Bài 5
NHÂN DÂN CÁC DÂN TỘC HOÀ BÌNH
KHÁNG CHIẾN CHỐNG THỰC DÂN
PHÁP (1946 – 1954)
(2 tiết)

KHỞI ĐỘNG

KHỞI ĐỘNG
Sau thắng lợi của Cách mạng tháng Tám năm 1945,
Đảng bộ và nhân dân các dân tộc tỉnh Hoà Bình cùng nhân
dân cả nước bước vào thời kì mới, thời kì xây dựng, củng
cố và bảo vệ chính quyền cách mạng, tiến hành cuộc
kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp xâm lược.
Hình 5.1 và 5.2 là những hình ảnh có liên quan đến cuộc
kháng chiến chống thực dân Pháp của nhân dân các dân
tộc tỉnh Hoà Bình.
Theo em, vì sao nhân dân Hoà Bình lại xây dựng các tượng
đài trên? Em hãy chia sẻ những hiểu biết của mình về
những đơn vị hoặc nhân vật lịch sử có tên trong các tượng
đài.

NỘI DUNG CỦA BÀI HỌC
1. Công tác xây dựng, củng cố chính quyền cách mạng,
chuẩn bị cho cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực
dân Pháp (1945 – 1946)
2. Quân dân Hòa Bình chống âm mưu lập “xứ Mường
tự trị” – chiến dịch Lê Lợi.

3. Chiến dịch Hòa Bình (1951 – 1952)

HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
1. Công tác xây dựng, củng cố chính quyền cách mạng,
chuẩn bị cho cuộc kháng chiến toàn quốc (1945 – 1946)
THẢO LUẬN NHÓM
Chia lớp thành 4 nhóm, giao nhiệm vụ cho từng nhóm:

THẢO LUẬN NHÓM

Nhóm 1
Sau
Cách
mạng tháng
8/1945, tỉnh
Hòa Bình có
những thuận
lợi và thách
thức gì?

Nhóm 2
Nêu
chủ
trương và
biện pháp
chỉ đạo của
Ban Cán sự
Đảng tỉnh
trong việc
giải quyết
các
khó
khăn
của
tỉnh

Nhóm 3
Nêu và nhận
xét những
thành tựu
quan trọng
trong cuộc
bầu cử Quốc
hội khóa I ở
Hòa Bình.

Nhóm 4
Sự chuẩn bị
cho
cuộc
kháng chiến
toàn
quốc
chống thực
dân Pháp ở
Hòa
Bình
như
thế
nào?

Các nhóm thảo luận, thời gian khoảng 10 phút
TỔNG KẾT
a) Thuận lợi và khó khăn
+ Thuận lợi: nhân dân Hòa Bình vừa giành thắng lợi Cách
mạng tháng Tám, được đứng lên làm chủ, nên quyết tâm bảo
vệ thành quả của cách mạng; Ban Cán sự Đảng ra đời lãnh
đạo cuộc đấu tranh xây dựng và bảo vệ chính quyền mới.
+ Khó khăn: Quân Trung Hoa Dân quốc vào Hòa Bình tạo
cớ thực hiện âm mưu lật đổ chính quyền cách mạng, lập bộ
máy chính quyền tay sai… đời sống nhân dân khó khăn.

b) Chủ trương của Ban Cán sự Đảng
- Mở rộng và củng cố cơ sở cách mạng đi đôi với vận
động các nhà Lang cho dân được tự do khai hoang tăng
gia sản xuất, tự do tham gia các đoàn thể, đi học bình dân
học vụ, bỏ các lệ thu, phạt vô lý, tiến tới từng bước cải
thiện đời sống nhân dân.

c) Cuộc bầu cử Quốc hội khóa I ở Hòa Bình
- Cuộc bầu cử Quốc hội khoá I diễn ra ở Hoà Bình thành
công, toàn tỉnh có 90% cử tri đi bỏ phiếu.
- Đại biểu Quách Công Chẩm một cán bộ Việt Minh đồng
thời là nhân sĩ ở Hoà Bình trúng cử đại biểu Quốc hội
khoá I của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà.
- Tháng 4-1946, thi hành quyết định của Quốc hội và
Chính phủ, các địa phương trong tỉnh cùng cả nước đã tiến
hành bầu cử Hội đồng nhân dân cấp tỉnh và xã, trên cơ sở
đó chính thức cử ra Ủy ban hành chính các cấp.
- Ý nghĩa: Đây là một đợt sinh hoạt chính trị quan trọng,
một bước dân chủ hóa trong công tác xây dựng, củng cố
chính quyền các cấp ở Hòa Bình.

d) Sự chuẩn bị cho cuộc kháng chiến toàn quốc
- Tỉnh uỷ đã tăng cường một số cán bộ lên Mai Châu, phối
hợp hoạt động cùng Trung đoàn Tây Tiến (Trung đoàn 52)
đang đứng chân tại đây.
- Chọn Thạch Yên – Cao Phong làm căn cứ của tỉnh.
- Khu uỷ dự kiến chọn 6 xã vùng “Trong” của Lương Sơn
(nay là huyện Kim Bôi) làm căn cứ của khu, liên hoàn với
khu căn cứ Lạc Thuỷ.
- Ý nghĩa: Thể hiện tinh thần yêu nước và quyết tâm
kháng chiến của nhân dân các dân tộc tỉnh Hòa Bình.

2. Quân dân tỉnh Hòa Bình chống âm mưu lập “xứ
Mường tự trị” – Chiến dịch Lê Lợi
THẢO LUẬN NHÓM
Giao nhiệm vụ: hãy đọc thông tin mục 2 từ trang 36 –
37, quan sát các hình 5.5, 5.6, 5.7 và thảo luận theo nội
dung sau:
1. Nêu âm

mưu của
thực dân
Pháp lập
“xứ Mường
tự trị”

2. Nêu chủ

trương của Đảng
bộ tỉnh chống âm
mưu lập “xứ
Mường tự trị”
của thực dân
Pháp

3. Nêu những

nét chính về diễn
biến, kết quả và
ý nghĩa của
chiến dịch Lê
Lợi (1949).

HS thảo luận và hoàn thành phiếu học tập sau:
PHIẾU HỌC TẬP
CHIẾN DỊCH LÊ LỢI
Âm mưu của địch
Chủ trương của Đảng bộ
Diễn biến chính
Kết quả, ý nghĩa

PHIẾU HỌC TẬP
CHIẾN DỊCH LÊ LỢI
Âm mưu
của địch

- Tháng 4/1947, Pháp thành lập “Xứ Mường tự trị”
nhằm: bao vậy căn cứ địa Việt Bắc, chia rẽ khối đoàn kết
kháng chiến, sử dụng lang đạo như một công cụ tay sai.

- Cuối tháng 5–1948, Đảng bộ tỉnh chủ trương chiến
tranh nhân, từng bước làm thất bại âm mưu của Pháp.
Chủ trương - Thu – đông năm 1949, Liên khu III quyết định mở
của Đảng
chiến dịch Lê Lợi trên địa bàn tỉnh Hoà Bình nhằm tiêu
bộ
diệt một bộ phận sinh lực địch, phá khối ngụy binh
Mường, đánh bại âm mưu lập “Xứ Mường tự trị” của
giặc Pháp, nối liên lạc với Việt Bắc và Liên khu III, IV.
Diễn biến
chính
Kết quả, ý
nghĩa

Diễn biến
chính

- Ngày 25–11–1949, chiến dịch Lê Lợi bắt đầu. Bộ đội
chủ lực phối hợp cùng dân quân du kích tiến công các vị
trí trên đường 6, đường 12 A (thuộc các huyện Mai Đà,
Kỳ Sơn, Lạc Sơn, thị xã Hòa Bình), phá vỡ từng mảng
“Xứ Mường tự trị” của thực dân Pháp.
- Trong ngày đầu chiến dịch, các vị trí Riệc (Lạc Sơn),
Suối Rút, Mó Hẻm (Mai Đà) đã bị tiêu diệt, hàng trăm tên
giặc phải đền tội hoặc bị bắt sống, giặc ở vị trí Đồng Bến
(Kỳ Sơn) tháo chạy.

- Kết quả: ta tiêu diệt 4 tên sĩ quan Pháp, bắt sống 1 trung
đội ngụy binh, đưa 86 binh lính lầm đường trở về với
nhân dân, thu nhiều vũ khí, quân trang quân dụng khác.
Kết quả, ý Đến cuối 1–1950, chiến dịch Lê Lợi kết thúc thắng lợi.
nghĩa
- Giáng một đòn mạnh làm thất bại âm mưu lập “Xứ
Mường tự trị” của Pháp. Thắng lợi to lớn của chiến dịch
Lê Lợi tạo đà cho phong trào kháng chiến ở Hòa Bình
phát triển mạnh .

3. Chiến dịch Hoà Bình (1951 – 1952)
THẢO LUẬN CẶP ĐÔI
HS thực hiện nhiệm vụ đọc thông tin mục 3 và các hình
5.8, 5.9. Hướng dẫn hoạt động cá nhân, sau đó cho thảo
luận nhóm các vấn đề sau:
1. Chiến dịch Hòa Bình gắn với nhân vật lịch sử nào? Hiện
nay dấu tích về chiến dịch Hòa Bình ở địa danh nào? Em
hãy chia sẻ những hiểu biết của mình về nhân vật lịch sử
hoặc dấu tích của chiến dịch Hòa Bình mà em biết.
2. Nêu nét chính của chiến dịch Hòa Bình. Theo em, thắng
lợi của chiến dịch Hòa Bình có ý nghĩa lịch sử gì?

PHIẾU HỌC TẬP
CHIẾN DỊCH HÒA BÌNH (1952)
Âm mưu
của địch
Chủ trương
của Đảng
bộ
Diễn biến
chính
Kết quả, ý
nghĩa

- Chiến dịch Hòa Bình gắn với nhân vật lịch sử Cù Chính Lan, em
hãy chia sẻ hiểu biết của mình về trận đánh anh dũng của Cù Chính
Lan.
+ Anh hùng liệt sỹ Cù Chính Lan, sinh năm 1930 quê tỉnh Nghệ
An. Năm 1946, quân Pháp trở lại xâm lược nước ta, anh xin gia
nhập Vệ quốc đoàn, tình nguyện lên đường đánh giặc. Tại trận đánh
ở Giang Mỗ, xã Bình Thanh, Tiểu đội trưởng Cù Chính Lan đã anh
dũng tiêu diệt được 5 xe cơ giới, 1 xe tăng và trở thành “Dũng sĩ
diệt xe đường 6”.

+ Trong trận đánh ngày 13/12/1951, quân ta tiêu diệt 1 đại đội quân
Pháp lọt ở Hòa Bình, lúc chuẩn bị rút thì xe tăng địch tới tiếp viện
bắn dữ dội vào đội hình của ta, chặn đường rút và làm nhiều chiến sỹ
thương vong. Tại dốc Giang Mỗ, Anh Cù Chính Lan đã nhanh chóng
nhảy lên xe tăng giật nắp quăng lựu đạn hờ cho khói thuốc xì ra vài
giây rồi mới ném vào buồng lái chiếc xe tăng đang chạy. Xe tăng
mang nhãn hiệu "B2885498 USA” bốc cháy, toàn bộ giặc trong xe bị
tiêu diệt. Chiến thắng tại dốc Giang Mỗ với tinh thần anh dũng của
Anh hùng Cù Chính Lan và các chiến sỹ Tiểu đoàn 353, Trung đoàn
66 diệt xe tăng của bọn xâm lược Pháp do đế quốc Mỹ trang bị đã
mở đầu phong trào đánh xe tăng chiến đấu hiện đại của địch bằng vũ
khí thông thường.
+ Ngày 19/5/1952, tại Đại hội Chiến sỹ thi đua toàn quốc lần thứ
nhất, liệt sỹ Cù Chính Lan là 1 trong 7 người đầu tiên trên toàn quốc
được Chủ tịch nước truy tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang
nhân dân .

PHIẾU HỌC TẬP
CHIẾN DỊCH HÒA BÌNH (1951 - 1952)
Âm mưu của
địch

Tháng 11/1951, thực dân Pháp tấn công ở Hòa Bình
với âm mưu nối lại "hành lang Đông - Tây”; lập "Xứ
Mường tự trị” để phá hoại khối đoàn kết dân tộc.

Chủ trương
của Đảng bộ

T.Ư Đảng chỉ thị đánh địch trên cả hai mặt trận là Hòa
Bình và vùng đồng bằng Bắc Bộ. Ngày 24/11/1951,
Tổng Quân ủy quyết định mở chiến dịch Hòa Bình. 

Diễn biến
chính
Kết quả, ý
nghĩa

Diễn biến
chính

- Chiến dịch bắt đầu từ ngày 10/12/1951 đến ngày
25/2/1952, quân ta tổ chức nhiều cuộc tiến công:
+ Trận phục kích tại xóm Dụ (xã Mông Hoá, huyện Kỳ
Sơn, nay thuộc thành phố Hoà Bình) ngày 11/12/1951,
Đại đội 16 bộ đội địa phương phối hợp cùng Tiểu đoàn
616 tiêu diệt 2 trung đội lính Âu – Phi, phá huỷ 10 xe
quân sự, giải thoát trên 100 đồng bào bị địch bắt đi làm
phu phen.
+ Trong trận đánh ngày 13/12/1951 tại dốc Giang Mỗ,
Bình Thanh,quân ta tiêu diệt 1 đại đội quân Pháp.

Kết quả, ý
nghĩa

+ Chiến dịch Hòa Bình thắng lợi góp phần đập tan hành
lang Đông – Tây của địch, làm thất bại âm mưu "lấy
người Việt đánh người Việt” của thực dân Pháp.
+ Góp phần tô thắm truyền thống đánh giặc giữ nước của
đồng bào các dân tộc tỉnh Hòa Bình.

LUYỆN TẬP
Câu 1. Sau Cách mạng tháng Tám năm 1945, Tỉnh ủy Hòa
Bình đã chọn căn cứ địa nào làm căn cứ của tỉnh?
A. Mường Khói.
B. Mường Diềm.
C. Tu Lý – Hiền Lương.
D. Thạch Yên – Cao
Phong.
Câu 2. Khu ủy chọn 6 xã của huyện Kim Bôi ngày nay để
A. làm căn cứ của Khu.
C. Làm căn cứ của huyện.

B. làm căn cứ của tỉnh.
D. làm căn cứ của cả nước.

Câu 3. Lần đầu tiên người dân Hòa Bình được thực hiện
quyền làm chủ là
A. đi bầu cử Quốc hội khóa I .
B. đi bầu cử Hội đồng nhân dân.
C. sản xuất tại chiến khu cách mạng.
D. chiến đấu cùng các đơn vị chính quy.
Câu 4. Chiến dịch nào ở Hòa Bình đã phá từng mảng lớn “xứ
Mường tự trị” của thực dân Pháp?
A. Hòa Bình.
B. Lê Lợi.
C. Tây Bắc.
D. Quang Trung.
Câu 5. Chiến dịch nào ở Hòa Bình đánh bại âm mưu lập “xứ
Mường tự trị” của thực dân Pháp?
A. Hòa Bình.
B. Lê Lợi.
C. Tây Bắc.
D. Quang Trung.