MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN 7
CÁNH DIỀU

CHỦ ĐỀ 8: TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN HOÁ
NĂNG LƯỢNG Ở SINH VẬT
Bài 25. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH
DƯỠNG Ở THỰC VẬT

MỤC TIÊU BÀI HỌC
- Dựa vào sơ đồ đơn giản mô tả được con đường hấp thụ, vận chuyển nước và chất khoáng
của cây từ môi trường ngoài vào miền lông hút, vào rễ, lên thân cây và lá cây.
- Dựa vào sơ đồ, hình ảnh, phân biệt được sự vận chuyển các chất trong mạch gỗ từ rễ lên
lá cây (dòng đi lên) và từ lá xuống các cơ quan trong mạch rây (dòng đi xuống).
- Nêu được vai trò thoát hơi nước ở lá và đóng mở khí khổng trong quá trình thoát hơi
nước.
- Nêu được một số yếu tố ảnh hưởng đến trao đổi nước và các chất dinh dưỡng ở thực vật.
- Tiến hành được thí nghiệm chứng minh thân vận chuyển nước và lá thoát hơi nước.
- Nhận biết được các yếu tố ảnh hưởng đến hút nước và khoáng ở rễ
- Vận dụng hiểu biết về trao đổi nước và khoáng của cây trong trồng trọt và chăm sóc cây
trồng

NỘI DUNG BÀI HỌC

Trao đổi nước và các
chất dinh dưỡng

Một số yếu tố ảnh
hưởng đến trao đổi
nước và dinh dưỡng
ở thực vật

Thí nghiệm vận chuyển
nước ở thân cây và thoát
hơi nước ở lá cây

Vận dụng hiểu biết
trao đổi chất và
chuyển hoá năng
lượng vào thực tiễn

4

Ai biết nhiều hơn?
1. Quan sát hình ảnh sau và nhận xét về tác dụng của nước và dinh dưỡng đối
với cây trồng?

5

2. Quan sát thí nghiệm của Gian Van Hen-mon (người Bỉ) ở hình 25.1
Gian Van Hen-mon kết
luận chất dinh dưỡng để cây lớn
lên là nước. Theo các em kết
luận của ông có đúng không?

6

Nước và dinh dưỡng khoáng rất
cần thiết đối với cây trồng, nếu
thiếu nước và dinh dưỡng khoáng
dẫn tới cây trồng sẽ còi cọc, chậm
lớn, có thể bị héo và chết. Vậy
nước và dinh dưỡng được cây hấp
thụ như thế nào? Lưu thông trong
cây ra sao?

7

Bài 25. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT

I. Trao đổi nước và các chất dinh dưỡng
1. Hấp thụ nước và chất khoáng ở thực vật
NV1. Nghiên cứu nội dung ở mục I và
các hình 25.2, 25.3, 25.4 và cho biết quá trình
trao đổi nước và khoáng ở thực vật gồm
những giai đoạn nào?
NV2. Quan sát hình 25.2 nêu con đường
hấp thụ và vận chuyển nước từ đất vào trong rễ
cây? Sự hấp thụ nước và khoáng của thực vật
thuỷ sinh (thực vật sống dưới nước) có gì khác
với thực vật sống trên cạn?
8

Bài 25. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT

I. Trao đổi nước và các chất dinh dưỡng
1. Hấp thụ nước và chất khoáng ở thực vật
NV3

Quan sát hình 25.3 và cho
biết nước, chất khoáng và chất hữu
cơ được vận chuyển trong thân như
thế nào? Nêu những điểm khác
nhau của dòng mạch gỗ và dòng
mạch rây?

9

Bài 25. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT

I. Trao đổi nước và các chất dinh dưỡng
1. Hấp thụ nước và chất khoáng ở thực vật
NV4
- Lượng nước do rễ hấp thụ có được cây sử
dụng hết không?
- Quan sát, phân tích hình 25.4 và cho biết
cấu tạo và hoạt động của tế bào khí khổng
như thế nào để phù hợp với hoạt động thoát
hơi nước?
- Việc thoát hơi nước có ý nghĩa như thế
nào đối với cây?
10

Bài 25. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT

I. Trao đổi nước và các chất dinh dưỡng
1. Hấp thụ nước và chất khoáng ở thực vật
- Thực vật trên cạn hấp thụ nước và khoáng từ
đất qua tế bào lông hút ở rễ.
- Con đường hấp thụ: Nước và chất khoáng hoà
tan → Lông hút → vỏ rễ → mạch gỗ của rễ.
- Thực vật thuỷ sinh hấp thụ nước và khoáng
qua bề mặt tế bào biểu bì của cây.
11

I. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG
1. Hấp thụ nước và chất khoáng ở thực vật

Hãy mô tả con đường vận chuyển, hấp thụ nước và muối khoáng từ môi

I. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG

1. Hấp thụ nước và chất khoáng ở thực vật
- Nước và chất khoáng từ đất được rễ hấp thụ vào mạch gỗ nhờ lông hút
- Con đường vận chuyển nước và chất khoáng: Lông hút của rễ => Biểu bì => Thịt vỏ =>
Mạch gỗ ở rễ => mạch gỗ ở thân => mạch gỗ ở lá và các bộ phận khác của cây.

Lưu ý: Thực vật thủy sinh hấp thụ nước và chất
khoáng qua bề mặt các tế bào biểu bì của cây.

Một số loài thực vật không có lông hút ở rễ sẽ
hút nước và chất khoáng nhờ nấm rễ cộng sinh

I. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG
2. Vận chuyển nước, chất khoáng và các chất hữu cơ
Loại
mạch

Mạch
gỗ

Mạch
rây

Hướng vận
chuyển chủ
yếu

Chất được
vận chuyển

Từ rễ =>
thân, lá,...

Nước, chất
khoáng

Từ lá => cơ
quan tích lũy,
cơ quan cần
dùng

Chất hữu cơ

Nguồn gốc chất
được
vận chuyển
Được rễ hấp thụ từ
trong đất
( Từ môi trường
ngoài )
Được lá tổng hợp
nhờ quá trình
quang hợp

Bài 25. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT

I. Trao đổi nước và các chất dinh dưỡng
3. Thoát hơi nước ở lá cây
- Phần lớn nước do rễ hút vào cây được
thoát ra ngoài qua khí khổng ở lá
- Hoạt động đóng mở của khí khổng
+ Tế bào khí khổng no nước lỗ khí khổng mở
→ thoát hơi nước nhiều
+ Tế bào khí khổng ít nước thì lỗ khí đóng →
thoát hơi nước ít
- Ý nghĩa thoát hơi nước
+ Là động lực trên của dòng mạch gỗ
+ Giúp lá cây không bị đốt nóng
+ Khi thoát hơi nước khí khổng mở giúp khí CO2 đi vào15

16

17

BÀI 25: TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT.
I. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG

- Vì cây to trong những buổi trưa hè nóng bức sẽ thoát hơi nước nhiều làm giảm
nhiệt độ không khí xung quanh.
- Nước là nguyên liệu cho quang hợp và thoát hơi nước giúp lá cây không bị đốt
nóng. Vào những ngày hè nắng nóng, cây sẽ thoát hơi nước nhiều hơn, vì vậy cần
cung cấp đủ nước cho cây trồng.

BÀI 25: TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT.

Bài 25. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT

II. Thí nghiệm vận chuyển nước ở thân cây, thoát hơi nước ở lá cây
1. Thí nghiệm vận chuyển nước ở
thân cây
- Chuẩn bị:
2 cốc thuỷ tinh (cốc thuỷ tinh uống nước), nước sạch, hai lọ phẩm màu (xanh mêtylen và
nước fucshin kiềm (có thể thay bằng nước sting)), hai cây cần tây.

20

21

Tên nhóm:…………….
Các thành viên:………………………………..
BÁO CÁO KẾT QUẢ THÍ NGHIỆM
TÊN THÍ NGHIỆM…………………………………………………………..
1. Mục đích thí nghiệm……………………….…………………………….
…………………………………………………………………………………………..

2. Chuẩn bị thí nghiệm
Mẫu vật……………………………………………………………………………..
Dụng cụ, hoá chất ...…………………………………………………………...
3. Các bước tiến hành
…………………………………………………………………………………….……..
…………………………………………………………………………………………...

4. Giải thích thí kết quả thí nghiệm
…………………………………………………………….…………………………..…
…………………………………………………………………………………………..

5. Kết luận
…………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………….………………….

22

Bài 25. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT

II. Thí nghiệm vận chuyển nước ở thân cây, thoát hơi nước ở lá cây
2. Thí nghiệm chứng minh thoát hơi nước ở lá cây
- Chuẩn bị:
2 túi nilong to, 2 chậu cây nhỏ cùng loài
2 bình tam giác có nước, dầu ăn, kéo, 2 cây nhỏ còn nguyên thân lá rễ cùng loài, cùng kích
cỡ
+ GV chuẩn bị cân thăng bằng và các quả cân

23

24

25

Bài 25. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT

II. Thí nghiệm vận chuyển nước ở thân cây, thoát hơi nước ở lá cây
Các nhóm về nhà
làm thí nghiệm
theo hướng dẫn,
đưa sản phẩm lên
lớp báo cáo và làm
bản báo cáo theo
mẫu

Tên nhóm:…………….
Các thành viên:………………………………..
BÁO CÁO KẾT QUẢ THÍ NGHIỆM
TÊN THÍ NGHIỆM…………………………………………………………..
1. Mục đích thí nghiệm……………………….…………………………….
…………………………………………………………………………………………..

2. Chuẩn bị thí nghiệm
Mẫu vật……………………………………………………………………………..
Dụng cụ, hoá chất ...…………………………………………………………...
3. Các bước tiến hành
…………………………………………………………………………………….……..
…………………………………………………………………………………………...

4. Giải thích thí kết quả thí nghiệm
…………………………………………………………….…………………………..…
…………………………………………………………………………………………..

5. Kết luận
…………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………….………………….

Bài 25. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT
III. Một số yếu tố ảnh hưởng đến trao đổi nước và dinh dưỡng ở thực vật

Ánh sáng
Nhiệt độ

Độ ẩm không khí, độ
ẩm đất

Độ thoáng khí

Bài 25. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT
IV. Vận dụng hiểu biết trao đổi chất và chuyển hoá năng lượng vào thực tiễn
? Thế nào là cân bằng nước của
cây trồng?
? Khi nào cần tưới nước cho cây?
Cần tưới với lượng nước và cách
tưới như thế nào để cây sinh
trưởng phát triển tốt?
? Quan sát hình 25.10 nêu
nguyên tắc bón phân hợp lí cho
cây trồng?

Bài 25. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT

LUYỆN TẬP
Câu 1: Bộ phận thực hiện hút nước và khoáng của cây là:
A. Lá cây

B. Thân cây

C. Quả

D. Rễ cây

Câu 2: Nước được vận chuyển từ rễ lên các bộ phận phía trên nhờ:
A. Dòng mạch rây B. Dòng mạch gỗ

C. Lá cây

D. Rễ cây

Câu 3: Bộ phận thực hiện vận chuyển các chất hữu cơ tổng hợp ở lá đến cơ quan dự trữ
hoặc cơ quan sử dụng là:
A. Dòng mạch rây

B. Dòng mạch gỗ

C. Lá cây

D. Rễ cây

Bài 25. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT

LUYỆN TẬP
Câu 4: Bộ phận thực hiện nhiệm vụ thoát hơi nước của cây là:
A. Rễ cây

B. Thân cây

C. Quả

Câu 5: Đâu không phải là vai trò của thoát hơi nước?
A. Giúp đẩy nước và khoáng dưới rễ đi lên
B. Giúp lá cây không bị đốt nóng dưới ánh nắng mặt trời
C. Giúp khí CO2 đi vào cung cấp nguyên liệu cho cây quang hợp.
D. Làm cho cây bị héo vì mất nước

D. Lá cây

Bài 25. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT

VẬN DỤNG
Tình huống 1
Bạn Na mua cành hoa hồng trắng về để cắm. Mẹ bạn Na bảo phải cho
nước sạch vào bình hoa và cắt bỏ phần gốc của cành hoa trước khi cắm. Na thắc
mắc tại sao phải làm như vậy. Em hãy giải thích để bạn hiểu nhé?
Tình huống 2:
Bạn An mua hoa lay ơn màu trắng về cắm. Bạn nảy ra ý tưởng cắm hoa
vào dung dịch xanh mêtylen (màu xanh) để nhuộm hoa thành màu xanh. Em hãy
giải thích tại sao khi làm như vậy thì hoa lại có màu xanh?

Bài 25. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT

VẬN DỤNG
Tình huống 3:
Tại sao về mùa hè ngồi dưới các tán cây lớn lại mát hơn ngồi dưới mái che bằng tôn?
Tình huống 4:
Tại sao khi dịch chuyển các cây cảnh lớn đến trồng nơi khác người ta lại cắt bỏ bớt các
cành lá?