HOẠT ĐỘNG MỞ ĐẦU

Em hãy kể tên các
di tích lịch sử mà
em biết ở Thừa
Thiên Huế?

Lăng tẩm của các triều
vua nhà Nguyễn

Chùa Thiên Mụ

Đấu trường “Hổ Quyền”

Cung An Định

Phu Văn Lâu

Cầu Trường Tiền

Ngọ Môn

HOẠT ĐỘNG MỞ ĐẦU

Xem và chia sẻ
suy nghĩ của em
khi xem video

HOẠT ĐỘNG MỞ ĐẦU

Em muốn biết những
thông tin gì khi đọc
văn bản giới thiệu về
một di tích lịch sử?

I

Trải nghiệm
cùng văn
bản

1. Đọc

Hs đọc phù hợp với tốc độ đọc
HS ghi lại câu trả lời cho
các câu hỏi, kĩ năng đọc
trong SGK.

THẺ CHỈ DẪN
Câu hỏi/ Kĩ năng đọc
1. Theo dõi: Xác định
cách trình bày thông
tin của đoạn văn này.

2. Đọc quét: Theo tác
giả bài viết, tên gọi lầu
Ngũ Phụng bắt nguồn
từ đâu?

Câu trả lời

THẺ CHỈ DẪN
Câu hỏi/ Kĩ năng đọc

Câu trả lời

Cách trình bày thông tin của đoạn văn này chính là
1. Theo dõi: Xác định cách trình bày thông tin theo trình tự không gian.
cách trình bày thông Tác giả lần lượt miêu tả hệ thống nền đài theo trình tự
tin của đoạn văn này.
miêu tả: miêu tả tổng thể, phần ở giữa, trong lòng mỗi
cánh chữ U, các cửa Tả Dịch môn và Hữu Dịch môn.
Tên gọi lầu Ngũ Phụng bắt nguồn từ việc phần trên
2. Đọc quét: Theo tác của lầu tách ra khỏi bộ khung sườn thành 9 bộ mái
giả bài viết, tên gọi lầu
Ngũ Phụng bắt nguồn riêng biệt, to nhỏ, cao thấp khác nhau, tạo nên sự
nhấp nhô của các hình khối trong không gian giống
từ đâu?
như những con chim phượng đang bay

2. Tìm hiểu chung

Giới thiệu
vài nét về
văn bản

2. Tìm hiểu chung
Thể loại: văn
bản thông tin.
Phương thức
biểu
đạt:
thuyết minh.

Xuất
xứ:
Được in trong
Huế - di tích
lịch sử - văn
hóa – danh
thắng,
NXB
Chính trị quốc

II

Suy ngẫm và
phản hồi

1
Tìm hiểu đặc điểm
của văn bản giới
thiệu một di tích
lịch sử

1. Tìm hiểu đặc điểm của văn bản
giới thiệu một di tích lịch sử

Nhóm 4 - 6 HS trả
lời câu 1 trong SGK
theo PHT số 1

PHT số 1
Các đặc điểm của VB giới thiệu một danh lam thắng
Đặc điểm của VB giới thiệu một danh lam
cảnh hoặc di tích lịch sử trong VB Ngọ Môn
thắng cảnh hoặc di tích lịch sử
Xuất hiện
Không xuất hiện
Về cấu trúc:
- Phần mở đầu
- Phần nội dung

 

- Phần kết thúc
Về đặc điểm hình thức: sử dụng:
- Các đề mục để làm nổi bật thông tin chính
- Một số từ ngữ chuyên ngành (kiến trúc, lịch
sử, địa lí, sinh vật,…)

 

- Từ ngữ giàu giá trị miêu tả, biểu cảm
- Hình ảnh minh hoạ, sơ đồ/ bản đồ chỉ dẫn,…
Về cách trình bày thông tin: Thông tin thường
được trình bày theo trật tự thời gian, theo trật
tự không gian, theo cách phân loại đối tượng,
quan hệ nhân quả,…

 

Căn cứ xác định

Các đặc điểm của VB giới
thiệu một danh lam thắng
Đặc điểm của cảnh hoặc di tích lịch sử
VB giới thiệu
trong VB Ngọ Môn
một danh lam
Căn cứ xác định
thắng cảnh
hoặc di tích
Không Cấu trúc: Thể hiện đầy đủ cấu trúc của một VB thông tin giới thiệu về một di
Xuất hiện
lịch sử
xuất hiện tích lịch sử
- Sapo: “Ngọ Môn là công trình kiến trúc… cố đô Huế”: Giới thiệu tóm tắt nội
dung bài viết, tạo sự lôi cuốn đối với người đọc
Về cấu trúc:
- Phần
đầu

- Phần 1: “Ngọ Môn là cổng chính, cổng phía nam của Hoàng thành được xây
dựng vào năm 1833 … vị vua cuối cùng của Việt Nam vào ngày 30/8/1945.”:
Giới thiệu khái quát về di tích lịch sử Ngọ Môn ở Huế

mở

- Phần nội
dung
- Phần kết
thúc

 

- Phần 2: “Đặc điểm kiến trúc Ngọ Môn … Chúng được làm tương đối đơn
giản, không cầu kì nhưng lại rất thanh thoát, đẹp mắt, có tính mĩ thuật cao.”:
Giới thiệu một cách có hệ thống những phương diện khác nhau (đặc điểm kiến
trúc, nét riêng trong cách trang trí) làm nên giá trị biểu tượng của Ngọ Môn
trong kiến trúc cung đình Huế
- Phần 3: “Ngọ Môn là một tổng thể kiến trúc có vóc dáng đồ … phong cảnh
thiên nhiên và tình cảm, tâm hồn của người dân đất Việt nói chung, xứ Huế
nói riêng..”: Nhận xét khái quát về giá trị của di tích Ngọ Môn; qua đó bày tỏ
tình cảm, thái độ của người viết dành cho di tích

Các đặc điểm của VB giới
thiệu một danh lam thắng
Đặc điểm của VB giới cảnh hoặc di tích lịch sử
thiệu một danh lam
trong VB Ngọ Môn
Căn cứ xác định
thắng cảnh hoặc di
tích lịch sử
Xuất hiện Không xuất hiện Về đặc điểm hình thức, VB sử dụng:
- Hệ thống đề mục (Đặc điểm kiến trúc Ngọ Môn, Nét
riêng trong cách trang trí Ngọ Môn) để làm nổi bật
thông tin cơ bản của VB

Về đặc điểm hình
thức: sử dụng:
- Các đề mục để làm
nổi bật thông tin
chính
- Một số từ ngữ
chuyên ngành (kiến
trúc, lịch sử, địa lí,
sinh vật,…)
- Từ ngữ giàu giá trị
miêu tả, biểu cảm
- Hình ảnh minh hoạ,

 

- Từ ngữ chuyên ngành kiến trúc (ví dụ: cổng chính,
nền cổng, lễ đài, thành, mặt bằng, công trình, cuốn
vòm, đỉnh cửa, thiết kế, cuốn vòm, đỉnh cổng, xà
ngang, xà dọc, gạch vồ, đá thanh, lan can, tráng men,
cột,…), lịch sử (ví dụ: triều đình, vua, lễ Ban sóc, lễ
thoái vị, Hoàng thành…)
- Từ ngữ giàu giá trị miêu tả, biểu cảm: bề thế, đồ sộ,
lối cuốn vòm, hình cung, gạch hoa đúc rỗng tráng men
ngũ sắc, công phu, tỉ mỉ,…
- Hình ảnh minh hoạ

Các đặc điểm của VB
giới thiệu một danh lam
thắng cảnh hoặc di tích
Đặc điểm của VB
lịch sử trong VB Ngọ
giới thiệu một danh
Môn
lam thắng cảnh
hoặc di tích lịch sử
Không
Xuất hiện
xuất hiện
Về cách trình bày
thông tin: Thông tin
thường được trình
bày theo trật tự thời
gian, theo trật tự
không gian, theo
cách phân loại đối
tượng, quan hệ
nhân quả,…

 

Căn cứ xác định

Về cách trình bày thông tin, VB phối hợp nhiều
cách trình bày thông tin:
- Trình bày thông tin theo trật tự không gian (ví
dụ: đoạn mô tả kết cấu các cửa của nền đài,…)
- Trình bày theo các đối tượng phân loại (cấu
trúc của hai hệ thống: hệ thống nền đài, hệ
thống lầu Ngũ Phụng)
- Trình bày thông tin theo mối quan hệ nhân
quả (thông tin lí giải về tên gọi lầu Ngũ Phụng
theo quan niệm dân gian)

2
Tìm hiểu cách
trình bày thông tin
trong văn bản

2. Tìm hiểu cách trình bày
thông tin trong văn bản
01

02

Tìm phần văn bản
thể hiện cách trình
bày thông tin theo
đối tượng phân loại.

Cho biết căn cứ xác
định và tác dụng
của cách trình bày
ấy đối với toàn bộ
văn bản.

Phần VB thể hiện rõ cách trình bày thông
Về mặt kiến trúc, có thể chia tổng thể Ngọ tin
Môntheo
ra làm
haitượng
hệ thống:
hệ thống
đối
phân
loại nền đài ở dưới và hệ thống lầu Ngũ Phụng ở trên,

Đặc điểm kiến trúc Ngọ Môn

mặc dù cả hai đều được thiết kế ăn khớp với nhau một cách chặt chẽ và hài hoà từ tổng thể đến chi tiết.

- Nền đài cao gần 5 m, đáy dài 57,77 m gần như là một sự tiếp nối của dãy thành, nhưng chiều ngang được bố trí hơi phình to hơn,
nhất là hai cánh ngoài được nhô ra tạo nên mặt bằng hình chữ U, cánh dài 27,06 m. Việc nhô ra của hai cánh ngoài ấy đã tạo sự bề thế,
vóc dáng đồ sộ chung cho cả công trình, đồng thời giúp cho người lính canh có thể kiểm soát mặt ngoài thành một cách dễ dàng.
Nền đài dày và cao, được cấu trúc theo kiểu “thượng thu hạ thách" với độ dốc gần như thẳng đứng, tạo nên một thế đứng hơi choãi
chân rất bền vững mà vẫn gây được cảm giác sừng sững. Ở phần giữa của nền đài trổ ba cửa đi song song: Ngọ Môn, dành cho vua đi,
Tả Giáp môn (cửa bên trái) và Hữu Giáp môn (cửa bên phải) dành cho các quan văn, võ theo hầu trong đoàn Ngự đạo4. Ở trong lòng
mỗi cánh chữ U còn trổ một lối đi như đường hầm chạy xuyên suốt từ trong ra ngoài, rồi bẻ thẳng góc vào phía đường Dũng đạo5. Hai lối
này được gọi là Tả dịch môn và Hữu dịch môn, dành cho lính tráng và voi ngựa theo hầu trong đoàn Ngự đạo. Các cửa Tả Dịch môn và
Hữu Dịch môn được xây theo lối cuốn vòm và đỉnh cửa có hình cung, còn ba cửa giữa lại được thiết kế theo kiểu vuông 1 thẳng. Riêng
hai đầu của ba cửa đi giữa có gia cố thêm hệ thống xà ngàng và xà dọc bằng đồng thau. Các đường xà này được bọc thêm một lớp đồng
lá dát mỏng để tăng tính thẩm mĩ.
Vật liệu chính để xây dựng nền đài là gạch vồ6 và đá thanh. Gạch ở đây mỏng và có độ nung cao, được xây với những mạch vữa7
rất mỏng lại để tron nhằm tạo ra những bờ tường phẳng. Các tảng đá xanh cũng được gia công ghè đẽo vuông vắn, lắp ghép thành
những điểm chạy viền quanh cổng và điểm chân nhằm làm tăng thêm vẻ đẹp và độ bền vững cho công trình. Phía trong nền đài có hai
hệ thống bậc cấp xây bằng đá thanh ở hai bên, nằm lộ thiên nhưng rất kín đáo. Quanh trên nền đài là hệ thống tường hoa lan can được
trang trí bằng nhiều kiểu gạch hoa đúc rỗng tráng men ngũ sắc.
- Lầu Ngũ Phụng trên nền đài có hai tầng, tầng dưới lón, tầng trên nhỏ, với 13 gian kết cấu thành một bộ khung cũng theo hình chữ
U như nền đài. Tuy cùng chung một bộ khung sưòn làm bằng gỗ lim, nhưng ở phần trên lại tách ra thành 9 bộ mái riêng biệt, to nhỏ, cao
thấp khác nhau, tạo nên sự nhấp nhô của các hình khối trong không gian như hình những con chim phụng đang bay. Vì vậy, dân gian gọi
là lầu Ngũ Phụng. Mái lầu lợp ngói tráng men vàng và xanh lá cây, gọi là ngói hoàng lưu li và ngói thanh lưu li.
Lầu Ngũ Phụng có tới 100 cột, trong đó 48 cột dài suốt cả hai tầng. Quanh các phía tầng dưới đều để trống chỉ trừ toà nhà chính
giữa là có hệ thống cửa gương ở mặt trước, [ ... ]. Ở tầng trên, mặt trước nhà giữa thì dựng cửa lá sách, chung quanh nong ván nhưng
trổ nhiều cửa sổ với những hình khác nhau như hình tròn, hình quạt, hình cái khánh,…
Vì xung quanh mặt trên của nền đài có lan can và tầng dưới lầu Ngũ Phụng để trống, mái hiện lại ngắn, nên người ta đã xây thêm
một nền lâu đài lồi cao 1,11 m để vừa tôn cao lầu lên, vừa tránh được mưa gió tạt vào trong lòng lầu,...

2. Tìm hiểu cách trình bày thông
tin trong văn bản

CƠ SỞ XÁC ĐỊNH
01
Trước tiên, nội dung của đoạn
“Về mặt kiến trúc, có thể chia
tổng thể Ngọ Môn ra thành hai
hệ thống: hệ thống nền đài ở
dưới và hệ thống lầu Ngũ Phụng
ở trên ... từ tổng thể đến chi tiết”
giới thiệu khái quát về tổng thể
kiến trúc phức tạp của Ngọ Môn.

02
Sau đó, phần VB “Nền đài cao gần
5m … nên người ta đã xây thêm
một nền lâu đài lồi cao 1,11 m để
vừa tôn cao lầu lên, vừa tránh được
mưa gió tạt vào trong lòng lầu”
giới thiệu cụ thể hai thành phần của
kiến trúc ấy là hệ thống nền đài và
hệ thống lầu Ngũ Phụng.

2. Tìm hiểu cách trình bày thông
tin trong văn bản

TÁC
DỤNG

Vừa giúp người đọc hình dung về tổng
thể, vừa cung cấp những thông tin chi
tiết cụ thể về hệ thống kiến trúc của
Ngọ Môn
Điều đó góp phần làm rõ đặc điểm của
di tích Ngọ Môn, hướng đến thực hiện
mục đích của VB (cung cấp thông tin
về di tích lịch sử Ngọ Môn).

3
Tìm hiểu phương
tiện phi ngôn ngữ
trong văn bản

3. Tìm hiểu phương tiện phi ngôn
ngữ trong văn bản

Nhóm 4 - 6 HS thảo luận, tìm câu
trả lời cho câu 3 trong SGK: Nêu
(những) loại phương tiện phi ngôn
ngữ được sử dụng trong văn bản và
vai trò của chúng trong việc cung cấp
thông tin về di tích Ngọ Môn.

3. Tìm hiểu phương tiện phi ngôn
ngữ trong văn bản

Loại phương tiện phi ngôn ngữ
được sử dụng trong VB: hình ảnh.
Vai trò: Minh hoạ trực quan
cho nội dung được trình bày
trong VB, giúp những thông
tin trở nên cụ thể, sinh động
hơn với người đọc

3. Tìm hiểu phương tiện phi ngôn
ngữ trong văn bản

Hình ảnh giúp người đọc hình
dung về tổng thể kiến trúc phức
tạp của Ngọ Môn (hệ thống nền
đài, hệ thống lầu Ngũ Phụng),

01

Hình ảnh ví dụ
02

hiểu rõ hơn về cách bố trí
không gian năm cửa của
Ngọ Môn

3. Tìm hiểu phương tiện phi ngôn
ngữ trong văn bản

Mối quan hệ giữa phương tiện ngôn ngữ và
phương tiện phi ngôn ngữ trong VB Ngọ Môn

hình ảnh minh hoạ
trực quan cho thông
tin được trình bày
bằng ngôn ngữ

thông tin được trình
bày bằng ngôn ngữ
thuyết minh, giải
thích rõ hơn các yếu
tố của hình ảnh.

4
Tìm hiểu thông tin
cơ bản và nhan đề
của văn bản

4. Tìm hiểu thông tin cơ bản và
nhan đề của văn bản

Nhóm 4 - 6 HS trả lời câu
4: Phân tích mối quan hệ
giữa
nhan
đề Ngọ
Môn với các thông tin cơ
bản của văn bản.

4. Tìm hiểu thông tin cơ bản và
nhan đề của văn bản

02

01

“Đặc điểm kiến
trúc của Ngọ
Môn”

Những thông tin cơ
bản của VB

“Những nét riêng
trong cách trang
trí Ngọ Môn”.

4. Tìm hiểu thông tin cơ bản và
nhan đề của văn bản
Mối quan hệ
giữa nhan đề
Ngọ Môn với
các thông tin
cơ bản của
VB:

Nhan đề đã tóm tắt, khái quát
được những thông tin cơ bản của
VB.
Các thông tin cơ bản của VB đã
góp phần triển khai làm rõ nội
dung được gợi lên từ nhan đề của
VB.

4. Tìm hiểu thông tin cơ bản và
nhan đề của văn bản

Nhan đề: Ngọ Môn

Đặc điểm
kiến trúc của
Ngọ Môn

Nét riêng
trong cách
trang trí Ngọ
Môn

5

Tìm hiểu một
số chi tiết
quan trọng
trong văn bản

5. Tìm hiểu một số chi tiết quan
trọng trong văn bản

Em có nhận xét gì về
vai trò của những thông
tin chi tiết liên quan
đến hệ nền đài và lầu
Ngữ Phụng trong văn
bản?

Những thông tin chi tiết liên quan đến
hệ nền đài và lầu Ngũ Phụng được
trình bày trong VB
Chi tiết miêu tả hệ nền đài: “Nền
đài cao gần 5 m, đáy dài 57,77 m
gần như là một sự tiếp nối của
dãy thành … được trang trí bằng
nhiều kiểu gạch hoa đúc rỗng
tráng men ngũ”

Chi tiết miêu tả lầu Ngũ Phụng: “Lầu
Ngũ Phụng trên nền đài có hai tầng,
tầng dưới lớn, … xây thêm một nền
lâu đài lồi cao 1,11 m để vừa tôn cao
lầu lên, vừa tránh được mưa gió tạt
vào trong lòng lầu,…”

Thông tin chi tiết về kích thước,
hình dạng, cấu trúc của nền đài,
kiến trúc năm cửa của Ngọ Môn,
chất liệu, hệ thống bậc cấp bằng
đá thanh ở hai bên, hệ thống
tường hoa lan can bao quanh phía
trên nền đài.

Thông tin chi tiết về kết cấu, nội
dung lí giải về tên gọi lầu Ngũ
Phụng, hình dạng, chất liệu,…của lầu
Ngũ Phụng.

Chi tiết hình ảnh
minh hoạ: hình 2
(Một góc nền đài
và
lầu
Ngũ
Phụng).

5. Tìm hiểu một số chi tiết quan
trọng trong văn bản

01

cung cấp thông
tin cụ thể về hai
bộ phận cấu thành
Vai trò của những
nên kiến trúc của
thông tin chi tiết
Ngọ Môn

02

làm cho thông tin
cơ bản trong
“Đặc điểm kiến
trúc Ngọ Môn”
trở nên rõ hơn.

III

Khái quát đặc
điểm thể loại và
rút ra kinh
nghiệm đọc

III. Khái quát đặc điểm thể loại
và rút ra kinh nghiệm đọc
Giáo viên: Nguyễn Nhâm 0981713891

Nhóm hai HS thảo luận và hoàn
thành PHT số 2 sau để tóm tắt một
số đặc điểm của VB giới thiệu một
danh lam thắng cảnh hoặc di tích lịch
sử và lưu ý về cách đọc.

PHT số 2
Một số đặc điểm của văn bản giới thiệu một danh lam thắng cảnh Cách đọc văn bản giới thiệu một danh
hoặc di tích lịch sử
lam thắng cảnh hoặc di tích lịch sử