KHTN 9 (Lí)

Bài 5. Tán sắc ánh sáng qua
lăng kính
Màu sắc của các vật

Mục tiêu

Khởi động

Một người mặc một chiếc áo màu đỏ đứng trên sân
khấu.
Dưới ánh sáng của đèn sân khấu luôn thay đổi màu,
có phải lúc nào khán giả cũng nhìn thấy áo người
này màu đỏ không?

Hình thành kiến thức

NỘI DUNG BÀI HỌC

Tán Sắc Ánh
Sáng Trắng Qua
Lăng Kính

Đường Đi Của Tia
Sáng Qua Lăng
Kính

Màu Sắc Của
Vật

1. TÁN SẮC
ÁNH SÁNG
QUA LĂNG
KÍNH

1. Tán sắc ánh sáng qua lăng
kính
Lăng kính là một khối trong suốt, đống
chất (thuỷ tinh, nhựa,...) thường có dạng
lăng trụ tam giác

Lăng kính gồm: cạnh, đáy, hai mặt bên
ABC – tiết diện chính của lăng kính

Thí Nghiệm
Chuẩn bị:
Lăng kính
Nguồn ánh sáng trắng
phát ra chùm sáng hẹp
Màn chắn.

Tiến hành:
Bước 1: Bố trí thí nghiệm như hình.
Bước 2: Bật đèn để chiếu chùm sáng trắng hẹp vào một mặt bên của lăng kính.
Quan sát ánh sáng thu được trên màn chắn.

Quan sát thí nghiệm và cho biết chùm sáng
đi vào lăng kính và đi ra khỏi lăng kính có
điểm gì khác nhau?
Đi
vào
Chùm sáng
trắng

Đi ra
Dải sáng
nhiều màu

THÍ NGHIỆM PHÂN TÍCH ÁNH SÁNG TRẮNG

Nguồn
sáng
trắng

Tấm
chắn
khe
sáng

P
Lăng

A

Màn

Đỏ
Cam
Vàng
Lục
Lam
Chàm

kính

B

Tím

Quang
phổ

Khi chiếu một chùm sáng trắng hẹp qua lăng kính ta thu được dải màu từ đỏ
đến tím– gọi là quang phổ của ánh sáng trắng
Hiện tượng thu được quang phổ khi chiếu ánh sáng trắng qua lăng kính gọi là
hiện tượng tán sắc ánh sáng

Hãy kể ra các
màu chính
trong quang
phổ của ánh
sáng trắng.

Ánh sáng trắng là hỗn hợp ánh
sáng có nhiều màu khác nhau
Các chùm sáng có màu khác nhau
gọi là các ánh sáng màu
Ánh sáng có một màu nhất định gọi
là ánh sáng đơn sắc

Một Số Nguồn Ánh Sáng Màu

Đèn laser

Đèn LED

Đèn neon

Kết luận

Ánh sáng trắng là hỗn hợp ánh
sáng có nhiều màu khác nhau
Các chùm sáng có màu khác nhau
gọi là các ánh sáng màu
Ánh sáng có một màu nhất định gọi
là ánh sáng đơn sắc

Giải thíc sự tán sắc của ánh sáng Mặt Trời qua lăng kính
Quang Phổ

Ánh Sáng
Mặt Trời

Khe Hẹp

Lăng Kính

1. Tán sắc ánh sáng qua lăng
kính

Ánh sáng Mặt Trời là hỗn hợp của nhiều ánh sáng màu
Chiết suất của môi trường đối với các ánh sáng đơn sắc khác nhau là khác nhau
Chiết suất của thủy tinh làm lăng kính:

nđỏ < ncam < nvàng < nlục < nlam < nchàm < ntím
Định luật khúc xạ

tia đỏ bị lệch ít nhất; tia tím bị lệch nhiều nhất

Qua lăng kính, quang phổ của ánh sáng mặt trời là dải màu từ đỏ đến tím

Ánh sáng Mặt Trời là ánh sáng trắng

a) Sự sắp xếp các màu trong quang phổ
của Mặt Trời và quang phổ của ánh sáng
trắng qua lăng kính có điểm gì giống
nhau?
b) Vì sao ta có thể kết luận ánh sáng

Trả lời

a) Hai quang phổ của Mặt Trời và ánh sáng trắng đều
có dải ánh sáng đơn sắc màu cầu vồng
b) Vì khi chiếu ánh sáng mặt trời qua
lăng kính, ánh sáng mặt trời bị phân
tích thành một dải mày đơn sắc như
cầu vồng

2. ĐƯỜNG ĐI
CỦA TIA
SÁNG QUA
LĂNG KÍNH

2. Đường đi của tia sáng qua lăng kính

Chùm tia sáng hẹp màu đỏ qua lăng kính

2. Đường đi của tia sáng qua
lăng kính

Các bước vẽ đường đi của tia sáng qua lăng kính

1

Vẽ tia tới SI đến một mặt
của lăng kính dưới góc tới i
so với pháp tuyến N1N'1 tại I.

2

Tại I, vẽ tia khúc xạ IJ lệch
gần pháp tuyến với góc
khúc xạ i'.

3

Tia IJ tới mặt bên AC dưới góc tới j. Tại J, vẽ tia khúc xạ JR
lệch xa pháp tuyến N2N'2 với góc khúc xạ j'.

2. Đường đi của tia sáng qua
lăng kính

PHIẾU HỌC
TẬP

1. Quan sát sơ đồ đường đi của tia sáng trong Hình 5.5
và giải thích vì sao:
a) Tia khúc xạ IJ lệch gần pháp tuyến N1N'1
hơn so với tia tới SI.
b) Tia khúc xạ JR lệch xa pháp tuyến N2N'2
hơn so với tia tới IJ.

Hình 5.5

2. Nêu nhận xét vé phương của tia ló JR sau khi đi qua lăng kính so với tia tới SI.

PHIẾU HỌC
TẬP
1.a.
Tia SI từ môi trường không khí qua lăng kính
là môi trường thủy tinh cho tia khúc xạ IJ

𝑛2
sin 𝑖
𝑛21 =
=
𝑛1
sin 𝑟

n1 = 1,00293
Hình 5.5

n2 = 1,333

n2 > n1 → sin i > sin r → i > r
Góc khúc xạ nhỏ hơn góc tới

Tia khúc xạ IJ lệch gần pháp tuyến N1N'1 hơn so với tia tới SI.

PHIẾU HỌC
TẬP
1.a.
Tia IJ từ lăng kính (môi trường thủy tinh) cho
tia khúc xạ JR ở không khí

𝑛2
sin 𝑖
𝑛21 =
=
𝑛1
sin 𝑟

n1 = 1,333
Hình 5.5

n2 = 1,00293

n2 < n1 → sin i < sin r → i < r
Góc khúc xạ lớn hơn góc tới

Tia khúc xạ JR lệch xa pháp tuyến N2N'2 hơn so với tia tới IJ.

PHIẾU HỌC
TẬP

Hình 5.5

2. Tia ló JR sau khi đi qua lăng kính lệch về phía đáy của lăng kính

2. Đường đi của tia sáng qua
lăng kính

Chiết suất của môi trường ứng với mỗi tia sáng đơn sắc khác nhau là khác
nhau nên góc lệch ứng với mỗi tia sáng cũng khác nhau
Chùm sáng đi ra khỏi lăng kính luôn lệch vế phía đáy cùa nó

3. MÀU SẮC CỦA
VẬT

3. Màu sắc của
vật

Màu sắc của vật dưới ánh
sáng trắng
Quả táo phản xạ mạnh ánh
sáng màu đỏ và hấp thụ hầu
hết các ánh sáng màu còn lại
→ Ta thấy quả táo này có màu
đỏ.

Quả táo có màu đỏ dưới ánh sáng trắng

3. Màu sắc của
vật

PHIẾU HỌC

TẬP
1. Một quả bóng có màu vàng dưới ánh
sáng mặt trời. Đặt quả bóng này trong
phòng tối, sau đó lần lượt chiếu ánh sáng
đỏ, lục vào quả bóng thì ta sẽ thấy nó có
màu gì?
2. Một người mặc một chiếc áo
màu đỏ đứng trên sân khấu.
Dưới ánh sáng của đèn sân
khấu luôn thay đổi màu, có
phải lúc nào khán giả cũng nhìn
thấy áo người này màu đỏ
không?

3. Màu sắc của
vật

PHIẾU HỌC

TẬP
1.
Quả bóng vàng phản xạ mạnh ánh sáng màu vàng và hấp thụ
các ánh sáng màu còn lại
→ Lần lượt chiếu ánh sáng đỏ, lục vào quả bóng thì ta sẽ thấy
nó có màu đen
2.
Áo đỏ phản xạ mạnh ánh sáng màu đỏ
và hấp thụ các ánh sáng màu còn lại
→ Khi đèn sân khấu thay đổi màu, không
phải lúc nào khán giả cũng nhìn thấy áo
người này màu đỏ

3. Màu sắc của
vật
Màu sắc của vật dưới ánh sáng
màu

Dưới ánh sáng đỏ

Dưới ánh sáng lục

Quả táo phản xạ mạnh ánh sáng màu

Quả táo hấp thụ hầu hết ánh sáng màu lục

đỏ nên ta thấy quả táo có màu đỏ.

nên ta thấy quả táo có màu gần như đen.

3. Màu sắc của
vật

Vì sao lá cây
thường có
màu lục dưới
ánh sáng mặt
trời?

3. Màu sắc của
vật

Ánh sáng mặt trời là
chùm ánh sáng trắng,
khi chiếu ánh sáng mặt
trời vào lá cây, thường
thì lá cây sẽ hấp thụ hầu
hết ánh sáng màu khác
và phản xạ mạnh ánh
sáng màu lục nên lá cây
thường có màu lục dưới
ánh sáng mặt trời

3. Màu sắc của
vật
Vật màu trắng phản xạ hầu hết tất cả các
ánh sáng màu.
Vật màu đen hấp thụ hết tất cả các ánh
sáng màu.
→ Vì vậy vào mùa hè, nếu mặc quẩn áo
màu trắng, ta cám thấy mát mẻ hơn so với
mặc quán áo màu đen.

3. Màu sắc của
vật
Màu sắc của vật có ánh sáng truyền
qua

1
2

Tấm lọc màu có thể là một tấm kính màu,
một mảnh giấy bóng kính có màu, một
tăm nhựa trong có màu,...
Tấm lọc có màu nào thì hấp thụ ít ánh
sáng có màu đó nhưng hấp thụ mạnh
ánh sáng có màu khác.

Tấm lọc màu đỏ cho ánh
sáng màu đỏ đi qua

3. Màu sắc của
vật
Màu sắc của vật có ánh sáng truyền
qua

Tấm lọc màu đỏ cho ánh
sáng màu đỏ đi qua

Tấm lọc màu xanh cho ánh
sáng màu xanh đi qua

Chùm sáng mà ta thu được sau các tấm lọc màu
Nguồn sáng trắng

1

Nguồn sáng trắng

2

Nguồn sáng trắng

3

Tấm lọc màu

Ánh sáng thu được

3. Màu sắc của
vật

Khái niệm
Màu sắc của một vật được nhìn thẩy phụ thuộc vào
màu sắc của ánh sáng bị vật đó hấp thụ và phản xạ.
Vật có màu nào thì phản xạ mạnh ánh sáng màu đó và
hẩp thụ các ánh sáng màu còn lại.

3. Màu sắc của
vật

Màu sắc của một vật được nhìn thấy phụ
thuộc vào màu sắc của ánh sáng bị vật đó
hấp thụ và phản xạ.

Vật có màu nào thì phản xạ mạnh ánh
sáng màu đó và hấp thụ các ánh sáng
màu còn lại.

LUYỆN TẬP

CÂU 1: Dải màu như cầu vồng thu được khi
chiếu chùm ánh sáng trắng qua lăng kính được
gọi là:
Quang phổ

Ánh sáng màu

Tán sắc

Đơn sắc

CÂU 2: Trong hiện tượng tán sắc ánh sáng.
Tia màu nào bị lệch ít nhất

A

B

C

D

Màu tím

Màu cam

Màu lam

Màu đỏ

CÂU 3: Điền vào chỗ trống:
…………………. là hỗn hợp ánh sáng có nhiều màu
khác nhau
A

Ánh sáng trắng

B

Ánh sáng đơn màu

c

Ánh sáng đơn sắc

D

Ánh sáng hỗn hợp

CÂU 4: Điền vào chỗ trống
Chùm sáng đi ra khỏi lăng kính luôn lệch về phía ……….
của nó

tâm

đỉnh

D

B
C

A
đáy

Tài liệu được chia sẻ bởi Website VnTeach.Com
https://www.vnteach.com

đỉnh hoặc
đáy

CÂU 5: Chiếu chùm ánh sáng trắng đến quả
xoài màu vàng thì
A. Quả xoài phản xạ mạnh ánh sáng màu vàng và hấp thụ hầu
hết ánh sáng màu còn lại

B. Quả xoài hấp thụ mạnh ánh sáng màu vàng và phản xạ
hầu hết ánh sáng màu còn lại

C.  Quả xoài hấp thụ mạnh ánh sáng màu vàng và hấp thụ kém ánh
sáng màu còn lại
D.  Quả xoài phản xạ mạnh ánh sáng màu vàng và phản xạ kem
ánh sáng màu còn lại

CÂU 6: Điền vào chỗ trống
Vật màu ……. phản xạ hầu hết các màu

A
Đỏ

B
Trắng

C

D

Đen

Xanh