Khoa học tự nhiên 7

CHÀO MỪNG
CÁC EM ĐẾN VỚI
BUỔI HỌC

Cây xanh không có một “trái tim” để bơm máu đi nuôi cơ thể như ở hầu hết động vật,
vậy các chất cần thiết cho cơ thể (nước, chất khoáng và chất hữu cơ) được vận chuyển
như thế nào trong cây?

01
SỰ HẤP THỤ NƯỚC VÀ
CHẤT KHOÁNG TỪ MÔI
TRƯỜNG NGOÀI VÀO
RỄ

SỰ HẤP THỤ NƯỚC VÀ CHẤT KHOÁNG TỪ MÔI TRƯỜNG NGOÀI
VÀO RỄ
Ở đa số thực vật, sự hấp thụ nước và chất khoáng của cây diễn ra ở tế bào lông hút (là tế
bào biểu bì rễ biến dạng).

Hình. Con đường hấp thụ nước và chất khoảng từ đất vào mạch gỗ của rễ

Quan sát hình 30.1, mô tả con đường nước và chất khoáng từ đất đi vào
mạch gỗ của cây.
Mạch gỗ
Vỏ rễ

Nước
Chất khoáng

Nước và chất
khoáng
Hình 30.1

Con đường hấp thụ nước và chất khoáng từ đất vào mạch gỗ của rễ

Trả lời
Nước và chất khoáng hòa tan trong đất được hấp thụ vào rễ rồi tiếp tục được vận
chuyển theo mạch gỗ lên các bộ phận khác của cây (dòng đi lên).
Mạch gỗ
Vỏ rễ

Nước
Chất khoáng

Nước và chất
khoáng
Hình 30.1

Con đường hấp thụ nước và chất khoáng từ đất vào mạch gỗ của rễ

GHI NHỚ
Nước và chất khoáng hòa
tan trong đất được các tế
bào lông hút hấp thụ vào
rễ rồi vận chuyển từ rễ lên
thân cây và lá nhờ mạch
gỗ (dòng đi lên).

02
SỰ VẬN CHUYỂN
CÁC CHẤT TRONG
CÂY

Đọc thông tin mục II kết hợp với quan sát hình 30.2, thảo luận và hoàn thành
theo mẫu bảng 30.1.
Nước

Bảng 30.1

Chất hữu cơ

Loại mạch

Mạch gỗ

Mạch rây

Mạch gỗ

Nước và
khoáng chất
Hình 30.2

Sự vận chuyển các chất trong cây

Mạch rây

Nguồn gốc của
chất được vận
chuyển

Hướng vận chuyển
chủ yếu

Chất được vận
chuyển

Từ rễ vận chuyển
lên thân và lá cây

Nước và chất
khoáng hòa
tan

Môi trường
ngoài

Từ lá cây theo
mạch rây đến nơi
cần sử dụng hoặc
bộ phận dự trữ
trong cây

Chất hữu cơ

Được tổng
hợp từ lá

GHI NHỚ
Chất hữu cơ do lá tổng
hợp được vận chuyển đến
nơi cần dùng hoặc nơi dự
trữ nhờ mạch rây (dòng đi
xuống)

03
QUÁ TRÌNH THOÁT HƠI
NƯỚC Ở LÁ

Thoát hơi nước diễn ra
chủ yếu qua khí khổng
ở lá.
Cơ chế điều chỉnh sự
thoát hơi nước chính là
cơ chế điều tiết độ
đóng, mở của khí
khổng

HOẠT ĐỘNG ĐÓNG MỞ KHÍ KHỔNG
Quan sát hình 30.3, mô tả quá trình thoát hơi nước qua khí khổng và cho biết
độ mở của khí khổng phụ thuộc chủ yếu vào yếu tố nào.
H 2O

H 2O

Tế bào khí
khổng

H 2O

H2O
a)
Hình 30.3

b)
Khí khổng mở (a) và khí khổng đóng (b)

HOẠT ĐỘNG ĐÓNG MỞ KHÍ KHỔNG
Trả lời
H2O
Khi cây đủ nước, tế bào
khí khổng trương nước,
căng ra, làm khí khổng
mở rộng khiến hơi nước
thoát ra ngoài nhiều.

Khi tế bào khí khổng thiếu
nước sẽ xẹp xuống, khí
khổng khép bớt lại khiến
hàm lượng hơi nước thoát
ra ngoài giảm đi.

HOẠT ĐỘNG ĐÓNG MỞ KHÍ KHỔNG
Trả lời
Độ mở của khí khổng phụ thuộc chủ yếu vào hàm lượng nước trong các tế bào khí
khổng còn gọi là tế bào hạt đậu.

Ý NGHĨA SỰ THOÁT HƠI NƯỚC Ở LÁ

Câu hỏi:
Thoát hơi nước có vai trò gì đối với thực vật và đối với môi
trường

Trả lời
Nhờ có thoát hơi nước ở lá, nước được cung cấp tới từng tế bào của cây.

Ý nghĩa của sự thoát hơi
nước ở lá

Trả lời
Thoát hơi nước là động lực đầu trên của dòng đi lên, đóng vai trò như lực kéo giúp
vận chuyển dòng nước và các chất khoáng từ rễ lên lá và đến các bộ phận khác của
cây trên mặt đất.

Trả lời

Khi khổng mở rộng trong quá trình thoát hơi nước tạo điều kiện cho khí CO2
đi vào bên trong tế bào lá, cung cấp nguyên liệu cho quá trình quang hợp
và giải phóng O2 ra ngoài không khí.
CO2

Khí khổng mở
H2O

O2

Khí khổng đóng
Hình 30.4

Khí khổng mở giúp hơi nước, O2 và nước giải phóng ra
ngoài không khí và CO2 khuếch tán vào lá

Trả lời
Ngoài ra hơi nước thoát ra ngoài mang theo một lượng nhiệt nhất định giúp hạ nhiệt
độ lá cây, bảo vệ lá cây vào những ngày nắng nóng, đảm bảo cho các quá trình sinh lí
diễn ra bình thường.

Câu hỏi: Tại sao vào những ngày hè nắng nóng, khi đứng dưới bóng cây,
chúng ta có cảm giác mát mẻ, dễ chịu?

Trả lời
Do quá trình thoát hơi nước của cây vào ban
ngày giải phóng khí O2 ra ngoài không khí
đồng thời tán cây che mát nên vào ngày hè
nắng nóng, khi đứng dưới bóng cây, chúng ta
có cảm giác mát mẻ, dễ chịu.

Ghi nhớ:
Thoát hơi nước ở lá góp phần vận chuyển nước và khoáng chất trong
cây, điều hòa nhiệt độ cơ thể, giúp khí CO2 đi vào bên trong lá và giải phóng
khí O2 ra ngoài môi trường. Quá trình thoát hơi nước ở lá cây phụ thuộc vào
sự đóng mở của khí khổng.

Khí khổng mở

CO2
Khí khổng đóng
O2

H2O

04
MỘT SỐ YẾU TỐ CHỦ YẾU ẢNH HƯỞNG ĐẾN TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ
CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT

Câu hỏi
Dựa vào thông tin mục IV, trả lời câu hỏi
sau:
Kể tên một số yếu tố ảnh hưởng đến trao đổi
nước và chất dinh dưỡng ở thực vật?

Yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng hấp thụ nước và chất
dinh dưỡng ở rễ cây như:

ĐỘ ẨM CỦA ĐẤT

O2

O2
O2

Hàm lượng khí O2 trong đất

Sự trao đổi nước và chất dinh dưỡng của thực vật còn phụ thuộc
vào các yếu tố khác như:

Ánh sáng

Nhiệt độ

Độ ẩm không khí

Đất tơi xốp, thoáng khí
sẽ làm tăng khả năng
hấp thụ nước của cây

Ví dụ: Đất đỏ bazan có tầng đất dày, tơi xốp, nhiều chất dinh dưỡng, thuận lợi cho quá
trình hút nước và chất dinh dưỡng của cây trồng

Cây chỉ hút được các chất khoáng
khi chúng được hòa tan trong nước,
vì vậy, cần đảm bảo độ ẩm cho đất
để nâng cao khả năng hấp thụ chất
dinh dưỡng của cây.

Trình bày vai trò
của các yếu tố ảnh
hưởng đến trao
đổi nước và chất
dinh dưỡng ở thực
vật?

ÁNH SÁNG

Ánh sáng chủ yếu ảnh hưởng đến quá trình
thoát hơi nước ở lá với vai trò là tác nhân gây
mở khí khổng.

NHIỆT ĐỘ
Nhiệt độ ảnh hưởng đến sự hấp thụ nước ở rễ, vận chuyển nước trong thân và
thoát hơi nước ở lá.

ĐỘ ẨM KHÔNG KHÍ

Độ ẩm không khí liên quan chặt chẽ đến
quá trình thoát hơi nước ở lá, độ ẩm
không khi càng thấp thì thoát hơi nước
càng mạnh.

Vì sao trước khi trồng cây hoặc gieo hạt, người ta thường cày, bừa đất rất kĩ,
bón lót một số loại phân?

Trả lời

Trước khi trồng cây hoặc gieo hạt, người ta thường làm
đất tơi xốp và bón lót một số loại phân để tăng khả năng
giữ nước và chất dinh dưỡng cho đất tạo điều kiện tốt
cho cây sinh trưởng, phát triển cho năng suất cao.

Ghi nhớ:
Các yếu tố bên ngoài như ánh
sáng, nhiệt độ, độ ẩm đất và
không khí,... Có ảnh hưởng
đến sự trao đổi nước và chất
dinh dưỡng ở thực vật.

05
VẬN DỤNG HIỂU BIẾT VỀ
TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN
HÓA NĂNG LƯỢNG Ở THỰC
VẬT VÀO THỰC TIỄN

Ở thực vật, nhu cầu về nước, ánh sáng, chất dinh dưỡng,... khác nhau tùy loài, giai
đoạn phát triển và điều kiện thời tiết.

VÍ DỤ

Những loại rau sử dụng thân, lá làm thức ăn như rau cải, rau muống cần nhiều
nitrogen (N)

THẢO LUẬN NHÓM
01

Vì sao khi di chuyển cây trồng đi nơi khác, người ta thường cắt bớt một phần
cành, lá?
Trả lời

 Khi đánh cây bộ rễ bị tổn thương, lúc mới trồng rễ chưa hồi phục nên chưa thể hút
nước đế bù vào lượng nước vẫn bị thoát qua lá.
 Lúc đó nếu để nhiều lá, cây bị mất quá nhiều nước sẽ héo và rất dễ chết.
 Vì vậy, khi đánh cây đi trồng nơi khác, người ta phải chọn ngày râm mát, phải tỉa bớt lá
hoặc cắt bớt ngọn nhằm giảm bớt sự mất nước do thoát hơi qua lá.

Những ngày trời khô hanh, có gió mạnh cần phải
bổ sung nhiều nước cho cây

THẢO LUẬN NHÓM
02

Vì sao những ngày khô hanh, độ ẩm không khí thấp hoặc những ngày nắng
nóng cần phải tưới nhiều nước cho cây?
Trả lời
Vào những ngày khô hanh, độ ẩm không khí thấp hoặc những
ngày nắng nóng cây thoát nhiều hơi nước nên ta phải tưới nhiều
nước cho cây để
o tăng cường nước
o giữ độ ẩm cho cây

Sa mạc là nơi có điều kiện vô cùng khắc nghiệt, lượng mưa ở đây rất ít, có khi cả năm
không có mưa. Trong điều kiện khắc nghiệt đó, mỗi loài thực vật ở đây có một cách
riêng để tồn tại và phát triển. Nhiều loài có bộ rễ dài (có thể lên đến 50m), đâm sâu vào
lòng đất để tìm mạch nước ngầm. Một số loài khác lại có bộ rễ tỏa rộng hàng chục mét,
tập trung ở gần mặt đất để hứng sương đêm.

Ghi nhớ: Để cây trồng phát triển tốt, cho năng suất cao cần bón phân và tưới nước
hợp lí cho cây.

EM CÓ THỂ

Vận dụng các kiến thức đã học trong việc trồng và chăm sóc cây xanh
(xới giúp đất tơi xốp, thoáng khí; vun gốc định kì; tưới đủ nước, bón
phân hợp lý)

EM CÓ THỂ
Giải thích được tại
sao nên di chuyển cây
đi trồng nơi khác vào
ngày trời râm, mát, tỉa
bớt lá và cành cây.

CÁM ƠN CÁC EM
LẮNG NGHE