Nhân vật –
Hình ảnh

Luật chơi
GV đưa ra 1 dữ kiện có liên quan đến
tác giả hoặc hình ảnh bài thơ. HS giơ
tay nhanh nhất sẽ được quyền trả lời,
nếu trả lời đúng sẽ được công điểm từ
GV, nếu sai nhường quyền trả lời cho
HS khác.

Hình ảnh này nhắc đến bài thơ
nào? Ai là người sáng tác bài
thơ đó?

- Nắng mới
- Tác giả: Lưu Trọng Lư

Hình ảnh này nhắc đến bài
thơ nào? Ai là người sáng
tác bài thơ đó?

- Nếu mai em về Chiêm Hóa
- Mai Liễu

• Hình ảnh này nhắc đến bài thơ
nào? Ai là người sáng tác bài
thơ đó?

- Đường về quê mẹ
- Đoàn Văn Cừ

VIẾT
Viết đoạn văn ghi lại cảm nghĩ
sau khi đọc một bài thơ sáu
chữ, bảy chữ.

01
KHỞI ĐỘNG

K
W
L
(Những điều em (Những điều em (Những điều em
đã biết)
muốn học)
học được)

02
HÌNH THÀNH
KIẾN THỨC

I. ĐỊNH HƯỚNG

Ví
dụ:
Tìm
hiểu
về
đoạn
văn
ghi
lại
cảm
nghĩ
01
về bài thơ Qua Đèo Ngang của nhà văn
Nguyên Hồng (SGK trang 50)

Đọc đoạn văn trong SGK trang 50
“Khi cha tôi…như sương tuyết” và
thực hiện phiếu học tập số 01:

Yêu cầu
Nội dung
1. Cấu trúc đoạn văn gồm mấy phần?
2. Người viết đã trình bày cảm xúc về bài thơ nào?
3. Cảm nhận chung của người viết về bài thơ như thế nào?
4. Người viết đã ấn tượng với hình ảnh, chi tiết nào trong bài
thơ?
5. Xác định trong đoạn văn từ ngữ, câu văn:
- Thể hiện sự hình dung tưởng tượng
 
- Thể hiện sự liên tưởng của tác giả
- Thể hiện sự tưởng tượng kết hợp với bộc lộ cảm xúc, ấn
tượng

Yêu cầu

Nội dung

Từ việc phân tích mẫu, rút ra yêu cầu hình thức và
nội dung của đoạn văn ghi lại cảm xúc về bài thơ sáu
chữ, bảy chữ:
(1) Hình thức
(2) Nội dung
- Mở đoạn
- Thân đoạn
- Kết đoạn

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1
Cảm nghĩ về bài thơ “Qua Đèo Ngang”

Yêu cầu
Nội dung
1. Cấu trúc đoạn văn Đoạn văn gồm ba phần: mở đoạn, thân
gồm mấy phần?
đoạn, kết đoạn.
2. Người viết trình bày
Qua
Đèo
Ngang
cảm xúc về bài thơ nào?
3. Cảm nhận chung của
Cảm nghĩ chung: thuộc lòng, xúc động
người viết về
bài thơ  
và nhớ mãi.
như thế nào?
4. Người viết đã ấn tượng “Bóng xế tà”, “Cỏ cây chen đá, lá chen
với hình ảnh, chi tiết nào hoa”, “Nhớ nước đau lòng con cuốc
trong bài thơ?
cuốc”

5. Xác định trong đoạn văn
từ ngữ, câu văn:

- Thể hiện sự hình dung
tưởng tượng

- Thể hiện sự liên tưởng của
tác giả

- Thể hiện sự tưởng tượng
kết hợp với bộc lộ cảm xúc,
ấn tượng

- Từ ngữ, câu văn thể hiện sự hình
dung tưởng tượng: “Trong trí
tưởng tượng [...] lá chen hoa”.
- Từ ngữ, câu văn thể hiện sự liên
tưởng của tác giả: “Ngoài sân gác
thượng [...] của những câu thơ trên
kia.”
- Từ ngữ, câu văn thể hiện sự
tưởng tượng kết hợp với bộc lộ
cảm xúc, ấn tượng: “Không ai [...]
như sương tuyết.”

I. ĐỊNH HƯỚNG

02 Yêu cầu.
 Thế nào là viết đoạn văn ghi lại cảm nghĩ
sau khi đọc một bài thơ sáu chữ, bảy chữ
 Dựa vào phần Định hướng (SGK/50, 51) hãy
xác định các điểm cần chú ý khi viết một
đoạn văn ghi lại cảm nghĩ sau khi đọc một
bài thơ sáu chữ, bảy chữ.

a. Khái niệm
Viết đoạn văn ghi lại cảm nghĩ
sau khi đọc một bài thơ sáu chữ,
bảy chữ là nêu lên những suy
nghĩ và rung động của em về bài
thơ đó.
Kiểu đoạn văn: Biểu cảm

b. Điều cần chú ý
Đọc kĩ để hiểu nội dung và nghệ thuật của
bài thơ. Xác định được các yếu tố nội dung
hay nghệ thuật đặc sắc trong bài thơ gây ấn
tượng và gợi cảm xúc, suy nghĩ của em.
Nắm rõ giới hạn cần viết: Viết đoạn văn,
trong đó nêu rõ: Em có cảm xúc, suy nghĩ về
điều gì trong bài thơ (nội dung hay nghệ
thuật; một dòng, khổ, đoạn hay cả bài thơ)?

b. Điều cần chú ý
Cảm xúc của em: Đó là cảm xúc, suy
nghĩ gì (xúc động, vui, thích, buồn,
nhớ, đồng cảm, băn khoăn,…)?
Lí giải cho cảm xúc của mình: Vì sao
em lại có cảm xúc, suy nghĩ đó? Lựa
chọn đưa vào đoạn văn một số dòng
thơ mà em ấn tượng để làm rõ cảm
nghĩ của bản thân.

Phiếu học tập 02
Phần chuẩn bị
trước khi viết với đoạn văn ghi lại cảm nghĩ sau khi đọc một bài thơ
sáu chữ, bảy chữ
Các bước

Những việc cần làm

Ý nghĩa

Bước 1:…………

 

 

Bước 2:…………

 

 

Bước 3:…………

 

 

Bước 4:…………

 

 

II. THỰC HÀNH

1. Thực hành viết theo các bước
Đề bài: Hãy viết đoạn văn bộc lộ cảm nghĩ của em sau
khi đọc bài thơ “Nắng mới” của Lưu Trọng Lư
a. Bước 1: Chuẩn bị
Em cần chuẩn bị những nội dung gì cho
việc viết đoạn văn bộc lộ cảm nghĩ của
em sau khi đọc bài thơ “Nắng mới” của
Lưu Trọng Lư?

Bước 1: Chuẩn bị: Hãy đọc kĩ đề để xác định các
yêu cầu:
Yêu cầu
Thông tin quan trọng và
thao tác cần có
Kiểu văn bản chính:
……………
Đối tượng (cần làm
……………
rõ), dung lượng viết.
Kiến thức cần chuẩn
……………
bị

a. Bước 1: Chuẩn bị
Kiểu bài: biểu cảm
(bộc lộ cảm nghĩ của người viết)
Đối tượng: Bài thơ “Nắng mới” của
Lưu Trọng Lư (VD: chọn khổ 1 để viết)
Dung lượng: một đoạn văn

a. Bước 1: Chuẩn bị
Thu thập tài liệu:
Xem lại nội dung đọc hiểu bài thơ Nắng mới.
Xác định những nét đặc sắc về nội dung và nghệ
thuật của khổ thơ đầu bài thơ.
Đọc nhiều lần bài thơ, nhất là khổ để lắng nghe
cảm xúc của bản thân, liên tưởng, tưởng tượng đến
điều gì?
Điều gì đã mang lại cảm xúc đó? Vì sao?

II. THỰC HÀNH
1. Thực hành viết theo các bước
Đề bài: Hãy viết đoạn văn bộc lộ cảm nghĩ của em
sau khi đọc bài thơ “Nắng mới” của Lưu Trọng Lư
b. Bước 2: Tìm ý và lập dàn ý
Hoàn thành phiếu tìm ý
(Phiếu học tập số 02)

PHIẾU HỌC TẬP 03- PHIẾU TÌM Ý
Định hướng
Dự kiến
1. Xác định giới hạn đề: Em thích …………………………………
nhất dòng, khổ, đoạn thơ nào hay cả …..
bài thơ?
…………………………………
2. Dòng, khổ, đoạn thơ hay bài thơ đó …………………………………
có gì đặc sắc về nội dung hoặc nghệ …………………………………
thuật?
3. Yếu tố nội dung hoặc nghệ thuật ấy …………………………………
gợi cho em những cảm xúc, suy nghĩ, ……………………………
liên tưởng, tưởng tượng gì?

b. Bước 2: Tìm ý và lập dàn ý
* Tìm ý:
Xác định phạm vi viết: Cảm nghĩ về khổ đầu bài thơ “Nắng
mới” của Lưu Trọng Lư.

* Tìm ý:

Đặc sắc về nội dung hoặc nghệ thuật của khổ thơ đầu bài
thơ “Nắng mới”:

Nội dung
Bức tranh nhiên nhiên nắng mới với khung cảnh yên bình, buồn, tĩnh
lặng đưa tác giả về với kí ức tuổi thơ gắn với hình ảnh người mẹ. Hình ảnh
mẹ chập chờn sống dậy trong tâm hồn nhà thơ.
Nỗi lòng buồn bã nhớ thương về mẹ của tác giả.
Khổ thơ thể hiện nỗi nhớ, tình yêu, niềm nuối tiếc của tác giả về người
mẹ với những dòng hồi tưởng đẹp đẽ, đầy xúc động. Qua đó, bài thơ ca
ngợi tình mẫu tử thiêng liêng, cao quý.

Nghệ thuật
Thể thơ bảy chữ, ngôn
ngữ bình dị
Sử dụng nhiều
từ ngữ bộc lộ cảm xúc
rất đặc sắc“xao xác”,
“não nùng”, “chập
chờn”, “hắt”

Hình ảnh thơ gần
gũi, giàu sắc gợi
“nắng mới hắt bên
song” …

Nghệ thuật:

Cách ngắt nhịp
chủ yếu là 4/3,
giọng điệu tâm
tình, trầm buồn,
sâu lắng

Cảm xúc, suy nghĩ, liên
tưởng trong em khi đọc
khổ thơ đầu: xúc động,
đồng cảm, …; liên
tưởng đến hình ảnh
thiên nhiên…, gợi nhớ
đến kỉ niệm…, nhớ đến
câu thơ …

*Lập dàn ý: bằng cách chọn lọc, sắp xếp các ý
đã tìm được, sắp xếp lại theo ba phần, gồm:
Mở đoạn Nêu cảm nghĩ chung về yếu tố nội dung hay nghệ

thuật đặc sắc ở khổ thơ đầu bài thơ Nắng mới.
Thân đoạn Nêu cụ thể cảm nhận, suy nghĩ của em về yếu tố nội

dung hay nghệ thuật đặc sắc đã xác định ở mở đoạn.
Kết đoạn Khái quát lại cảm xúc, suy nghĩ của bản thân về yếu

tố nội dung hoặc nghệ thuật đặc sắc đã trình bày.

II. THỰC HÀNH
1. Thực hành viết theo các bước
Đề bài: Hãy viết đoạn văn bộc lộ cảm nghĩ của em sau khi
đọc bài thơ “Nắng mới” của Lưu Trọng Lư
c. Bước 3: Viết
 Viết đoạn văn theo dàn ý đã lập. Khi viết, cần sử dụng
các từ ngữ, câu văn biểu cảm thể hiện được chính xác,
sinh động cảm xúc, suy nghĩ của em.
 Đảm bảo yếu tố về hình thức của một đoạn văn.

d. Bước 4: Xem lại, chỉnh sửa và rút kinh nghiệm

* Đọc lại bài văn đã viết, đối chiếu với mục 1. Định hướng và yêu cầu
đã nêu ở các bước (chuẩn bị, tìm ý và lập dàn ý) để:
Kiểm tra về nội dung và hình thức (bố cục, diễn đạt, trình bày).

Nhận biết các lỗi còn mắc phải và cách chỉnh sửa.

Tự đánh giá kết quả viết.
Bảng kiểm về hình thức và nội dung của đoạn văn bộc
lộ cảm nghĩ về một bài thơ sáu, bảy chữ đã đọc.

Phương
Câu hỏi kiểm tra
Đạt Chưa
diện
đạt
kiểm tra
Nội dung Mở đoạn: Đã giới thiệu cảm nghĩ chung về yếu tố nội dung hay  
 
nghệ thuật đặc sắc ở dòng, khổ, đoạn thơ hoặc bài thơ chưa?
Thân đoạn:
- Đã nêu cụ thể cảm nhận, suy nghĩ của em về yếu tố nội dung
hay nghệ thuật đặc sắc đã xác định ở mở đoạn chưa?
- Nội dung cụ thể có sinh động, đặc sắc, giàu sức thuyết phục
không?
- Đã kết hợp được các phương thức biểu đạt khác trong khi viết
hay chưa? (Ở bài viết này là kết hợp yếu tố miêu tả, tự sự, nghị
luận trong khi biểu cảm)
- Có nêu được những suy nghĩ và cảm xúc sâu sắc không?
Kết đoạn:
Đã nêu được khái quát lại cảm xúc, suy nghĩ của bản thân về yếu
tố nội dung hoặc nghệ thuật đặc sắc đã trình bày.

Phương
diện kiểm
tra
Hình thức

Đánh giá
chung

Câu hỏi kiểm tra
- Bài viết đã có đủ ba phần chưa? Nội dung  
(độ dài) các phần có cân đối chưa?
- Bài viết đã đủ ý chưa? Các ý có phù hợp với
không? Có những ý nào trùng lặp nhau không?
- Bài viết có mắc lỗi dùng từ, đặt câu, chính tả,
…không?
Kết hợp với các yếu tố tự sự, miêu tả …để lí
 
giải cho tình cảm, cảm xúc của người viết.
- Bài viết đáp ứng yêu cầu đạt mức độ nào? -  
Em thấy hứng thú hoặc khó khăn nhất khi thực
hiện phần nào trong tiến trình thực hành viết?

Đạt Chưa
đạt
 

 
 

2. Rèn luyện kĩ năng viết đoan văn biểu cảm
a. Cách thức
Để viết đoạn văn ghi lại cảm nghĩ sau khi đọc một bài thơ, người
viết có thể kết hợp:
Bộc lộ trực tiếp cảm nghĩ về bài thơ qua việc lựa chọn sử dụng các từ
ngữ biểu cảm, câu văn cảm thán, câu hỏi tu từ,…
Bộc lộ gián tiếp cảm nghĩ về bài thơ bằng cách tưởng tượng, hình
dung ra bức tranh thiên nhiên, con người trong tác phẩm, liên tưởng
các chi tiết, hình ảnh,…trong bài thơ với những tác phẩm văn học
khác hoặc với cuộc sống, kỉ niệm của bản thân.

Dù bộc lộ theo cách nào thì cũng cần dựa vào bài thơ và cảm nhận
của bản thân. Sơ đồ dưới đây là một gợi ý giúp các em thực hiện hoạt
động này.

2. Rèn luyện kĩ năng viết đoan văn biểu cảm
b. Bài tập
Đoạn văn “Năm nào, cuối xuân, đầu hạ, nắng mới cũng trở về,
….” bộc lộ trực tiếp cảm nghĩ về bài thơ.
Đoạn văn “Trong cuốn phim quay chậm của kí ức tác
gủa, hình ảnh người mẹ hiện lên…” bộc lộ gián tiếp cảm
nghĩ về bài thơ.

03

LUYỆN TẬP

Tham khảo đoạn văn: Viết đoạn
văn ghi lại cảm nghĩ của em về
khổ thơ đầu bài thơ “Nắng mới”
của Lưu Trọng Lư

Có người nói rằng không có kì quan nào đẹp bằng trái tim người mẹ. Quả
đúng như vậy, tình mẫu tử là tình cảm thiêng liêng, mãnh liệt nhất. Đọc
bài thơ “Nắng mới” của Lưu Trọng Lư, ngay khổ đầu bài thơ, lòng em
bâng khuâng, thổn thức, mỗi hình ảnh, câu từ như chạm nhẹ và lan tỏa, rồi
thấm sâu vào lòng người bởi những cung bậc tình mẫu tử. Bởi bài thơ là
nỗi lòng nhớ thương da diết và tình cảm yêu mẹ vô bờ của tác giả. Khổ
thơ đầu bài thơ, tác giả Lưu Trọng Lư đã đưa em đến với một khung
cảnh thiên nhiên vô cùng bình yên và thơ mộng được bao quanh bởi
“nắng mới”:
“Mỗi lần nắng mới hắt bên song,
Xao xác, gà trưa gáy não nùng,
Lòng rượi buồn theo thời dĩ vãng,
Chập chờn sống lại những ngày không”

Mở đầu bài thơ là không gian “nắng mới hắt bên song”, gắn với thời
gian trưa hè tĩnh lặng. Hình ảnh “nắng mới” gợi đến cái nắng đầu mùa,
mỗi năm chỉ có một lần báo hiệu đã hết những tháng ngày lạnh ẩm (nắng
cuối xuân đầu hạ). Nắng mới vừa ghi nhận thời điểm đặc biệt trên dòng
chảy thời gian vừa diễn tả không gian. Từ “hắt” cho em liên tưởng ánh
sáng xuyên qua song cửa, đồng thời chữ “hắt” còn gợi không gian hiu hắt,
vắng lặng không gian nhuốm màu ảm đạm, một màu hoài niệm. Trong
không gian hiu hắt ấy, âm thanh “Xao xác, gà trưa gáy não nùng”, cách
dùng đảo ngữ “xao xác” đặt lên đầu dòng thơ cùng với từ láy “não nùng”
gợi tả chính xác âm thanh tiếng gà trưa buồn xa vắng, mở ra không gian
buổi trưa tĩnh lặng, mông lung. Đó chính là nghệ thuật lấy động tả tĩnh.
Khổ thơ cho em hình dung ra trước mắt khung cảnh yên bình,

buồn vắng, tĩnh lặng của một miền quê. Chính không gian đó đã đưa tác
giả về với kí ức tuổi thơ gắn với hình ảnh người mẹ. Mỗi từ ngữ, hình ảnh
thơ trong khổ thơ đều gợi tâm trạng, cảm xúc nhân vật “tôi”. Đó là dòng
cảm xúc trào dâng mãnh liệt về người mẹ đã khuất, người mẹ chỉ còn
trong kí ức mơ màng. Từ ngữ “Lòng rượi buồn” kết hợp từ thông thường
là "buồn rười rượi" nhưng tác giả đảo từ "rượi" lên trước từ "buồn" nhằm
nhấn mạnh nỗi buồn tê tái, khôn nguôi. Kết hợp các từ láy “xao xác”,
“não nùng”, “chập chờn” càng tô đậm hơn nỗi buồn dịu nhẹ, tâm trạng
quạnh hiu xa vắng của nhà thơ. Mỗi cụm từ “thời dĩ vãng”, “những ngày
không” gợi về miền kí ức tuổi thơ trong sáng, vô tư, kí ức còn có mẹ, chưa
phải vướng bận suy nghĩ gì của Lưu Trọng Lư. Từ láy “chập chờn” diễn tả
kí ức dần dần hiện ra, lúc ẩn lúc hiện, không gian dịch chuyển từ

hiện tại trở về quá khứ. Hình ảnh người mẹ dần dần hiện ra trong tâm
tưởng nhà thơ. Ai đã từng xa mẹ, khao khát gặp mẹ cháy bỏng mới có thể
cảm nhận không gian ngôi nhà quạnh quẽ, hiu hắt ra sao khi thiếu bóng
dáng mẹ! Khổ thơ cho em cảm nhận được tình yêu mẹ cháy bỏng của nhà
thơ, khao khát gặp mẹ trong mơ cũng là khao khát của bao nhiêu đứa con
đang phải xa mẹ. Cảm xúc nhớ nhung ấy đã nhắc nhở những ai đang có
mẹ ở bên hãy yêu thương và trân trọng tình mẹ, hãy cảm nhận niềm hạnh
phúc tuyệt vời khi có mẹ. Khổ thơ cho em nhận ra mẹ vẫn luôn là một
phần kí ức đẹp đẽ, thân thương nhất trong tâm trí của nhà thơ và trong
mỗi chúng ta.

04

VẬN DỤNG

Bài tập
Viết đoạn văn bộc lộ cảm xúc của em sau khi đọc
một trong hai bài thơ “Đường về quê mẹ” (Đoàn
Văn Cừ), “Nếu mai em về Chiêm Hóa” (Mai Liễu).
Yêu cầu: HS thực hành theo các bước:
chuẩn bị, tìm ý lập dàn ý- Viết bàiKiểm tra và chỉnh sửa.

Chuẩn bị ở nhà
 Hoàn thiện lại bài viết theo
bảng kiểm.
 Chuẩn bị bài : Tập làm thơ
sáu chữ, bảy chữ