CHÀO MỪNG CÁC EM
ĐẾN VỚI BÀI HỌC HÔM NAY!

Em có thể thổi vào cái chai làm cho nó phát ra
âm thanh không ?

KHỞI ĐỘNG
Khi thổi vào phía trên miệng chai hay
thổi còi, chúng ta sẽ nghe được âm
thanh phát ra. Âm thanh được tạo ra và
truyền đến tai chúng ta như thế nào?

CHỦ ĐỀ 4: ÂM THANH

BÀI 12: MÔ TẢ SÓNG ÂM
(3 Tiết)

NỘI DUNG BÀI HỌC
01

02

03

Sóng âm

Môi trường

Sự truyền sóng âm

truyền âm

trong không khí

1. Sóng âm

Tìm hiểu sóng âm

Chia lớp thành các nhóm 4 – 6 HS,
thực hiện thí nghiệm 1 trang 65
SGK, sau đó tiến hành thảo luận
câu hỏi 1.

TÌM HIỂU VỀ SÓNG ÂM
HOẠT ĐỘNG NHÓM
-

Thí nghiệm 1: Tạo ra và cảm nhận âm thanh

1. Mô tả cảm giác khi chạm nhẹ ngón tay lên nhánh âm thoa sau khi gõ.
2. Mô tả cảm giác khi chạm nhẹ ngón tay lên mặt trống sau khi gõ.
3. Mô tả chuyển động của dây đàn và cảm giác khi chạm nhẹ ngón tay lên
dây đàn sau khi gảy.
4. Khi âm thoa, mặt trống, dây đàn phát ra âm thanh thì chúng có đặc
điểm gì giống nhau?

Khi âm thoa, mặt trống, dây đàn phát ra âm thanh thì tất cả các vật
dụng này đều rung động( chuyển động) qua lại vị trí cân bằng.
Trong khoa học người ta gọi kiểu rung động( chuyển động )đi qua đi
lại vị trí cân bằng( hay vị trí đứng yên ban đầu) của những vật khi
phát ra âm thanh như âm thoa, mặt trống, dây đàn,....là dao động.

- Sự rung động ( chuyển động ) qua lại vị trí cân
bằng của những vật khi phát ra âm thanh được
gọi là dao động.
- Vật dao động phát ra âm thanh được gọi là
nguồn âm.

- Các dao động từ nguồn âm lan truyền trong môi
trường, được gọi là sóng âm.
- Sóng âm được phát ra bởi các vật đang dao
động.
- Sóng âm hay âm thanh còn được gọi tắt là âm.

Sự gõ nhịp(dao động) của ngón tay trên mặt nước làm
xuất hiện các gợn sóng lan đi trên mặt nước là minh
họa cho mối liên hệ gần gũi giữa dao động và sóng.

Lưu ý
 Dùng từ “âm thanh” khi mô tả
liên quan đến hoạt động nghe.
 Dùng từ “sóng âm” khi đề cập
đến sự lan truyền âm thanh
trong các môi trường.

KẾT LUẬN

Sự rung động qua lại

Vật dao động phát

Sóng

vị trí cân bằng của

ra âm thanh được

phát ra bởi các vật

những vật khi phát

gọi là nguồn âm.

đang dao động.

ra âm thanh được
gọi là dao động.

âm

được

Bài tập vận dụng
Thực hiện các hoạt động sau và chỉ ra bộ phận dao động
phát ra âm thanh trong mỗi trường hợp:

a) Căng dây chun trên hộp rỗng như hình a rồi gảy vài lần
vào dây chun.
b) Thổi vào còi.

Dây chun
Dao động của không khí trong còi và trong
khoang miệng người thổi.

Bài tập vận dụng
Chỉ ra bộ phận dao động phát ra âm thanh
trong tình huống mở đầu.

Không khí trong chai và trong khoang miệng của người thổi.

TÌM HIỂU VỀ MÔI TRƯỜNG TRUYỀN ÂM
Âm thanh có truyền được
trong chất khí không ?
Lấy ví dụ minh họa.

TÌM HIỂU VỀ MÔI TRƯỜNG TRUYỀN ÂM

Sóng âm truyền được qua không khí.

HOẠT ĐỘNG NHÓM
2. Môi trường truyền âm
Các nhóm lần lượt tiến hành thí

Thí nghiệm 2. Tìm hiểu sự

nghiệm 2 và trả lời câu hỏi:
 HS A áp tai vào cạnh bàn có nghe

truyền sóng âm trong chất rắn

rõ được tiếng gõ không?
 HS A áp tai vào quyển sách có
nghe rõ được tiếng gõ không?

Các nhóm tiếp tục thảo luận
và trả lời các câu hỏi sau:

 Thí nghiệm 2 cho thấy sóng âm
được truyền qua môi trường nào?
 Em hãy đề xuất một thí nghiệm
khác để chứng tỏ sóng âm truyền
được trong chất rắn.

KẾT LUẬN

Sóng âm truyền qua được
môi trường chất rắn.

Ví dụ: Bạn A đứng trong phòng, áp tai
vào cửa, bạn B đứng ngoài dùng tay
gõ nhẹ vào cửa. Khi bạn B gõ cửa,
bạn A nghe thấy tiếng gõ.

Thực hiện thí nghiệm ở bài tập vận dụng,
trao đổi, trả lời câu hỏi:
a) Bạn B có nghe rõ tiếng nói của bạn A không?
b) Trong trò chơi này, tiếng nói của bạn A được
truyền qua những môi trường nào?
a) Bạn B nghe rõ tiếng nói của bạn A.
b) Trong trò chơi này, tiếng nói của bạn A được
truyền qua môi trường chất rắn và chất khí.

Ngày xưa, để phát hiện tiếng vó ngựa hoặc
tiếng chân đoàn người di chuyển, người ta
thường áp tai xuống đất để nghe. Giải thích.

Khi ngựa sải vó hoặc khi đoàn quân di chuyển sẽ tạo ra sóng âm
lan truyền trong đất.Môi trường đất truyền âm tốt hơn không khí nên
người ta áp tai xuống dất để nghe tiếng vó ngựa hoặc tiếng bước
chân từ xa, trước khi nghe được trực tiếp những âm thanh này
trong không khí.

Thí nghiệm 2: Tìm hiểu sự truyền sóng âm trong chất lỏng
Các nhóm tiến hành thí nghiệm 3 SGK trang
67, sau đó thảo luận và trả lời câu hỏi:
a) Sóng âm có truyền được trong nước không?
b) Khi đồng hồ reo, sóng âm truyền đến tai học
sinh qua những môi trường nào?
a) Sóng âm có truyền được trong nước.
b) Khi đồng hồ reo, sóng âm truyền đến tai học sinh qua môi
trường: chất lỏng (nước), chất rắn (thành cốc thủy tinh, thành
bể).

KẾT LUẬN
Sóng âm truyền được trong các
môi trường rắn, lỏng và khí.

3. Sự truyền sóng âm trong không khí
Quan sát các lớp không khí bị nén và dãn xen kẽ nhau
khi sóng âm lan truyền trong video dưới đây:

Quan sát Hình 12.4 SGK trang 68,
dựa vào nội dung giải thích sự lan
truyền sóng âm phát ra từ một cái loa
trong không khí, em hãy giải thích sự
lan truyền sóng âm phát ra từ một cái
trống trong không khí?

- Khi mặt trống chưa dao dộng, không khí ở gần mặt trống cũng
không dao động.
- Khi mặt trống phồng ra, nó làm nén lớp không khí liền kề mặt
trống, ép các phân tử không khí ở các lớp này vào gần nhau
hơn.
- Khi mặt trống xẹp vào trong, lớp không khí liền kề mặt trống
dãn ra đồng thời làm nén lớp không khí kế tiếp.
- Theo dao động phồng ra, xẹp vào trong của mặt trống, lớp
không khí liền kề với nó cũng dao động kiểu nén- dãn.
Và dao động của lớp không khí này kéo theo sự dao động kiểu
nén- dãn của lớp không khí kế tiếp.Kết quả là trong không khí
xuất hiện các lớp không khí nén- dãn xen kẽ nhau.

KẾT LUẬN
Mở rộng:

Sóng âm trong không khí

Trong chất lỏng và chất rắn,

được lan truyền bởi sự dao

sóng âm truyền đi nhanh hơn

động (dãn, nén) của các lớp

so với trong không khí.

không khí.

Thực hành

Mô tả hiện tượng xảy ra với ngọn nến trong thí nghiệm
như hình trong SGK trang 69 khi người ta bật loa phát
nhạc với âm lượng vừa. Giải thích hiện tượng.

Hiện tượng: Ngọn lửa của cây nến sẽ phập phồng
( dao động qua lại) theo hướng sóng âm truyền qua.

Giải thích

 Khi bật loa phát nhạc, màng loa dao động. Sự dao
động dãn, nén của màng loa làm ngọn nến cũng
thay đổi chiều.
 Khi màng loa dao động dãn thì ngọn lửa nến có
xu hướng hướng về phía bên phải, và ngược lại.
 Khi màng loa dao động nén thì ngọn lửa lại bay về
phía bên trái dẫn đến ngọn lửa của cây nến cũng
dao động.

LUYỆN TẬP
Câu 1. Một số loài côn trùng như ruồi, muỗi, ong khi bay sẽ
phát ra tiếng vo ve. Tiếng vo ve ấy được phát ra từ bộ phận
nào của chúng? Giải thích?
Tiếng vo ve phát ra là do dao động của đôi cánh.
Đôi cánh của chúng “vỗ ra”, “thu vào” làm xuất
hiện các lớp không khí nén, dãn lan truyền ra xa.

Câu 2. Nêu một số ví dụ chứng tỏ sóng âm có thể truyền
đi trong chất lỏng:
 Khi lặn dưới nước, chúng ta có thể nghe tiếng ùng ục bên tai.
 Khi đánh kẻng hoặc vỗ tay, cá nuôi dưới ao nhận được tín hiệu
sóng âm và tập trung bơi lại một khu vực để nhận thức ăn.
 Tiếng động bước chân của người đi câu cá lan truyền dưới
nước khiến cá lảng tránh, bơi đi mất.

VẬN DỤNG
Bài 3 (SGK - tr69)
Trong thí nghiệm như hình bên, khi người ta gõ vào
một âm thoa thì âm thoa đặt gần đó cũng dao động
theo. Thí nghiệm này chứng tỏ điều gì?
 Sóng âm truyền từ âm thoa này sang âm thoa khác thông
qua không khí. Vậy sóng âm truyền qua được không khí.
 Sự truyền sóng âm trong không khí thực chất là sự truyền
dao động.

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
Tìm hiểu về sóng âm
trên mạng Internet

Ôn tập các kiến

Chuẩn bị trước Bài 13.

thức đã học

Độ to và độ cao của âm.

CẢM ƠN CÁC EM
ĐÃ LẮNG NGHE BÀI GIẢNG!