KHỞI ĐỘNG
Hãy thực hiện yêu cầu sau:
Đã có lần nào em cho hoặc tặng bạn
một món quà mà chưa xin phép bố mẹ?
Câu chuyện sau đó như thế nào?
Hãy nhớ lại và chia sẻ trước lớp.

Bài 1: Truyện ngắn

Văn bản

GIÓ LẠNH ĐẦU MÙA

NỘI DUNG BÀI HỌC
I. Tìm hiểu chung

II. Khám phá văn bản

1. Tác giả, tác phẩm

1. Cảnh sinh hoạt trong gia đình Sơn ngày

2. Tóm tắt và nhan đề
văn bản

III. Tổng kết
1. Nội dung
2. Nghệ thuật
3. Đặc trưng thể loại

gió đầu mùa
2. Hoàn cảnh đáng thương của lũ trẻ
nghèo và sự chia sẻ của hai chị em Sơn
3. Cảm xúc, hành động của chị em Sơn
sau khi tặng áo và cảnh trả áo của hai
người mẹ

1. Tác giả, tác phẩm
HOẠT ĐỘNG NHÓM
Em hãy trả lời các câu hỏi sau:
•

Trình bày hiểu biết của em về tác
giả Thạch Lam?

•

Em hãy trình bày xuất xứ của văn
bản “Gió lạnh đầu mùa”

a. Tác giả

• Quê quán: Hà Nội
• Sáng tác ở nhiều thể loại song thành
công nhất là truyện ngắn.
• Phong cách sáng tác:
o Giàu cảm xúc, lời văn bình dị và đậm
chất thơ.
o Ẩn chứa niềm yêu thương, trân trọng đối
với thiên nhiên, con người, cuộc sống.

Thạch Lam (1910 – 1942)

a. Tác giả
• Các truyện ngắn tiêu biểu: Gió đầu mùa (1937),
Nắng trong vườn (1938), Sợi tóc (1942)…

b. Tác phẩm
Gió lạnh đầu mùa được in trong
tập truyện ngắn “Gió lạnh đầu
mùa” (NXB Đời nay, 1937)

2. Tóm tắt, nhan đề

Em hãy trả lời các câu hỏi sau:
• Tóm tắt nội dung văn bản
• Đọc nhan đề “Gió lạnh đầu mùa”, em dự đoán nhà văn sẽ kể về câu
chuyện gì? Nêu ý nghĩa của biểu tượng “gió lạnh đầu mùa”

a. Tóm tắt

Sơn và Lan sinh ra trong một gia đình khá giả. Sơn và Lan luôn
thân thiết với những đứa trẻ nghèo
Một hôm, trời bỗng chuyển lạnh, Sơn được mẹ mặc cho chiếc
áo ấm. Hai chị em ra chợ chơi thì thấy Hiên - cô bé hàng xóm

Gió lạnh

đang co ro bên cột quán với manh áo mong manh, rách tả tơi.

đầu mùa

Sơn bàn với chị Lan đem chiếc áo bông cũ. Về đến nhà, người
vú già nói với chị em Sơn mẹ đã biết chuyện.
Sợ bị mắng, Sơn và Lan đến nhà Hiên đòi áo nhưng không thấy
ai. Đến khi về nhà đã thấy mẹ con Hiên đem áo sang trả. Mẹ
Sơn đã cho mẹ Hiên vay tiền để may áo cho con.

b. Nhan đề
• Bối cảnh mùa đông, trời lạnh giá
• Là câu chuyện ấm áp về tình đời, tình người
Ý nghĩa biểu tượng “gió lạnh đầu mùa”:
® Sự lạnh lẽo của cơn gió và sự ấm áp của tình người

II. KHÁM PHÁ VĂN BẢN

1. Cảnh sinh hoạt trong gia đình Sơn ngày gió đầu mùa
HOẠT ĐỘNG CẶP ĐÔI
Em hãy trả lời các câu hỏi sau:
• Tìm và nhận xét về các chi tiết miêu tả cuộc sống của chị em Sơn.
• Sơn có cảm nhận như thế nào về sự thay đổi của cảnh vật xung quanh
cũng như khi chuyển mùa?
• Chỉ ra các chi tiết miêu tả suy nghĩ của Sơn khi nghe mẹ và vú già trò
chuyện về chiếc áo bông của em Duyên. Những suy nghĩ, cảm xúc ấy
khiến em cảm nhận được gì từ nhân vật này?

Sự thay đổi của cảnh vật xung quanh

Hôm qua giời hãy còn nắng

Qua một đêm mưa rào,

Gió vi vu, lá khô lạo xạo, trời

ấm và hanh… làm nứt nẻ

trời bỗng đổi gió bấc,

màu trắng đục, những cây

đồng

tưởng đang ở giữa mùa

lan lá rung động và hình như

đông rét mướt.

sắt lại vì rét.

ruộng,

giòn

những chiếc lá rơi.

khô

Sơn có tâm hồn tinh tế, nhạy cảm trước sự biến chuyển của
thiên nhiên, cảnh vật

Sơn nhớ em, cảm động

Về mọi người
trong gia đình
(Khi nghe mẹ và
vú già nói chuyện
về em Duyên)

và thương em quá

Sơn cảm nhận được
không khí gia đình ấm
áp, tình yêu thương

Vú già ngắm nghía cái áo,

của mẹ, của chị và cả

tay mân mê các đường

vú già.

chỉ

Là cậu bé sống giàu
Sơn thấy mẹ hơi rơm rớm

tình cảm, tinh tế,

nước mắt

biết quan sát và yêu
thương người thân

2. Hoàn cảnh đáng thương của lũ trẻ nghèo và sự
chia sẻ của hai chị em Sơn
HOẠT ĐỘNG CẶP ĐÔI
Em hãy trả lời các câu hỏi sau:
• Tìm những chi tiết miêu tả khung cảnh ở khu chợ. Qua
các chi tiết vừa tìm được, em có nhận xét gì về không
gian nơi đây?
• Những đứa trẻ ở ngoài chợ được miêu tả qua những
chi tiết nào? So sánh hoàn cảnh của những đứa trẻ
ngoài chợ với hoàn cảnh của hai chị em Sơn và nhận
xét

2. Hoàn cảnh đáng thương của lũ trẻ nghèo và sự
chia sẻ của hai chị em Sơn
HOẠT ĐỘNG CẶP ĐÔI
Em hãy trả lời các câu hỏi sau:
• Phân tích và nhận xét về thái độ của chị em
Sơn đối với lũ trẻ và thái độ của lũ trẻ đối với
chị em Sơn
• Phân tích tâm trạng của Sơn trước khi cho áo.
Theo em, tại sao Sơn thấy “ấm áp, vui vui”?

Khung cảnh khu chợ

Những đứa trẻ

Chợ vắng không, mấy

Mặc những bộ quần áo màu

cái quán chơ vơ lộng gió

nâu bạc đã vá nhiều chỗ

Rác bẩn rải rác lẫn với

Môi tím lại, những chỗ

lá rụng của cây đề

áo rách, da thịt thâm đi

Mặt đất rắn lại và nứt
nẻ, không khí rét mướt

Mỗi cơn gió đến,
run lên, hai hàm
răng đạp vào nhau

Khung cảnh mùa đông

Những đứa trẻ nghèo khổ,

lạnh lẽo ở khu chợ nghèo

thiếu thốn, tội nghiệp

Sơn và chị vẫn thân mật chơi đùa chứ không kiêu kì,

Thái độ của
chị em Sơn
đối với lũ trẻ

khinh khỉnh như các em họ của Sơn
Chị Lan giơ tay vẫy gọi cái Hiên lại chơi với mình
Chị Lan hỏi sao áo Hiên rách thế, áo lành đâu sao
không mặc

Hoà đồng, quan tâm các bạn

Thái độ lũ trẻ đối với chị em Sơn

Vui mừng

Không vồ vập
cũng

Chúng biết thân phận của

cùng trang lứa với lũ

mình, tầng lớp cách xa

trẻ nên dễ chơi cùng

so với hai chị em Sơn

Hai

chị

em

Cuộc sống của chị em Sơn đối lập với
cuộc sống của những đứa trẻ khác

Diễn biến tâm trạng của Sơn khi cho áo
“Nhớ thương đến em Duyên ngày trước vẫn
chơi cùng với Hiên, đùa nghịch ở vườn nhà.”
Động lòng thương
khi thấy hoàn cảnh
của Hiên

Nhớ đến đứa em gái
đã mất của mình

Thì

thầm

với

chị

mong muốn đem cho
Hiên cái áo bông cũ

“Mẹ cái Hiên rất nghèo, chỉ có

“Trong lòng tự nhiên

nghề đi mò cua bắt ốc thì lấy đâu

thấy ấm áp vui vui”

ra tiền mà sắm áo cho con nữa”

Sơn thấy “ấm áp vui vui”

Cậu cảm thấy mình đã

Là hành động nhỏ

làm được một việc tốt,

nhưng cũng thấy được

việc có ích có thể giúp

tấm lòng nhân ái của

ích cho Hiên

nhân vật

Sự chia sẻ, giúp đỡ người khác
trước hết sẽ mang đến niềm vui,
hạnh phúc cho chính người “cho”