KHỞI ĐỘNG

Những bức tranh này giúp em liên tưởng đến ai? Nhân vật đó, gắn liền với trận chiến lịch
sử nào mà em biết?

Bài 19:
BƯỚC NGOẶT LỊCH SỬ ĐẦU THẾ KỈ X

Bài 19:
BƯỚC NGOẶT LỊCH SỬ ĐẦU THẾ KỈ X
1. Họ Khúc và họ Dương dựng quyền tự chủ
a. Cuộc nổi dậy của Khúc Thừa Dụ và cải cách của Khúc Hạo

Xem video
và trả lời
câu hỏi

Khúc Thừa Dụ là ai?
Khúc Thừa Dụ dựng quyền
tự chủ trong hoàn cảnh nào?

Sau khi xem xong đoạn
Khúcem
Thừa
video,
cho Dụ
biết giành
vài nét
tự chủ
như
thếđã
vềquyền
Khúc Thừa
Dụ?
Ông
giành quyền
tự chủ trong
nào?
hoàn cảnh nào?

- Khúc Thừa Dụ người ở làng Hồng Châu, Giang Ninh,
- Năm 905, được nhân dân ủng hộ, Khúc Thừa Dụ
Hải Dương. Ông là người thuộc dòng dõi gia thế, sống
khoan
thương
người,
dân mến
phục.
đã
đánhhòa,
chiếm
thành
Đại được
La rồinhân
tự xưng
là Tiết
độ
- Hoàn cảnh:Từ cuối thế kỉ IX, nhà Đường suy yếu nên khó
sứ,
xây
dựng
chính
quyền
tự
chủ.
kiểm soát được tình hình An Nam; Viên Tiết độ sứ cai trị
ta 906,
là Độcvua
Cô Đường
Tổn bị giáng
Thừa
Dụchức
- một
-nước
Năm
buộcchức;
phảỉKhúc
công
nhận
hào trưởng địa phương đã nổi dậy.
Tiết độ sứ của Khúc Thừa Dụ.

Cuộc đấu tranh giành quyền tự chủ của Họ Khúc

Hồng Châu

Cuộc đấu tranh giành quyền tự chủ của Họ Khúc

Bài 19:
BƯỚC NGOẶT LỊCH SỬ ĐẦU THẾ KỈ X
1. Họ Khúc và họ Dương dựng quyền tự chủ
a. Cuộc nổi dậy của Khúc Thừa Dụ và cải cách của Khúc Hạo
 - Năm 905, nhân cơ hội nhà Đường suy yếu, Khúc Thừa Dụ nổi dậy chiếm

thành Đại La, tự xưng Tiết độ sứ, xây dựng chính quyền tự chủ của người Việt

Việc vua nhà Đường
phong Khúc Thừa Dụ
làm tiết độ sứ có ý
nghĩa gì?

Trên danh nghĩa nhà Đường vẫn còn cai quản
đất nước ta, nhưng thực chất Khúc Thừa Dụ đã
khéo léo khẳng định quyền tự chủ của dân tộc.

Bài 19:
BƯỚC NGOẶT LỊCH SỬ ĐẦU THẾ KỈ X
1. Họ Khúc và họ Dương dựng quyền tự chủ
a. Cuộc nổi dậy của Khúc Thừa Dụ và cải cách của Khúc Hạo
 - Năm 905, nhân cơ hội nhà Đường suy yếu, Khúc Thừa Dụ nổi dậy chiếm

thành Đại La, tự xưng Tiết độ sứ, xây dựng chính quyền tự chủ của người Việt
- Năm 907, con trai ông là Khúc Hạo lên thay đã tiến hành các cải cách tiến bộ

Khúc Hạo còn gọi là Khúc Thừa Hạo là con của
Khúc Thừa Dụ, thay cha làm Tiết độ sứ vào năm
Đinh Mão 907, hết lòng chăm lo việc dân việc
nước. Nối nghiệp cha và nối chí cha, Khúc Hạo đã
đảm đương một cách tài giỏi trọng trách củng cố
nền tự chủ còn non trẻ của dân tộc Việt Nam. Khúc
Hạo kiên trì giữ vững đất nước, chăm lo xây dựng
nền tảng độc lập của dân tộc, tiến hành nhiều cải
cách quan trọng về các mặt dựa trên quan điểm
"Chính sự cốt chuộng khoan dung, giản dị, nhân
Khúc Hạo (860 - 917)

dân đều được yên vui"
(Việt sử thông giám cương mục).

• Em có nhận xét gì về các việc làm của Khúc Hạo qua sơ đồ trên ?
• Theo em, nhưng việc làm của Khúc Hạo có ý nghĩa gì ?

Chính quyền mà họ Khúc giành được có
phải chính quyền của riêng người Việt,
do người Việt nắm giữ hay không?

Là chính quyền tự chủ của người Việt

Chính quyền đó đã làm những gì có lợi
cho người Việt?

Tiến hành cải cách với chủ trương
“Chính sự cốt chuộng khoan dung,
giản dị, nhân dân đều yên vui”,...

Cuộc nổi dậy của họ Khúc đánh dấu
bước ngoặt như thế nào với người Việt?

Xây dựng nền chính quyền tự chủ
cho người Việt

Bài 19:
BƯỚC NGOẶT LỊCH SỬ ĐẦU THẾ KỈ X
1. Họ Khúc và họ Dương dựng quyền tự chủ
a. Cuộc nổi dậy của Khúc Thừa Dụ và cải cách của Khúc Hạo
 - Năm 905, nhân cơ hội nhà Đường suy yếu, Khúc Thừa Dụ nổi dậy chiếm

thành Đại La, tự xưng Tiết độ sứ, xây dựng chính quyền tự chủ của người Việt
- Năm 907, con trai ông là Khúc Hạo lên thay đã tiến hành các cải cách tiến bộ

=> Ý nghĩa: Những việc làm của họ Khúc nhằm xây dựng một chính quyền
tự chủ cho người Việt, độc lập với phong kiến phương Bắc.

Bài 19:
BƯỚC NGOẶT LỊCH SỬ ĐẦU THẾ KỈ X
1. Họ Khúc và họ Dương dựng quyền tự chủ
a. Cuộc nổi dậy của Khúc Thừa Dụ và cải cách của Khúc Hạo
b. Dương Đình Nghệ chống quân Nam Hán, củng cố nền tự chủ

Xem video và cho biết
những nét chính về
Dương Đình Nghệ

Dương Đình Nghệ (874–937)

Dương Đình Nghệ (874 - 937), người Ái Châu (Thanh
Hóa), làm tướng cho Khúc Hạo. Đời Hậu Lương, vì
Khúc Hạo chiếm cứ đất Giao Châu, nên Nam Hán Cao
Tổ Lưu Nghiễm ở đất Quảng Châu, có cớ sai 
Qua xem
em hãychiếm Giao Châu.
Lý Khắc Chính và Lý
Tri video
Thuận đánh
những
chính
Kết quả của cho
cuộcbiết
chiến
này nét
là con
trai Khúc Hạo là 
về bắt,
Dương
ĐìnhNam
Nghệ
Khúc Thừa Mỹ bị
và vua
Hán phong Lý Tiến
thay làm Thứ sử Giao Châu. Thấy vậy, tướng Dương
Đình Nghệ dấy binh lên, đánh bại được Lý Khắc Chính,
và vây hãm Lý Tiến. Và khi Lý Tiến được tướng Nam
Hán là Trần Bảo đem quân tới cứu, Dương Đình Nghệ
một lần nữa đánh bại và chém chết được Trần Bảo. Cuối
cùng là Dương Đình Nghệ đã vẻ vang giữ được thành, và
oai phong tự xưng là Tiết độ sứ của Giao Châu. Tám năm
sau, Dương Đình Nghệ, tuy thắng được ngoại xâm nhưng
lại chết vì nội phản, bị tướng của mình là 
Kiều Công Tiễn làm phản, giết chết rồi lên thay.
Tượng Dương Đình Nghệ ở Thanh Hóa

Bài 19:
BƯỚC NGOẶT LỊCH SỬ ĐẦU THẾ KỈ X
1. Họ Khúc và họ Dương dựng quyền tự chủ
a. Cuộc nổi dậy của Khúc Thừa Dụ và cải cách của Khúc Hạo
b. Dương Đình Nghệ chống quân Nam Hán, củng cố nền tự chủ
- Nguyên nhân: Năm 930, quân Nam Hán đánh chiếm nước ta, lập lại quyền cai trị.

• Dựa vào thông tin trong bài, trình bày diễn biến cuộc kháng chiến của Dương Đình Nghệ
(930 – 931)

Thanh Hoá

Bài 19:
BƯỚC NGOẶT LỊCH SỬ ĐẦU THẾ KỈ X
1. Họ Khúc và họ Dương dựng quyền tự chủ
a. Cuộc nổi dậy của Khúc Thừa Dụ và cải cách của Khúc Hạo
b. Dương Đình Nghệ chống quân Nam Hán, củng cố nền tự chủ
- Nguyên nhân: Năm 930, quân Nam Hán đánh chiếm nước ta, lập lại quyền cai
trị.
- Diễn biến và kết quả:
+ Năm 931, Dương Đình Nghệ kéo quân từ Thanh Hóa ra Bắc đánh đuổi quân Nam
Hán.
+ Cuộc kháng chiến thắng lợi, Dương Đình Nghệ tự xưng Tiết độ sứ, tiếp tục xây dựng
nền tự chủ.

Bài 19:
BƯỚC NGOẶT LỊCH SỬ ĐẦU THẾ KỈ X
1. Họ Khúc và họ Dương dựng quyền tự chủ
2. Ngô Quyền và chiến thắng Bạch Đằng năm 938
a. Kế hoạch đánh giặc
Các em xem phim tư
liệu và đọc mục “Em
có biết”- SGK, tr.83
để nắm được vài nét
về Ngô Quyền

Ngô Quyền (898- 944)

Phim tư liệu giới thiệu về Ngô Quyền
(nguồn: https://www.youtube.com/watch?v=lLfXPJ4yGZ0)

* Nhân vật lịch sử Ngô Quyền
Qua phim tư liệu và
thông tin trong SGK em
Ngô Quyền
(898-944) là người
hãy nêu những hiểu biết
Đường của
Lâmem(Sơn
Tâyvật
– Hà
về nhân
lịch Nội),
xuất thân trong
một
gia đình quý
sử Ngô
Quyền

tộc.

Ông là người tài năng, dũng
lược, có sức khỏe phi thường.
Ông là con rể của Dương Đình
Nghệ, giữ chức Thứ sử, trấn giữ
Ái châu (Thanh Hóa).

Năm 937, Dương Đình Nghệ bị một nha
tướng dưới quyền là Kiều Công Tiễn giết
hại để đoạt chức Tiết độ sứ. Hành động
phản trắc của Kiều Công Tiễn đã gây nên
một làn sóng bất bình, căm giận trong mọi
tầng lớp nhân dân. Trước hoàn cảnh đó
Ngô Quyền đã tập hợp lực lượng đưa quân
từ Ái Châu ra Đại La để giệt trừ tên phản
tặc Kiều Công Tiễn…

* Hoàn cảnh lịch sử:
- Năm 937, Kiều Công
Tiễn giết chết Dương
Đình Nghệ để đoạt chức.
- Ngô Quyền liền kéo
quân ra Bắc để tiêu diệt
Kiều Công Tiễn.
- Kiều Công Tiễn vội cho
người sang cầu cứu nhà
Nam Hán. Vua Nam Hán
nhân cớ đó, sang xâm
lược nước ta lần hai.

Cuối năm 938, sau khi nhận được tin cầu
cứu và xin làm nội gián của Kiều Công Tiễn,
mặc cho nhiều trọng thần khuyên can, vua
Nam Hán là Lưu Cung phong con trai Vạn
Vương Hoằng Tháo làm Giao Vương dẫn
một đội quân hùng mạnh vượt biển xâm
lược nước ta.

* Âm mưu, thủ đoạn của quân Nam Hán:

-

Đạo quân vua
Nam Hán đóng
ở Hải Môn

Đạo quân thuỷ
do Lưu
Hoằng
Tháo chỉ huy

Lược đồ quân Nam Hán tiến quân xâm lược nước ta

Bài 19:
BƯỚC NGOẶT LỊCH SỬ ĐẦU THẾ KỈ X
1. Họ Khúc và họ Dương dựng quyền tự chủ
2. Ngô Quyền và chiến thắng Bạch Đằng năm 938
a. Kế hoạch đánh giặc
- Năm 938, quân Nam Hán do Hoằng Tháo chỉ huy theo đường
biển ồ ạt tiến sang xâm lược nước ta.

* Kế hoạch đánh giặc của Ngô Quyền:

Ngô Quyền bảo với tướng tá: “ Hoằng Tháo là một
đứa trẻ dại, đem quân từ xa đến, quân lính mệt mỏi lại
nghe tin Kiều Công Tiễn chết nên không có người làm
nội ứng, đã mất vía trước rồi. Quân ta sức mạnh đối
địch với quân mệt mỏi, tất phá được. Song họ có lợi ở
thuyền, nếu ta không phòng bị trước thì chuyện được
thua không thể biết được”

Phim tư liệu giới thiệu sông Bạch Đằng
(Nguồn: https://www.youtube.com/watch?v=F3FjFtTkshQ)

Quan sát hình 6 và
khai thác tư liệu,
em hãy cho biết
Ngô Quyền đã
chuẩn bị kế hoạch
cho trận thủy
chiến chặn giặc
như thế nào.

Năm 938, quân Nam Hán do
Hoằng Tháo làm chủ tướng từ
Quảng Đông theo đường biển ồ ạt
tiến sang xâm lược nước ta.
Trước vận nước lâm nguy, Ngô
Quyền đã gấp rút chuẩn bị kế hoạch
đối phó với quân Nam Hán. Vùng
cửa sông Bạch Đằng được lựa chọn
để bố trí trận địa đánh giặc.
Ngô Quyền cho quân vạt nhọn cọc
lớn, đầu vạt bịt sắt, sau đó đóng
ngầm cọc ở cửa biển. Lợi dụng thủy
triều lên xuống theo tự nhiên để dễ
dàng chế ngự địch

ẰN
G
SÔ
NG
BẠ
CH
Đ

Đốn gỗ làm cọc
G
ÔN G
S
A
ẰN
CỬ CH Đ
BẠ

Mô phỏng trận địa cọc trên sông Bạch Đằng

Lược đồ sông Bạch Đằng năm 938

Bài 19:
BƯỚC NGOẶT LỊCH SỬ ĐẦU THẾ KỈ X
1. Họ Khúc và họ Dương dựng quyền tự chủ
2. Ngô Quyền và chiến thắng Bạch Đằng năm 938
a. Kế hoạch đánh giặc
- Năm 938, quân Nam Hán do Hoằng Tháo chỉ huy theo đường
biển ồ ạt tiến sang xâm lược nước ta.
- Ngô Quyền đã chọn sông Bạch Đằng để bố trí trận địa đánh
giặc.

Theo em, trận
địa cọc Bạch
Đằng sẽ gây khó
khăn gì cho
quân giặc?

- Giặc không thông thuộc địa hình, không
nắm được thủy triều trong khi quân ta làm
chủ địa hình
- Mang thái độ chủ quan, khinh địch, cậy
là nước lớn nên coi thường quân ta

Kế hoạch đánh
giặc của Ngô
Quyền chủ động
và độc đáo ở
điểm nào?

Chủ động: Xác định được quân giặc
vào nước ta theo hướng sông Bạch
Đằng, đón đánh quân xâm lược bằng
cách bố trí lực lượng hùng mạnh và
xây dựng trận địa bãi cọc ngầm trên
sông Bạch Đằng.

Độc đáo: xây dựng trận địa bãi cọc ngầm với hàng
nghìn cây cọc nhọn. Lợi dụng lúc thủy triều lên, sử
dụng thuyền nhỏ, nhẹ, dễ luồn lách ở bãi cọc để dụ
thuyền địch vào trận địa cọc ngầm. Thuyền địch to,
cồng kềnh rất khó khăn khi tìm cách thoát khỏi bãi
cọc lúc nước triều xuống.

Mùa đông năm 938, kế hoạch cho trận quyết
chiến chống lại quân Nam Hán đã được
quyết định. Dưới sự chỉ đạo của Ngô
Quyền, quân ta đã dốc toàn lực lượng dựng
thế trận ngầm trên sông Bạch Đằng với
lòng tin chắc thắng.

Bài 19:
BƯỚC NGOẶT LỊCH SỬ ĐẦU THẾ KỈ X
1. Họ Khúc và họ Dương dựng quyền tự chủ
2. Ngô Quyền và chiến thắng Bạch Đằng năm 938
a. Kế hoạch đánh giặc
b. Trừ ngoại xâm dậy sóng Bạch Đằng 
- Diễn biến, kết quả:

Dựa vào Hình 7. Lược
đồ trận Bạch Đằng năm
938 (SGK, tr.84) hãy
trình bày diễn biến, kết
quả trận chiến Bạch
Đằng năm 938

Phim hoạt hình Đại chiến Bạch Đằng
(nguồn: https://www.youtube.com/watch?v=qHpgoDfo9VA)

SÔ
NG
BẠ
CH
Đ

ẰN
G

b. Trừ ngoại xâm dậy sóng Bạch Đằng

CỬA SÔNG
BẠCH ĐẰNG

Năm 938, đoàn thuyền chiến
Nam Hán do Lưu Hoằng Tháo
chỉ huy kéo vào vùng biển
nước ta.
Lược đồ chiến thắng Bạch Đằng năm 938

b. Trừ ngoại xâm dậy sóng Bạch Đằng

Ngô Quyền cho một toán thuyền
nhỏ đánh nhử quân Nam Hán
vào cửa sông Bạch Đằng.
Lược đồ chiến thắng Bạch Đằng năm 938

b. Trừ ngoại xâm dậy sóng Bạch Đằng

Lưu Hoằng tháo thúc quân
hăm hở đuổi theo, vượt qua
bãi cọc ngầm mà không biết.

Lược đồ chiến thắng Bạch Đằng năm 938

b. Trừ ngoại xâm dậy sóng Bạch Đằng

Nước triều bắt đầu rút, Ngô Quyền
hạ lệnh dốc toàn lực lượng đánh
quật trở lại.
Quân Hán chống không nổi, rút
chạy ra biển.
Lược đồ chiến thắng Bạch Đằng năm 938

a. Kế hoạch đánh giặc
b. Trừ ngoại xâm dậy sóng Bạch Đằng 
- Diễn biến, kết quả:
+ Cuối năm 938, quân Nam Hán kéo vào nước ta theo đường biển
+ Nước triều lên, Ngô Quyền cho quân đánh nhử quân địch lọt vào
trận địa bãi cọc ngầm.
+ Nước triều xuống, ta dốc toàn lực tấn công. Giặc thua đau, phải
rút chạy về nước
Trận Bạch Đằng của Ngô Quyền đã kết thúc thắng
lợi.
- Ý nghĩa:

Biển bừng khí thế, gió đông dâng,
Giương cánh buồm thơ, vượt Bạch Đằng.
Kình sấu băm vằm, non mấy khúc,
Giáo gươm chìm gãy, bãi bao tầng.
Cửa sông hiểm yếu, trời xây dựng,
Hào kiệt công danh, đất lẫy lừng.
Việc cũ qua rồi, đầu ngoảnh lại,
Dòng sông ngắm cảnh, dạ bâng khuâng.
Thơ chữ Hán Nguyễn Trãi, dịch thơ: Tố Hữu