Khởi
động

Khoảng năm 440 trước Công Nguyên, nhà triết học Hy Lạp, Đê-mô-crit (Democritus)
cho rằng: nếu chia nhỏ nhiều lần một đồng tiền vàng cho đến khi “không thể phân
chia được nữa”, thì sẽ được một loại hạt gọi là nguyên tử. (“Nguyên tử” trong tiếng
Hy Lạp là atomos, nghĩa là “không chia nhỏ hơn được nữa”). Vậy nguyên tử có phải
là hạt nhỏ nhất không?

Nguyên tử là hạt nhỏ nhất vì nó không chia nhỏ hơn được nữa

Chủ đề I
NGUYÊN TỬ.
NGUYÊN TỐ HOÁ HỌC

Bài 1

NGUYÊN TỬ

NỘI DUNG

01

Nguyên tử là gì?

03

Sự chuyển động của
Electron trong nguyên tử

02

Cấu tạo nguyên tử

04

Khối lượng nguyên tử

I
Nguyên tử là gì?

Kể tên một số vật thể xung quanh
ta?

Từ những vật thể đơn giản
như cây bút, quyển vở, chai
nước cho đến những công
trình nổi tiếng như tháp
Eiffel,... đều được tạo nên từ
chất.
Mỗi chất đều được cấu tạo
nên từ những hạt vô cùng bé.
Những hạt đó là gì?

1. Nguyên tử là gì?
- Khái niệm: Nguyên tử là những hạt cực kì
nhỏ bé, trung hòa về điện, cấu tạo nên chất.

Vàng

Nguyên tử gold

Nước

Nguyên tử
hydrogen và oxygen

Đường ăn

Nguyên tử carbon
hydrogen và oxygen

Ví dụ:
- Đồng tiền vàng được cấu tạo từ nguyên tử gold (vàng).
- Kim cương, than chì đều được cấu tạo từ nguyên tử carbon.
- Đường ăn được cấu tạo từ nguyên tử carbon, oxygen và
hydrogen.

Kể tên hai chất có chứa nguyên tử oxygen mà em biết.
Hai chất có chứa nguyên tử oxygen là khí oxygen, nước.

I
I

Cấu tạo nguyên tử

Hình dạng nguyên tử được ví là gì?

Hình dạng nguyên tử được được coi như một quả

- Hình dạng nguyên tử được được coi như một quả
cầu, gồm vỏ nguyên tử và hạt nhân nguyên tử

1. Vỏ nguyên tử
- Vỏ nguyên tử được tạo bởi một hay nhiều electron
chuyển động xung quanh hạt nhân.
- Electron:
+ Kí hiệu: e.
+ Mang điện tích âm.
+ Giá trị điện tích bằng một điện tích nguyên tố
(1,602.10-19 culong), viết gọn là -1.

2. Hạt nhân nguyên tử
- Hạt nhân nguyên tử được tạo bởi các proton và neutron.
* Proton:
+ Kí hiệu: p.
+ Mang điện tích dương.
+ Giá trị bằng một điện tích nguyên tố (1,602.10-19
culong), viết gọn là +1.
* Neutron:
+ Kí hiệu: n.
+ Không mang điện tích.

Bài tập 1: Trong các hạt cấu tạo nên nguyên tử:
a) Hạt nào mang điện tích âm?
b) Hạt nào mang điện tích dương?
c) Hạt nào không mang điện?

Em hãy ghép nối các dữ kiện để hoàn thành bảng
sau:
Kí hiệu
Vị trí
Điện tích
Proton

p

hạt nhân

Neutron

n

hạt nhân không mang điện

Electron

e

lớp vỏ

+1
-1

p, +1, không mang điện, n, e, -1

- Điện tích của hạt nhân bằng tổng điện tích
của các proton.
- Số đơn vị điện tích hạt nhân bằng số
proton.
Ví dụ: Nguyên tử nitrogen có 7 proton
=> nguyên tử nitrogen có điện tích hạt nhân là +7
=> số đơn vị điện tích hạt nhân là 7.

Lưu ý: Khi biểu diễn điện tích hạt nhân của nguyên tử cần đi kèm dấu "+".

Bài tập 2:
Nguyên tử iron (sắt) có 26 proton.
a) Điện tích hạt nhân của nguyên tử iron là?
b) Số đơn vị điện tích hạt nhân của nguyên tử
iron là?

- Trong nguyên tử, số electron bằng số proton.
Số e = Số p
Mô hình
cấu tạo
nguyên tử
carbon

Nguyên tử carbon gồm hạt nhân có 6 proton, 6
neutron, và vỏ nguyên tử có 6 electron.

Bài tập 3: Hoàn thành thông tin trong bảng sau:
Nguyên tử Số proton

Số
neutron

Số
electron

Điện
tích
hạt nhân

Hydrogen

1

0

?

?

Carbon

?

6

6

?

Phosphorus 

15

16

?

?

II
I

Sự chuyển động của
electron trong nguyên tử

Mô hình nguyên
tử của Rutherford

E. Rutherford (1871 – 1937)

Các electron được sắp xếp
thành từng lớp, lần lượt
vào các lớp theo chiều từ
gần hạt nhân ra ngoài.

- Lớp thứ nhất: có 2
electron.
- Lớp thứ hai: có 8 electron.

Bài 2

NGUYÊN TỬ

III. Sự chuyển động của electron trong nguyên tử
- Theo mô hình của Rutherford - Bohr, trong nguyên tử, các
electron chuyển động trên những quỹ đạo xác định xung
quanh hạt nhân.
- Các electron được sắp xếp thành từng lớp, lần lượt vào các
lớp theo chiều từ gần hạt nhân ra ngoài.
- Mỗi lớp có số electron tối đa xác định:
+ Lớp thứ nhất có 2 electron.
+ Lớp thứ hai có 8 electron.

IV
Khối lượng
nguyên tử

Khối lượng nguyên tử
Bằng tổng khối
lượng của các hạt
proton, neutron,
electron

Có đơn vị là amu
(atomic mass unit),
có giá trị bằng một
phần mười hai khối
lượng nguyên tử
carbon

Nghiên cứu sách giáo khoa trả lời
Vì sao khối lượng hạt nhân
nguyên tử có thể coi là khối
lượng của nguyên tử?

Vì sao khối
lượng hạt nhân
nguyên tử có thể
coi là khối lượng
của nguyên tử

Vì khối lượng mỗi hạt
proton hoặc neutron ở hạt
nhân lớn hơn khối lượng
mỗi hạt electron ở vỏ
nguyên tử hang nghìn lần

IV. Khối lượng nguyên tử
Khối lượng nguyên tử được coi bằng tổng khối
lượng của proton và neutron có trong nguyên
tử, được tính bằng đơn vị amu.
1 amu = 1,6605 x 10^-24g

Hãy so sánh khối
lượng của nguyên
tử nhôm (13p,
14n) và nguyên tử
đồng (29p, 36n)

Mỗi proton có khối lượng
xấp xỉ bằng khối lượng
mỗi neutron và bằng
1amu. Do vậy, khối
lượng nguyên tử nhôm
(xấp xỉ bằng 27 amu),
nhỏ hơn khối lượng
nguyên tử đồng (xấp xỉ
bằng 65 amu)

Mô tả cấu tạo nguyên tử
hydrogen và nguyên tử carbon

Nguyên tử hydrogen
Nguyên tử carbon

Nguyên tử hydrogen gồm
hạt nhân ở tâm nguyên tử và
một electron ở lớp electron
thứ nhất của nguyên tử
Nguyên tử hydrogen

Làm mô hình nguyên tử carbon theo Bo

Nguyên tử carbon có hạt nhân
ở tâm nguyên tử và hai lớp
electron: lớp electron thứ nhất
có 2 electron và lớp electron
thứ hai có 4 electron
Nguyên tử carbon

Gắn viên bi đỏ vào
bìa carton làm hạt
nhân nguyên tử

Cắt giấy màu vàng
thành 2 đường tròn có
bán kính khác nhau và
độ dày khoảng 1cm

Dán các đường tròn
lên bìa carton sao cho
tâm của 2 đường tròn
là viên bi đỏ

Gắn các viên bi màu
xanh lên 2 đường tròn
màu vàng như hình

Các lớp electron

Các đường tròn bằng giấy
màu vàng biểu diễn gì?
Số electron có trong
lớp thứ nhất, thứ hai
của nguyên tử và lớp
electron nào đã chứa
tối đa electron?

Một số mô hình nguyên tử carbon

LUYỆN TẬP
Thảo luận theo nhóm hoàn thành
các bài tập trong phiếu học tập

1 Hoàn thành thông tin trong bảng sau
i
à
B
Nguyên tử Số proton Số neutron Số electron
Hydrogen
Carbon
Phosphorus

1

6

15

0
6
16

1

6

15

Điện tích
hạt nhân

+1
+6
+15

Bài 2
Nguyên tử nitrogen và
silicon có số electron lần
lượt là 7 và 14. Hãy cho
biết nguyên tử nitrogen và
silicon có bao nhiêu lớp
electron và có bao nhiêu
electron ở lớp ngoài cùng.

- Đối với nguyên tử nitrogen
có 7 e được sắp xếp vào 2
lớp.
+ Lớp thứ nhất có 2 electron.
+ Lớp thứ 2 có 5 electron.
⇒ Nguyên tử nitrogen có 5
electron ở lớp ngoài cùng.

Bài 2
Nguyên tử nitrogen và
silicon có số electron lần
lượt là 7 và 14. Hãy cho
biết nguyên tử nitrogen và
silicon có bao nhiêu lớp
electron và có bao nhiêu
electron ở lớp ngoài cùng.

Đối với nguyên tử silicon có
14 e được sắp xếp vào 3 lớp.
+ Lớp thứ nhất có 2 electron.
+ Lớp thứ hai có 8 electron.
+ Lớp thứ ba có 4 electron.
⇒ Nguyên tử silicon có 4
electron lớp ngoài cùng.