Nếu một ngày nào đó, em
phải xa gia đình, xa quê
hương, em sẽ nhớ về điều
gì nhất? Vì sao?

- Thanh Thảo-

I

TÌM HIỂU CHUNG
1. Tác giả
2. Tác phẩm

II

TÌM HIỂU VĂN BẢN

1. Tìm hiểu về đặc điểm thơ 4 chữ trong văn bản
2. Hình ảnh người mẹ qua kí ức của con
3. Tình cảm của con dành cho mẹ và quê hương
III

TỔNG KẾT

1.Nghệ thuật
2.Nội dung

I

TÌM HIỂU CHUNG

1 Tác giả
1

- Thanh Thảo (1946), tên khai sinh là
Hồ Thành Công.

2

- Quê quán: Quảng Ngãi.

3

- Trực tiếp cầm súng chiến đấu  am
hiểu và viết rất sâu sắc về vấn đề
chiến tranh và người lính

4

- Tư duy thơ cách tân, suy tư sâu sắc

I

TÌM HIỂU CHUNG

1 Tác giả
5

- Tác phẩm tiêu biểu: Những người
đi tới biển; Dấu chân qua trảng cỏ;
Những ngọn sóng mặt trời…

Xa nhà đã mấy năm

Ôi mùi vị quê hương

Thèm bát xôi mùa gặt

Con quên làm sao được

Khói bay ngang tầm mắt

Mẹ già và đất nước

Mùi xôi sao lạ lùng.

Chia đều nỗi nhớ thương.

Mẹ ở đâu, chiều nay

Cây nhỏ rừng Trường Sơn

Nhặt lá về đun bếp

Hiểu lòng nên thơm mãi …

Phải mẹ thổi cơm nếp
Mà thơm suốt đường con.

I

TÌM HIỂU CHUNG

2 Tác phẩm

- Xuất xứ……………………………......
- Thể loại…………………………….....
- Phương thức biểu đạt……………….
- Bố cục…………………………………

In trong tập thơ “Dấu
chân qua tràng cỏ” -2015

XUẤT
XỨ

BỐ
CỤC

5 chữ/ ngũ ngôn
THỂ
LOẠI

2 phần
PTBĐ

Biểu cảm

Xa nhà đã mấy năm

Ôi mùi vị quê hương

Thèm bát xôi mùa gặt

Con quên làm sao được

Khói bay ngang tầm mắt

Mẹ già và đất nước

Mùi xôi sao lạ lùng.

Chia đều nỗi nhớ thương.

Mẹ ở đâu, chiều nay

Cây nhỏ rừng Trường Sơn

Nhặt lá về đun bếp

Hiểu lòng nên thơm mãi …

Phải mẹ thổi cơm nếp
Mà thơm suốt đường con.

Phần 1: (2 khổ đầu)
 Hình ảnh người mẹ
qua kí ức của con

Phần 2: (2 khổ cuối)
 Tình cảm của
người con dành cho
mẹ và quê hương.

II

TÌM HIỂU CHI TIẾT

1 Tìm hiểu về đặc điểm thơ năm chữ trong văn bản “Gặp lá cơm
nếp”

So sánh đặc

ĐẶC ĐIỂM

điểm của bài

Cách chia khổ thơ

Đồng dao mùa

Số tiếng trong mỗi
dòng

xuân và Gặp lá

Cách gieo vần

cơm nếp.

Cách ngắt nhịp

ĐỒNG DAO MÙA GẶP LÁ CƠM
XUÂN
NẾP

ĐẶC ĐIỂM

ĐỒNG DAO MÙA XUÂN

GẶP LÁ CƠM NẾP

Cách chia khổ thơ

9 khổ (7 khổ có 4 dòng; 1
khổ có 2 dòng; 1 khổ có 3
dòng)

4 khổ (4 khổ; 1 khổ đặc biệt,
chỉ có 2 dòng thơ)

Số tiếng trong mỗi
dòng

4 tiếng

5 tiếng/ dòng

Cách gieo vần

vần chân

vần chân, vần liền
-> tạo nhạc điệu cho bài thơ

Cách ngắt nhịp

chủ yếu là nhịp chẵn (2/2)
kết hợp với 1/3

linh hoạt, biến tấu trên nền
nhịp 2/3.

Thơ năm chữ góp phần thể hiện cảm xúc của bài thơ:
+ Tấm lòng của người con đối với quê hương, đất nước và người
mẹ của mình.
+ Tình cảm được thực hiện hóa bằng hành động thực tiễn: người
con trực tiếp cầm súng vào chiến trường để đấu tranh, để bảo vệ
quê hương, đất nước…

II

TÌM HIỂU CHI TIẾT

2 Hình ảnh người mẹ qua kí ức của con

Xa nhà đã mấy năm
Thèm bát xôi mùa gặt
Khói bay ngang tầm mắt
Mùi xôi sao lạ lùng.

Mẹ ở đâu, chiều nay
Nhặt lá về đun bếp
Phải mẹ thổi cơm nếp
Mà thơm suốt đường con.

a. Hoàn cảnh của người con
- Người con xa nhà, trên đường hành
quân, gặp lá cơm nếp - hương vị lá
cơm nếp
- Nhớ làn khói xôi mùa gặt

Xa
Xanhà
nhà đã mấy năm
bátxôi
xôimùa
mùagặt
gặt
Thèm bát
Khói
Khói bay
bay ngang
ngang tầm
tầm mắt
mắt
Mùi
Mùixôi
xôi sao lạ lùng.

- Nhớ hình ảnh mẹ nấu xôi bên bếp
lửa.

a. Hoàn cảnh của người con
- Người con xa nhà, trên đường hành
quân, gặp lá cơm nếp - hương vị lá
cơm nếp
- Nhớ làn khói xôi mùa gặt
- Nhớ hình ảnh mẹ nấu xôi bên bếp
lửa.

 Hoàn cảnh đặc biệt
mà người lính trải
qua trong chiến tranh
 Tâm hồn tinh tế, ý
thức trách nhiệm với
quê hương, đất nước.

b. Hình ảnh của người mẹ

Mẹ ở đâu, chiều nay
Nhặt lá về đun bếp
Phải mẹ thổi cơm nếp
Mà thơm suốt đường con.

b. Hình ảnh của người mẹ
Tìm những
câu
thơ
miêu
tả
hình
ảnh
người mẹ
trong khổ 2

Những câu
thơ đó cho
em
cảm
nhận đó là
người
mẹ
như thế nào?

Tác giả đã
sử
dụng
BPNT nào
trong khổ
thơ?

Nhận xét về
cảm
xúc,
tình
cảm
của người
con.

b. Hình ảnh của người mẹ
- Câu hỏi  nỗi băn khoăn, day dứt
của người con khi không được ở bên
chăm sóc mẹ.
- Hành động của me:
+ Nhặt lá
+ Đun bếp
Động từ + Liệt kê
+ Thổi cơm
 Gợi hình ảnh người mẹ nghèo tần tảo,
lam lũ, dành cho con tất cả yêu thương

Mẹ ở đâu, chiều nay
Mẹ ở đâu, chiều nay
đunbếp
bếp
Nhặt lá
lá về đun
Nhặt
thổi cơm
cơm nếp
Phải mẹ thổi
Mà thơm suốt đường con.

b. Hình ảnh của người mẹ
Mà thơm suốt đường con.
- Tình mẹ khắc sâu trong tim đã nối
liền khoảng cách.
 Khổ 2: nỗi nhớ mẹ, xót xa trước sự
vất vả của mẹ, trân trọng những tình
cảm mà mẹ dành cho mình…

Mẹ ở đâu, chiều nay
Nhặt lá về đun bếp
Phải mẹ thổi cơm nếp
Mà thơm suốt đường con.
Mà thơm suốt đường con.

II

TÌM HIỂU CHI TIẾT

3 Tình cảm của con dành cho mẹ và quê hương

Ôi mùi vị quê hương
Con quên làm sao được
Mẹ già và đất nước
Chia đều nỗi nhớ thương.
Cây nhỏ rừng Trường Sơn
Hiểu lòng nên thơm mãi …

II

TÌM HIỂU CHI TIẾT

3 Tình cảm của con dành cho mẹ và quê hương

* Khổ 3

Tìm những từ
ngữ thể hiện
cảm xúc trực
tiếp của người
con? Nhận xét
về cảm xúc
đó.

Em hiểu “mùi vị
quê hương” được
nhắc đến trong
khổ thơ thứ 3 là
gì?

Em có cảm nhận
như thế nào về
tình cảm của
người con dành
cho gia đình, quê
hương và đất
nước?

- “Ôi”
 Thán từ thể
hiện sự xúc
động trào dâng
- “quên làm sao
được”
 Tình cảm trân
trọng của người
con

“Mùi vị quê hương”
 hương vị lá cơm
nếp  gắn liền với
hình ảnh của mẹ,
của kỉ niệm, của
quê hương  trở
thành biểu tượng
của quê hương.

Mẹ già và đất nước/
Chia đều nỗi nhớ
thương  hình ảnh
sóng đôi  thái độ
trân trọng dành cho
cả hai người mẹ:
người mẹ nơi quê
nhà và bà mẹ Tổ
quốc.

 Thể hiện tình yêu gia đình, yêu quê hương tha
thiết hòa quyện với tình yêu đất nước.
 Hình ảnh quê hương, đất nước hiện lên
chân thật, gần gũi, gắn với hình bóng lam
lũ, tảo tần của người mẹ.
 Vẻ đẹp tâm hồn của người con.

Hiểu lòng nên thơm mãi …

Cây nhỏ rừng Trường Sơn

* Khổ 4
- Số dòng trong khổ thơ
cuối có gì khác biệt so
với các khổ thơ trên?

- 2 dòng

- Biện pháp tu từ nào
được sử dụng trong khổ
thơ? Cho biết tác dụng
của biện pháp tu từ đó.

- Biện pháp nhân hóa: Cỏ
cây cũng thấu hiểu nỗi nhớ
của người lính.

- Dấu ba chấm cuối
bài thơ có tác dụng
gì? 

- Tình cảm của nhà thơ
dường như chưa bộc lộ hết,
chưa cất lên hết thành lời, để
lại dư âm sâu lắng trong
lòng người đọc.

 Nhận xét
chung:
Tình cảm
cao
đẹp
của người
con dành
cho người
mẹ và quê
hương

- Bốn khổ thơ cũng mang lại
cho người đọc bức chân dung
tâm hồn của người lính: tinh
tế, nhạy cảm, yêu gia đình,
yêu quê hương đất nước mình
tha thiết.

Người
mẹ
Quê
hương

Đất
nước

Cảm xúc của bài thơ
phát triển như thế
nào qua bốn khổ?

Hoàn cảnh khơi
nguồn cảm xúc

Sự đồng cảm
của thiên nhiên
và con người

Nỗi niềm nhớ
thương mẹ

Suy ngẫm về tình
yêu quê hương

III

TỔNG KẾT

- Thể thơ năm chữ (tiếng) ngắn gọn,
vần chân, nhịp linh hoạt.
- Từ ngữ, hình ảnh dung dị.
- Biện pháp tu từ: nhân hóa, liệt kê…

III

TỔNG KẾT

- Tình cảm gia đình hòa quyện
không thể tách rời với tình yêu
quê hương.
- Vẻ đẹp tâm hồn người lính thời
chống Mĩ.

Theo em, các yếu
tố cần chú ý khi
đọc bài thơ năm
chữ (tiếng)?

Các yếu tố cần chú ý khi
đọc bài thơ năm chữ
(tiếng)
- Thể thơ
+ Mỗi dòng gồm năm chữ (tiếng). Số
lượng dòng không hạn chế. Có thể chia
khổ hoặc không.
+ Vần chân: nhiều kiểu gieo vần (vần
liền, vần cách, vần hỗn hợp…).
+ Nhịp: thường ngắt 2/3 hoặc 3/2 đồng
thời ngắt linh hoạt phù hợp với cảm xúc.
- Bố cục
- Nhan đề bài thơ
- Trạng thái cảm xúc
- Từ ngữ, hình ảnh, biện pháp tu từ…

(1) Em hãy đóng vai người con – người lính viết một
lá thư gửi người mẹ đang ngày đêm trông ngóng,
mong chờ (Đoạn văn khoảng 5-7 câu).
(2) Viết đoạn văn nêu cảm nghĩ về tình cảm của người
con đối với người mẹ trong bài thơ “Gặp lá cơm nếp”.

Viết về mẹ, có biết bao bài thơ thật ấm áp, xúc động, nhưng đến khi đọc Gặp
lá cơm nếp của nhà thơ Thanh Thảo, lòng ta càng nhớ mẹ nhiều, càng thấm thía
tình mẫu tử thiêng liêng đặt trong hoàn cảnh chiến tranh chia cắt. Người con
trong bài thơ đang ở một hoàn cảnh thật đặc biệt: anh đang trên đường hành
quân ra mặt trận thì gặp một loài cây thân thuộc – lá cơm nếp. Hương thơm và
hình ảnh loài cây nhắc anh nhớ về món ăn mẹ nấu, nhớ hương vị dẻo thơm của
quê hương, anh nhớ hình ảnh người mẹ tần tảo sớm hôm nấu cho anh nồi cơm
nếp thơm lừng. Mẹ ở đâu chiều nay / Nhặt lá về đun nếp / Phải mẹ thổi cơm nếp
– Nỗi nhớ mẹ dồn nén bao lâu bỗng òa ra. Đứa con xa nhà càng nhớ những ấm
áp của mẹ, nhớ bóng mẹ già vất vả ngược xuôi lo miếng ăn giấc ngủ cho con. Từ
tình yêu mẹ, lan tỏa ra là tình yêu quê hương đất nước: “Mẹ già và đất nước /
Chia đều nỗi nhớ thương“. Thương nhớ mẹ, người con cầm súng ra đi bảo vệ đất
nước, bảo vệ quê hương, cũng là bảo vệ cuộc sống bình yên cho gia đình, cho
người mẹ của mình. Tình yêu thương ấy thật đáng quý, thật đáng tự hào! Đấy là

Đi hết cuộc đời dài rộng này, chúng ta cũng không thể hiểu được hết công lao
của mẹ cha. Bởi vậy, đã có biết bao sáng tác ra đời để ca ngợi công ơn trời bể ấy. Tác
giả Thanh Thảo cũng viết về đề tài ấy, ngắn gọn nhưng đầy cảm xúc trong bài thơ Gặp
lá cơm nếp. Bài thơ đã ghi lại cảm xúc của người con tình cờ nghĩ đến hương vị của
mùi xôi và nhớ về mẹ. Tác giả đã xa nhà nhiều năm, thèm một bát xôi nếp mùa gặt và
nhớ về mẹ cùng những hương vị yêu dấu của làng quê. Trong tâm hồn các anh, người
mẹ là hình ảnh lớn lao nhất, đẹp đẽ nhất của quê hương. Với người lính, mẹ là suối
nguồn của yêu thương, là ánh sáng diệu kì dõi theo con suốt cuộc đời. Câu thơ "Mẹ già
và đất nước/ Chia đều nỗi nhớ thương" như cảm xúc òa khóc trong lòng nhân vật khi
nghĩ về người mẹ tảo tần và đất nước bình dị. Mẹ đã chịu một đời lam lũ, hi sinh để
dành cho con những điều đẹp đẽ nhất. Những câu thơ giản dị, ngắn gọn mà vời vợi nỗi
nhớ thương. Bài thơ "Gặp lá cơm nếp" được viết lên từ nỗi nhớ, tình yêu mà nhà thơ
dành cho mẹ. Bài thơ đã để lại nhiều cảm xúc trong lòng độc giả

5

6

20

50

4

40

3

80
70

2

10

60

1

30

VÒNG QUAY
MAY MẮN

QUAY

Vần trong khổ thơ sau là vần gì?

Ôi mùi vị quê hương
Con quên làm sao được
Mẹ già và đất nước
Chia đều nỗi nhớ thương.

A. vần chân, vần liền, vần
cách

B. vần chân, vần liền

C. vần chân, vần lưng

D. vần lưng, vần liền

QUAY
VỀ

Cảm xúc của nhân vật người con được bộc lộ theo
trình tự nào?
A. Nhớ về mẹ  nhớ về món ăn 

B. Gặp lá cơm nếp  nhớ về món ăn

C. Nhớ về món ăn  gặp lá cơm nếp

D. Suy tư về quê hương  gặp lá

gặp lá cơm nếp  suy tư về quê
hương, đất nước.

 suy tư về quê hương,
đất nước  nhớ về mẹ.

 nhớ về mẹ  suy tư về quê hương,
đất nước.

cơm nếp  nhớ về món ăn  nhớ về
mẹ.

QUAY
VỀ

Cảm xúc trong bài thơ Gặp lá cơm nếp là gì?
A. Tình yêu gia đình hòa quyện

với tình yêu quê hương, đất nước

C. Tình cảm hàng xóm, láng giềng

QUAY
VỀ

B. Tình yêu thiên nhiên tha thiết
D. Tình đồng chí đồng đội

Biện pháp tu từ được sử dụng trong hai dòng thơ:
Cây nhỏ rừng Trường Sơn
Hiểu lòng nên thơm mãi
A. So sánh

B. Nhân hóa

C. Hoán dụ

D. Ẩn dụ

QUAY
VỀ

Hình ảnh trong bài thơ Gặp lá cơm nếp có đặc điểm:
A. Tráng lệ, hào hùng

B. Dung dị, mộc mạc

C. Thơ mộng, lãng mạn

D. Nhỏ bé, xinh xắn

QUAY
VỀ

Người mẹ trong bài thơ hiện lên là người như thế
nào?
A. Người mẹ nghèo tần tảo, lam

B. Người mẹ giàu tình yêu

C. Một người mẹ giản dị, dịu

D. Tất cả các đáp án trên

lũ

hiền

QUAY
VỀ

thương.