Văn bản 2

NGƯỜI THẦY ĐẦU TIÊN
(Trích, Ai-tơ-ma-tốp)

Nhìn tranh nêu cảm nhận

I. ĐỌC HIỂU CHUNG
1. Đọc
-Đọc to, rõ ràng, giọng phù hợp với
từng nhân vật, phân biệt lời người kể
chuyện với lời nhân vật; chú ý sự thay
đổi người kể chuyện (đoạn 1, 4 và đoạn
2, 3).
+ Một HS nam đọc đoạn (1), (4)
+ Một HS nữ đọc đoạn (2), (3).
-Sử dụng chiến lược đọc: nhận biết,
theo dõi, hình dung, suy luận.

2.Tìm hiểu chung
a.Tác giả:
- Ai-tơ-ma-tốp (1928-2008) là nhà văn Cư-rơ-gư-dơ-xtan.
- Tác phẩm của ông chủ yếu viết về cuộc sống khắc nghiệt mà cũng rất
giàu chất thơ ở quê hương ông. Ở đó, có núi đồi, thảo nguyên hoang
sơ, hùng vĩ; có những con người mạnh mẽ, can đảm, tâm hồn phóng
khoáng… Lối viết của ông cô đọng, hàm súc; có nhiều cách tân độc
đáo trong nghệ thuật kể chuyện.
-Các tác phẩm nổi tiếng của ông đã được dịch sang tiếng Việt.

Tóm tắt “Người thầy đầu tiên”:
b.Tác phẩm
-Thể loại:
Người thầy đầu tiên là truyện vừa, sáng tác năm 1962,
Truyện vừa
lấy bối cảnh cuộc sống ở một vùng quê miền núi còn rất lạc
-Xuất xứ:
hậu ở Cư-rơ-gư-dơ-xtan vào những năm đầu thế kỉ XX.
Trích từ “Người thầy đầu tiên” Nhân vật chính là An-tư-nai, một cô bé mồ côi, phải sống
(1962).
với gia đình chú thím, bị đối xử tàn nhẫn,… Thầy Đuy-sen
đã kiên trì dạy An-tư-nai học chữ, hết lòng bảo vệ và giúp
An-tư-nai có cơ hội lên thành phố tiếp tục việc học hành.
An-tư-nai rất yêu quý thầy Đuy-sen nhưng do hoàn cảnh,
thầy trò phải xa cách rồi bặt tin nhau. Mấy chục năm sau,
An-tư-nai đã là một viện sĩ, trở về thăm làng và gặp lại
người thầy đầu tiên của mình trong một tình huống rất éo
le. Bà đã viết thư nhờ người hoạ sĩ đồng hương kể lại câu
chuyện về thầy Đuy-sen như một hành động chuộc lỗi.

-Bố cục:
+ Phần 1: Hoàn cảnh người hoạ sĩ nhận được bức thư của viện sĩ An-tư-nai Xulai-ma-nô-va.
+Phần 2: Cuộc trò chuyện giữa các bạn nhỏ và thầy Đuy-sen.
+Phần 3: Hình ảnh thầy Đuy-sen trong kí ức của An-tư-nai.
+Phần 4: Những trăn trở, băn khoăn và ý tưởng cho bức tranh vẽ thầy Đuy-sen.

-Tóm tắt đoạn trích:

Đoạn trích Người thầy đầu tiên là lời kể lại của người họa sĩ và An-tưnai về một người thầy đầu tiên của họ và của cả ngôi làng. Đuy-sen là một
người thầy tuyệt vời, không chỉ vận động các học sinh tới trường, thầy còn
tự tay cõng các em nhỏ qua suối, không quản thời tiết lạnh buốt hay bị
những kẻ cưỡi ngựa châm chọc. Thầy Đuy-sen quan tâm đến các học sinh
và đặc biệt là An-tư-nai, mong cô bé có thể lên thành phố lớn học tập. Câu
chuyện kể lại từ An-tư-nai khiến người họa sĩ đồng hương cảm thấy day dứt
và muốn vẽ bức tranh thật đẹp về hai thầy trò.

II. KHÁM PHÁ VĂN BẢN
1. Người kể chuyện và ngôi kể
-Xác định người kể chuyện và ngôi kể trong từng phần của đoạn trích.
-Các nhân vật người kể chuyện trong đoạn trích có quan hệ với nhau như thế nào?
Người kể chuyện
Ngôi thứ nhất, xưng “tôi”
Đều sinh ra, lớn lên ớ làng Ku-ku-rêu.
Phần (1), (4):
Anh hoạ sĩ

Hiện cùng sống ở Mát-xcơ-va và có quen biết
nhau.
Họ cùng được mời về dự lễ khánh thành ngôi
trường mới của quê hương.

Phần (2), (3):
An-tư-nai

-Theo em, cách nhà văn thay đổi kiểu người kể chuyện ở các phần trong đoạn
trích có tác dụng gì?

Tác dụng của việc thay đổi kiểu
người kể chuyện

Thể hiện ý đồ nghệ
thuật của tác giả.

Khiến cho câu chuyện được soi
chiếu từ nhiều chiều, trở nên phong
phú, hấp dẫn, chứa đựng nhiều ý
nghĩa hơn; giúp nhà văn biểu đạt
được những điểm nhìn, những khía
cạnh khác nhau của sự việc, con
người.

2.Nhân vật An-tư-nai
a.Hoàn cảnh sống của An-tư-nai
Qua cuộc trò chuyện giữa các bạn nhỏ và thầy Đuy-sen ở
phần (2), em hình dung như thế nào về hoàn cảnh sống của
An-tư-nai?
-Các chi tiết:
+Nếu thím em cho đi thì em sẽ đi.
+Gấu váy thủng để hở một mảng đấu gối.
+Chị ấy mồ côi ạ, chị ấy ở với chú thím…
-> Một cô bé mồ côi, sống với gia đình chú thím, bị đối xử
tàn nhẫn…
Sống thiếu thốn cả về vật chất và tình cảm; không được
chăm sóc, yêu thương.

b.Tình cảm của An-tư-nai dành cho thầy Đuy-sen
An-tư-nai đã dành cho thầy Đuy-sen tình cảm như thế nào? Nhờ
“người thầy đầu tiên” ấy, cuộc đời An-tư-nai đã thay đổi ra sao?
-An-tư-nai đặc biệt yêu quý, ngưỡng mộ và biết ơn người thầy
đầu tiên của mình.
- Nhờ thầy Đuy-sen, từ một cô bé mồ côi không biết chữ, ở một
vùng quê nghèo khó, lạc hậu, từng bị người thím độc ác bán
đi,... An-tư-nai đã có được cơ hội lên thành phố học tập và trở
thành một viện sĩ nổi tiếng.
Þ Đặc điểm tính cách của An-tư-nai:
Rất hiếu học, nhạy cảm, tinh tế; biết quan tâm, giúp đỡ mọi
người; biết cảm nhận và trân trọng tình yêu thương của thầy
Đuy-sen .

3.Nhân vật thầy Đuy-sen
Em hãy đọc kĩ phần (3) và trả lời:
-Hình ảnh thầy Đuy-sen hiện lên qua lời
kể, cảm xúc và suy nghĩ của nhân vật
nào?
->Nhân vật thầy Đuy-sen hiện lên qua
lời kể, qua cảm xúc và suy nghĩ của
nhân vật An-tư-nai.

Những chi tiết tiêu biểu nào được nhà văn sử dụng để khắc hoạ nhân vật thầy
Đuy-sen.

Những chi tiết tiêu biểu về thầy Đuy-sen
Miêu tả
ngôn ngữ
đối thoại

Miêu tả
hành động

Trò chuyện,
thuyết phục
các em nhỏ đi
học; động viên,
khích lệ An-tưnai…

Một mình sửa sang nhà kho cũ
thành lớp học; bế các em nhỏ qua
suối giữa mùa đông buốt giá; kiên
trì dạy chữ cho các em bất chấp
hoàn cảnh thiếu thốn, khắc nghiệt,
sự đơn độc; mơ ước về một tương
lai tươi sáng cho học trò…

Miêu tả
cảm xúc, suy nghĩ
của An-tư-nai
Cảm nhận về lòng
nhân hậu, tình yêu
thương của thầy;
mong ước thầy là
người ruột thịt của
mình...

Ngôn ngữ đối thoại

Thầy Đuy-sen
trò chuyện,
thuyết phục các
em nhỏ đi học

“Các em ghé vào đây xem là hay lắm, các em
chả sẽ học tập ở đây là gì? … Thế nào, các em
thích học không, các em sẽ đi học chứ?”

“Các em cứ gọi thầy là thầy. Các em có muốn
xem trường không? Vào đây, đừng ngại gì cả.”

Ngôn ngữ đối thoại
Động viên, khích
lệ An-tư-nai

“Dòng suối trong trẻo của thầy, em thông minh
lắm… Ôi, ước gì thầy được gửi em ra thành phố
lớn. Em sẽ còn khá hơn biết chừng nào”.

=> Lời nói của thầy Đuy-sen gần gũi, ân cần, đầy yêu thương.

Cử chỉ, hành động
Một mình sửa sang nhà kho cũ thành lớp học, tự tay thầy đắp lò sưởi,
dự trữ củi đốt, đi cắt rạ khô lót nền nhà,..
Thầy bế các em nhỏ qua suối giữa mùa đông buốt giá;
Không để ý đến những lời lăng mạ, chế giễu của bọn nhà giàu; kể
những câu chuyện vui để học trò quên đi mọi sự.
Cuối buổi học, thầy ở lại lấy đá và đất đắp những ụ nhỏ trên lòng suối
để các em nhỏ bước qua không bị ướt chân.

Cử chỉ, hành động
Lo lắng, chăm sóc ân cần cho An-tư-nai khi cô bé bị chuột rút ở giữa suối.

Kiên trì day chữ cho các em bất chấp hoàn cảnh thiếu thốn, khắc nghiệt,
sự đơn độc.
Thầy mơ ước về tương lai tươi sáng cho học trò.
=> Những hành động của thầy Đuy-sen vô cùng ấm áp; thầy lo lắng,
quan tâm đến học trò như người thân trong gia đình.

Qua suy nghĩ, cảm xúc của học trò
Đám học trò đứa nào cũng yêu mến thầy vì tấm lòng nhân từ, vì những ý
nghĩa tốt lành, vì những ước mơ của thầy về tương lai học trò.
Học trò bất chấp khó khăn, khắc nghiệt (phải đi xa, leo đồi lội suối , bạt
hơi vì gió rét, chân ngập trong những cồn tuyết) để tự nguyện đến lớp học
nghe thầy giảng bài.
Học trò mong ước thầy là người ruột thịt của mình: cô bé An-tư-nai mong
ước: “Ước gì thầy là anh ruột của tôi.”

Khái quát về đặc điểm tính cách của thầy Đuy-sen.

Có mục đích sống cao đẹp, cương nghị, kiên nhẫn, nhân hậu, vị
tha... trong đó, nổi bật nhất là tình cảm yêu thương, hết lòng vì
học trò.

4. Những băn khoăn, trăn trở và ý tưởng của người hoạ sĩ
Ở phần (4), nhân vật người hoạ sĩ đã có những ý tưởng gì cho bức
tranh vẽ thầy Đuy-sen? Em ủng hộ ý tưởng nào của hoạ sĩ?
-Những băn khoăn, trăn trở: “Có khi tôi tưởng chừng…chọn lọc”.
-Những ý tưởng:
+Vẽ hai cây phong thầy Đuy-sen và An-tư-nai trồng, cùng đứa trẻ
với đôi mắt hân hoan nhìn vào cõi xa xăm kì ảo.
+Vẽ cảnh tượng thầy Đuy-sen bế trẻ em qua con suối mùa đông.
+Vẽ khoảnh khắc thầy Đuy-sen tiễn An-tư-nai lên tỉnh, sao cho bức
tranh ấy diễn tả được tiếng gọi cất lên từ tâm hồn Đuy-sen mà đến
nay An-tư-nai vẫn còn nghe vẳng lại, sẽ vang dội mãi trong lòng
mỗi người.
=> Một người nghệ sĩ có tâm với cuộc đời và nghệ thuật – nghệ
thuật vị nhân sinh.

III. TỔNG KẾT
1.Nội dung:
Truyện kể về tình yêu thương của thầy Đuy-sen dành cho học trò và lòng
biết ơn của An-tư-nai đối với người thầy đầu tiên. Từ đó, biết trân trọng
những tình cảm tốt đẹp mà mình được đón nhận.
2.Nghệ thuật:
-Kể chuyện hấp dẫn, kết hợp tự sự với miêu tả và biểu cảm.
-Sự thay đổi kiểu người kể chuyện độc đáo.
-Khắc hoạ tính cách nhân vật qua miêu tả ngoại hình, lời nói, cử chỉ, hành
động; qua lời kể, cảm xúc, suy nghĩ của nhân vật khác.

VIẾT KẾT NỐI VỚI ĐỌC
Kể lại nội dung phần (1) bằng lời của người kể chuyện ngôi thứ ba.
Mùa thu năm ấy anh họa sĩ nhận được một bức điện mời về dự khánh
thành ngôi trường mới của làng. Nhận được thư anh rất vui và háo hức.
Trong số những người được mời về dự có cả bà viện sĩ An-tư-nai Xu-laima-nô-va là đồng hương với anh. Kết thúc buổi lễ cả hai cùng trở về thành
phố. Bà viện sĩ đã viết thư cho anh nhờ kể lại câu chuyện về thầy Đuy-sen
với dân làng và mọi người như một hành động chuộc lỗi. Anh họa sĩ đã
mang nặng lòng những ấn tượng của lá thư ấy mấy ngày liền và quyết định
thay mặt An-tư-nai Xu-lai-ma-nô-va kể hết câu chuyện.