THƠ

MẸ

- Đỗ Trung Lai -

HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG

Trò chơi: NHANH NHƯ CHỚP
+ Chia lớp thành 4 đội.

Luật
chơi

+Yêu cầu: kể tên những bài hát, bài thơ viết
về mẹ.
+Trong thời gian 2 phút, đội nào viết được nhiều đáp
án đúng lên bảng nhất sẽ thắng cuộc.

Gia đình là cái nôi nuôi dưỡng cả đời sống vật chất lẫn tâm hồn con người.
Mỗi người lớn lên đều nhờ sự nuôi nấng, yêu thương , dạy bảo của ông bà, cha
mẹ. Đặc biệt, Trong bài học hôm nay, các em sẽ cùng nhau tìm hiểu chủ đề
tình cảm gia đình qua bài thơ viết về mẹ.

HOẠT ĐỘNG KHÁM PHÁ KIẾN THỨC
A. ĐỌC - HIỂU VĂN BĂN
I. Tìm hiểu chung
Câu 1. Nêu một số yếu tố về hình thức
của một bài thơ nói chung?
Đọc phần Kiến thức
ngữ văn trong SGK và trả
lời câu hỏi sau:

Câu 2. Nêu đặc điểm của thể thơ bốn
chữ?

HOẠT ĐỘNG KHÁM PHÁ KIẾN THỨC
A. ĐỌC - HIỂU VĂN BĂN
I. Tìm hiểu chung

1. Một số yếu
tố hình thức
của bài thơ

- Dòng thơ gồm các tiếng được sắp xếp thành
hàng; các dòng thơ có thể giống hoặc khác
nhau về độ dài, ngắn.
- Vần là phương tiện tạo tính nhạc cơ bản của
thơ dựa trên sự lặp lại (hoàn toàn hoặc không
hoàn toàn) phần vần của âm tiết. Vân có vị trí
ở cuối dòng thơ gọi là vần chân, ở giữa dòng
thơ gọi là vần lưng.

A. ĐỌC - HIỂU VĂN BĂN
I. Tìm hiểu chung

1. Một số yếu
tố hình thức
của bài thơ

- Nhịp là những điểm
ngắt hơi khi đọc một
dòng thơ. Ngắt nhịp
tạo ra sự hài hoà,
đồng thời giúp hiểu
đúng ý nghĩa của
dòng thơ.

Ví dụ

Trăm năm trong cõi
người ta,
Chữ tài chữ mệnh
khéo là ghét nhau.
Trải qua một cuộc
bể dâu,
Những điều trông
thấy mà đau đớn
lòng.

HOẠT ĐỘNG KHÁM PHÁ KIẾN THỨC
A. ĐỌC - HIỂU VĂN BĂN
I. Tìm hiểu chung

2. Thơ
bốn
chữ

- Mỗi câu gồm 4 tiếng. Số câu trong bài không hạn định.
Các khổ, đoạn trong bài được chia linh hoạt tuỳ theo nội
dung hoặc cảm xúc.
- Thích hợp với kiểu vừa kể chuyện vừa Miêu tả (Vè,
đồng dao, hát ru)
- Nhịp 2/2 (Chẵn đều)
- Vần : Kết hợp các kiểu vần: Chân, lưng, bằng....

3.Tìm hiểu về tác giả

Qua tìm hiểu ở nhà,
nêu những hiểu biết
của em về tác giả
Bình Nguyên.

ĐỖ TRUNG LAI
Đỗ Trung Lai sinh năm 1950 ở
Hà Nội
Thơ Đỗ Trung Lai là giọng thơ
truyền thống trữ tình đằm thắm
nhưng gửi gắm nhiều tâm sự,
triết lý nhẹ nhàng, tự nhiên.
Ông được giải thưởng văn học
Bộ Quốc phòng năm 1994 với
tập thơ “Đêm sông Cầu”

II. SUY NGẪM VÀ PHẢN HỒI
1. Hình ảnh người mẹ.

? Bài thơ được làm theo thể thơ
nào? Chỉ ra đặc điểm của thể thơ
đó ở các yếu tố: Số tiếng và nhịp ở
các dòng thơ; vần của bài thơ.
.

a. Hình
dáng mẹ:

Theo thời gian, cây cau ngày
càng phát triển, cao lớn, xanh
tốt. Nhưng thời gian cũng rất
khắc nghiệt, nó làm mẹ càng
ngày càng già đi. Hình ảnh mẹ
và cây cau được đặt cạnh nhau
cho thấy được sự đối lập tương
phản và nỗi xót xa của người
con khi mẹ càng ngày càng già
yếu

+ Khi con còn bé: bổ cau làm
tư.
+ Hiện tại: cau bổ làm tám
mẹ còn ngại to.
b. Hành

động của mẹ

+ Tác giả mượn hình ảnh
nhai trầu quen thuộc để khắc
họa người mẹ. Miếng trầu bổ
nhỏ gợi ra tuổi già móm mém
của mẹ.

2. Tình cảm của người con dành cho mẹ.

PHIẾU HỌC TẬP 01
Nhóm 1 + 2:
1. Em có nhận xét gì về
cách thể hiện tình cảm, cảm
xúc của người con với mẹ
trong bài thơ này?
2. Phân tích một số từ ngữ,
hình ảnh, biện pháp tu từ để
làm rõ ý kiến của em.

Nhóm 3 + 4
Ý nghĩa lời ru của mẹ
3. Chủ đề bài thơ là gì?
4. Theo em, nhà thơ muốn
gửi gắm thông điệp gì qua
bài thơ? Thông điệp ấy có ý
nghĩa như thế nào đối với
em?

Nhóm 1, 2
- Bài thơ bộc lộ nhiều cung bậc cảm xúc: Yêu thương, xót xa, ngậm ngùi trước tuổi già của mẹ; trách giận
thời gian.
- Hình ảnh mẹ trong bài thơ được đặt trong sự đối sánh với hình ảnh cau. Đối sánh trên những phương
diện: Hình dáng, màu sắc (màu lá, màu tóc); chiều cao.
Lưng còng – thẳng
Ngọn xanh rờn - đầu bạc trắng
Cao – thấp
Gần giời – gần đất
Cau khô – (mẹ) gầy
- Tác giả sử dụng những biện pháp tu từ:
Đối lập: Giữa mẹ và cau trong dáng hình, màu sắc, chiều cao..có tác dụng gợi lên một cách xót xa hình ảnh
người mẹ khi già đi, biểu đạt niềm thương cảm của người con đối với mẹ.
So sánh: Một miếng cau khô - Khô gầy như mẹ có tác dụng làm cho bài thơ tăng tính gợi hình, biểu cảm.

Nhóm 3,4

Chủ đề

Mượn hình ảnh cau, qua đó
bộc lộ tình cảm yêu thương,
xót xa, ngậm ngùi của người
con khi đối diện với tuổi già
của mẹ..

Thông điệp: thông qua việc thể hiện được
tình cảm yêu kính đối với mẹ và tâm trạng
buồn, day dứt của người con khi mẹ ngày
càng già và đến gần hơn với sự chia lìa cõi
sống, tác giả muốn gửi gắm thông điệp rằng
mỗi chúng ta hãy trân trọng giây phút bên
cạnh mẹ của mình, thể hiện tình cảm yêu
thương thông qua các hành động và lời nói
với mẹ mình. 
- Thông điệp đó đã nhắc nhở em rằng hãy
luôn biết cách thấu hiểu, quan tâm, dành
nhiều thời gian cho mẹ.
 
-

Thông điệp

Tổng kết
Nội dung
Bài thơ mượn hình ảnh cây tre quen
thuộc để khắc họa mẹ. Qua đó, bài thơ
thể hiện sự vất vả của cuộc đời mẹ,
tình yêu thương chân thành của con
dành cho mẹ và sự đau đớn, buồn tủi
khi quỹ thời gian của mẹ không còn
nhiều, dường như ngày con xa mẹ đang
đến gần.

Nghệ thuật
- Thể thơ bốn chữ.
- Lời thơ giản dị, tự nhiên.
- Hình ảnh thơ gần gũi.

VẬN DỤNG

Quan sát người thân trong gia đình của mình qua năm
tháng, em thấy họ có những thay đổi như thế nào? Em
có cảm xúc gì khi nhận ra những thay đổi ấy?

Chỉ điều thì thầm từ trái tim mới lôi kéo được trái tim người khác.
(Johann Wolfgang von Goethe)
Trái tim yêu thương là điểm bắt đầu của mọi tri thức.
(Thomas Carlyle)

Bài 10 LẮNG NGHE TRÁI TIM MÌNH
Đọc kết nối chủ điểm:
LỜI TRÁI TIM
( Trích Nhà giả kim – Paolo Coelho )

KHỞI ĐỘNG

Em hãy lắng
nghe đoạn
video sau và
lắng nghe trái
tim mình có
cảm xúc gì?

“Sợ phải đau khổ còn đau đớn hơn là chính sự đau đớn và chưa từng có trái
tim nào phải chịu đau khổ khi tìm cách thực hiện ước mơ” (Pao Coelho)

Đọc kết nối chủ điểm:

LỜI TRÁI TIM

I. TRẢI NGHIỆM CÙNG VĂN BẢN

1.Tác giả

Paulo Coelho là tiểu
thuyết gia nổi tiếng Brazil.
 

Đọc kết nối chủ điểm:

LỜI TRÁI TIM

I. TRẢI NGHIỆM CÙNG VĂN BẢN

2. Tác phẩm
Nhà giả kim là tiểu thuyết nổi tiếng nhất
của nhà văn Paulo Coelho. Tác phẩm đã được
dịch ra 67 ngôn ngữ và bán ra tới 95 triệu bản
trở thành một trong những cuốn sách bán
chạy nhất mọi thời đại.
Là câu chuyện đầy ý nghĩa về cuộc hành
trình đi tìm và chinh phục ước mơ, qua đó tác
giả gửi gắm nhiều thông điệp ý nghĩa về cuộc
đời.

Đọc kết nối chủ điểm:

LỜI TRÁI TIM

II. SUY NGẪM VÀ PHẢN HỒI

THẢO LUẬN NHÓM
Chia lớp thành 4 nhóm thực hiện nhiệm vụ ở
phiếu bài tập.
- Nhóm 1,2 thực hiện trả lời câu số 1 và 3.
- Nhóm 3,4 thực hiện trả lời câu số 2 và 4.

PHIẾU BÀI TẬP
Câu

Nội dung câu hỏi

Câu trả lời của em

1

Theo nhà luyện kim đan, vì sao cậu bé chăn
cừu cần lắng nghe tiếng nói trái tim mình?

Vì tim ở đâu thì kho báu ở đó. Vì chẳng bao
giờ bắt trái tim im lặng được. Ngay cả khi cậu
làm như không thèm nghe nó nói thì nó vẫn
luôn ở trong con người cậu, nhắc đi nhắc lại
những điều cậu nghĩ về cuộc đời và thế giới.

2

Nhà luyện kim đan khuyên cậu bé chăn cừu
làm gì để không bị trái tim đánh bất ngờ?

Hiểu rõ trái tim mình, lắng nghe nó nói, hiểu nó
muốn gì, ước mơ gì để có cách cư xử phù hợp .
Đồng tình.

3

Em có đồng tình với ý kiến của nhà luyện
kim đan “Sợ phải đau khổ còn đau đớn hơn là
Vì khi ta sống và nỗ lực theo những hoài bão,
chính sự đau khổ, và chưa từng có trái tim
nào phải chịu đau khổ khi tìm cách thực hiện khát vọng thì cuộc sống sẽ vô cùng ý nghĩa,
ước mơ” không? Vì sao?
tràn đầy hạnh phúc cho dù có chông gai.

4

Đoạn trích có nhiều lời thoại nói về sự cần
thiết của việc lắng nghe tiếng nói trái tim. Lời
thoại nào em yêu thích nhất? Vì sao?

Học sinh lựa chọn và lí giải vì sao hợp lý.

Ví dụ
- “Trái tim cậu ở đâu thì kho báu cậu tìm cũng ở đó.” 
Khi “tìm thấy trái tim mình” ấy là lúc con người tìm thấy bản ngã, tìm thấy những
mong muốn ẩn sâu thầm kín, tìm thấy chính con người mình, những gì ta tin và không
tin, những gì ta cần và không cần, những gì ta thấy đúng đắn và cả những gì ta cho là sai
trái, dở tệ. Nó sẽ dẫn đường, mở lối cho ta, để ta biết mình cần phải dũng cảm hơn, cần
phải quyết tâm hơn, cũng quyết định cho ta một đường hướng, một lý tưởng để phấn đấu
và vươn tới. Đó chính là kho báu mà vũ trụ ban tặng cho mỗi người.

“Chưa từng có trái tim nào phải chịu đau khổ khi tìm cách thực hiện ước mơ”
Khi ta cố gắng thực hiện giấc mơ, mỗi một ngày đều chan hòa niềm vui, vì mỗi giờ
qua đi đều sẽ đem ta lại gần kho tàng hơn; ta phát hiện trên đường nhiều điều mà ta
không bao giờ được thấy nếu ta không can đảm. Khi ta sống và nỗ lực theo những hoài
bão, khát vọng thì cuộc sống sẽ vô cùng ý nghĩa, tràn đầy hạnh phúc cho dù có chông
gai

Đọc kết nối chủ điểm:

LỜI TRÁI TIM

Vận dụng
Các em hãy đứng dậy tại chỗ,
hãy nhắm mắt lại, đặt bàn tay
lên trái tim mình và lắng nghe
bài nhạc. Rồi em hãy viết ra
những điều mà trái tim em
muốn nói với mẹ của mình.
(đoạn văn khoảng 7- 10 câu)