt trời như chiếc mũ đỏ rồi lại
như chiếc mâm đồng đỏ, vì: Khi giống chiếc mũ đỏ, mặt trời
mới chỉ nhô lên một nửa sau vòm cây xanh; còn khi được ví
giống chiếc mâm đồng đỏ sau đó, là khi mặt trời đã nhô hẳn
lên khỏi vòm cây, hiện rõ trước mặt nhân vật “tôi”.

4. Khi phát hiện ra vầng mặt trời như chiếc mâm đồng
đỏ, cảm xúc của nhân vật “tôi” như thế nào? Em suy
nghĩ gì về bài hát của nhân vật "tôi"?
Khi phát hiện ra vầng mặt trời như chiếc mâm đồng đỏ,
cảm xúc của nhân vật “tôi” sung sướng, trái tim bỗng vang lên
một bài ca về mặt trời.
Em có suy nghĩ về bài hát của nhân vật "tôi": bài hát thể
hiện suy nghĩ hồn nhiên, trẻ thơ, ví mặt trời như một con
người đi, về,… Nhân vật tôi yêu quý mặt trời, yêu thích ánh
nắng chói chang.

5. Khi đọc đoạn văn tả mặt trời mọc, có hai bạn nhỏ đã nêu ý
kiến như dưới đây. Em thích ý kiến của bạn nào hoặc có ý kiến
nào khác? Vì sao?
Cảnh mặt trời mọc giống như một thước phim quay chậm. Vầng mặt
trời chậm rãi xuất hiện, như một nghệ sĩ muốn màn mở đầu của mình phải
thật đặc biệt để mang lại cảm xúc vỡ oà cho khán giả.
(Ngọc Minh)
Cảnh mặt trời mọc giống màn ảo thuật mà khán giả hồi hộp mong
chờ. Khi mặt trời xuất hiện, bí mật được khám phá “sân khấu” bầu trời
sáng bừng rạng rỡ trong niềm vui của tất cả mọi người.
(Việt Phương)

5. Khi đọc đoạn văn tả mặt trời mọc, có hai bạn nhỏ đã nêu ý
kiến như dưới đây. Em thích ý kiến của bạn nào hoặc có ý kiến
nào khác? Vì sao?

Em thích đoạn văn tả mặt trời mọc của bạn Việt Phương.
Vì em thấy đoạn văn này có cách miêu tả dí dỏm, vui tươi
thông qua cách tả mặt trời mọc như màn ảo thuật, được nhiều
người chờ đón, háo hức.

Nội dung: Mặt trời mọc là niềm vui, sự háo
hức chờ đợi của tất cả vạn vật trên Trái Đất, trong
đó có con người. Mặt trời mọc hàng ngày, mỗi một
ngày qua đi như một lẽ thường tình mà lại vô cùng
đặc biệt, có ý nghĩa rất to lớn với con người.

Tiết 2

Luyện từ và câu

Luyện tập về từ đa nghĩa

1. Nêu nghĩa của từ hạt trong mỗi đoạn thơ dưới đây. Từ hạt trong
đoạn thơ nào được dùng với nghĩa gốc?
a. Khi đang là hạt
Cầm trong tay mình
Chưa gieo xuống đất
Hạt nằm lặng thinh.
(Trần Hữu
Thung)

b. Hạt mưa mải miết trốn tìm
Cây đào trước của lim dim mắt
cười.
Quất gom từng hạt nắng rơi
Làm thành quả – những mặt trời
tí hon.
(Đỗ
Quang Huỳnh)

1. Nêu nghĩa của từ hạt trong mỗi đoạn thơ dưới đây. Từ hạt trong đoạn
thơ nào được dùng với nghĩa gốc?
a. Khi đang là hạt
Cầm trong tay mình
Chưa gieo xuống đất
Hạt nằm lặng thinh.
(Trần Hữu
Thung)

b. Hạt mưa mải miết trốn tìm
Cây đào trước của lim dim mắt
cười.
Quất gom từng hạt nắng rơi
Làm thành quả – những mặt trời
tí hon.
(Đỗ
Quang Huỳnh)

– Trong đoạn thơ a, từ hạt có nghĩa là một bộ phận hình thành
từ quả của một loại cây, có chức năng duy trì nòi giống, nảy
mầm cây mới. Từ hạt trong câu này được dùng với nghĩa gốc.
– Trong đoạn thơ b, từ hạt có nghĩa là một giọt, lượng mưa nhỏ,
có thể nhìn thấy và sờ thấy để biết số lượng, kích thước của
chúng. Từ hạt trong câu này được dùng với nghĩa chuyển.

2. Trong hai đoạn thơ dưới đây, từ chân được dùng với các nghĩa
nào? Các nghĩa đó có gì giống và khác nhau?

+ Trong câu a, một chân, chân đứng, chân quay, ba
chân: dùng với các nghĩa chuyển, là bộ phận tiếp xúc
với đất, có chức năng đỡ, trụ cho bộ phận của vật đứng
thẳng.
+ Trong câu b, chân em: được dùng với nghĩa gốc, là bộ
phận của con người có chức năng nâng đỡ, di chuyển
bước đi.
– Các nghĩa này giống nhau ở chỗ đều là bộ phận có
chức năng làm trụ, tiếp xúc giữa vật/người với mặt đất.
Khác nhau ở chỗ với nghĩa gốc, chân là bộ phận di
chuyển, bước đi được nhưng với nghĩa chuyển, chân chỉ
là bộ phận giữ thăng bằng, tiếp giáp với đất, làm trụ
cho vật chứ không tự di chuyển được.

3. Đặt câu để phân biệt các nghĩa của mỗi từ sau đây:

– Từ mũi:
+ Câu theo nghĩa 1: Em bé có chiếc mũi thật xinh xắn.
+ Câu theo nghĩa 2: Bố dặn em phải cẩn thận với mũi kéo vì nó rất
nhọn.
– Từ cao:
+ Câu theo nghĩa 1: Em chưa từng nhìn thấy toà nhà nào cao như
vậy.
+ Câu theo nghĩa 2: Điểm thi môn Toán của em tương đối cao.

Tiết 3

Viết

Viết bài văn tả phong cảnh

Chọn 1 trong 2 đề dưới đây:
Đề 1: Tả một cảnh ao hồ, sông suối ở quê hương em hoặc ở nơi gia
đình em sinh sống.
Đề 2: Tả một cảnh biển đảo em đã được thấy tận mắt hoặc xem trên
phim ảnh.

1. Dựa vào dàn ý đã lập trong hoạt động Viết ở Bài 14, viết bài văn
theo yêu cầu của đề bài.
Lưu ý:
– Trình bày rõ 3 phần mở bài, thân bài, kết bài.
– Tả kĩ hơn những sự vật, hiện tượng đặc sắc, làm nên vẻ đẹp riêng
cho phong cảnh được miêu tả.

– Lựa chọn từ ngữ có sức gợi tả để làm nổi bật đặc điểm của sự vật,
hiện tượng; kết hợp sử dụng biện pháp so sánh, nhân hoá,... để lời
văn sinh động, có sức cuốn hút đối với người đọc.
M:
Con sông Nậm Khan làm
duyên nũng nịu, uốn mình
một quãng rồi mới chịu hoà
vào sông Mê Kông.
(Theo Tô Hoài)

Màn sương biến mất. Khuôn mặt
dòng sông lộ ra ửng hồng, tươi rồi
như khuôn mặt của em bé vừa ra
khỏi chiếc chăn ẩm.
(Kim Viên)

2. Đọc soát và chỉnh sửa.

Vận dụng
1. Đọc bài văn của em cho người thân nghe và tiếp thu góp ý.
2. Tìm đọc đoạn văn, bài văn tả cảnh miền núi, trung du, đồng bằng,
… và chép lại những câu văn hay.
Ví dụ:
Nắng bốc hương hoa tràm thơm ngây ngất. Gió đưa mùi hương
ngọt lan xa, phảng phất khắp rừng. Mấy con kì nhông nằm phơi
lưng trên gốc cây mục, sắc da luôn luôn biến đổi từ xanh hoá vàng,
từ vàng hoa đỏ, từ đỏ hoả tím xanh,...
(Đoàn Giỏi)

Chúc các em học tập tốt!