BÀI 1: PHƯƠNG PHÁP VÀ KĨ NĂNG HỌC TẬP
MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN

DỤNG CỤ QUAN SÁT

DỤNG CỤ ĐO

PHÂN LOẠI

DỤNG CỤ ĐO THỜI TIẾT

Môn Khoa học tự nhiên là môn học về các sự vật
và hiện tượng trong thế giới tự nhiên nhằm hình
thành và phát triển các năng lực khoa học tự
nhiên: nhận thức khoa học tự nhiên, tìm hiểu tự
nhiên và vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học vào
cuộc sống. Để học tốt môn Khoa học tự nhiên các
em
cầnĐểsửhọc
dụng
những
phương
năng
Trả lời:
tốt môn
Khoa
học tự pháp
nhiên và
cáckĩ
em
cần
nào?
nắm rõ phương pháp tìm hiểu tự nhiên và các kĩ năng

tiến trình học tập môn Khoa học tự nhiên:
- Phương pháp tìm hiểu tự nhiên là cách thức tìm hiểu
các sự vật, hiện tượng trong tự nhiên và đời sống, chứng
mình được các vấn đề trong thực tiễn bằng các dẫn

- Phương pháp này gồm các bước
sau:
1. Đề xuất vấn đề cần tìm hiểu
2. Đưa ra dự đoán khoa học để giải
quyết vấn đề
3. Lập kế hoạch kiểm tra dự đoán
4. Thực hiện kế hoạch kiểm tra dự
đoán

- Một số kĩ năng tiến trình học tập môn
Khoa học tự nhiên:
+ Kĩ năng quan sát, phân loại.
+ Kĩ năng liên kết một số vấn đề.
+ Kĩ năng đo đạc,thực hiện thí nghiệm.
+ Kĩ năng dự báo.

I. Phương pháp tìm hiểu tự nhiên
Hãy sắp xếp theo trình tự đúng các bước trong phương pháp tìm hiểu tự nhiên:
11
22
33
44
55

• •ĐềĐưa
xuấtravấn
đề cùng
tìmhọc
hiểu
dự đoán
khoa
để giải quyết vấn đề
• •Đưa
ra hiện
dự đoán
khoa học
Thực
kế hoạch
kiểmđểtragiải
dựquyết
án vấn đề
• •Lập
hoạch
tra tìm
dự án
Đề kế
xuất
vấn kiểm
đề cùng
hiểu
• •Thực
kế hoạch
kiểmvà
tratrình
dự án
Viết hiện
báo cáo,
thảo luận
bày khi được yêu cầu
• Viết báo cáo, thảo luận và trình bày báo cáo khi được
• Lập kế hoạch kiểm tra dự án
yêu cầu

Thảo luận nhóm (5p), hoàn thành bài tập sau vào phiếu học tập:

Sắp xếp nội dung các thông tin khi nghiên cứu sự hòa tan của một số chất rắn theo
các bước của phương pháp tìm hiểu tự nhiên.
- Tìm hiểu khả năng hòa tan của muối ăn, đường, đá vôi (dạng bột) trong nước.
- Dự đoán trong số các chất muối ăn, đường, đá vôi (dạng bột), chất nào tan, chất
nào không tan trong nước?
- Thực hiện các bước thí nghiệm: rót cùng một thể tích nước (khoảng 5 mL) vào
ba ống nghiệm. Thêm vào mỗi ống nghiệm khoảng 1 gam mỗi chất trên và lắc đều
khoảng 1 – 2 phút. Quan sát và ghi lại kết quả thí nghiệm. So sánh và rút ra kết
luận.
- Đề xuất thí nghiệm để kiểm tra dự đoán (chuẩn bị dụng cụ, hóa chất và các bước
thí nghiệm).
- Viết báo cáo và trình bày quá trình thực nghiệm, thảo luận kết quả thí nghiệm.

Trả lời: Cách sắp xếp đúng là:
- Tìm hiểu khả năng hòa tan của muối ăn, đường, đá vôi
(dạng bột) trong nước.
- Dự đoán trong số các chất muối ăn, đường, đá vôi (dạng
bột), chất nào tan, chất nào không tan trong nước?
- Đề xuất thí nghiệm để kiểm tra dự đoán (chuẩn bị dụng
cụ, hóa chất và các bước thí nghiệm).
- Thực hiện các bước thí nghiệm: rót vào cùng một thể
tích nước (khoảng 5 mL) vào ba ống nghiệm. Thêm vào
mỗi ống nghiệm khoảng 1 gam mỗi chất rắn và lắc đều
khoảng 1 – 2 phút. Quan sát và ghi lại kết quả thí
nghiệm. So sánh và rút ra kết luận.
- Viết báo cáo và trình bày quá trình thực nghiệm, thảo

 

Tên các bước
Bước 1

Nội dung

 

 

 

 

Bước 2
Bước 3
Bước 4
Bước 5

 

Tên các bước
Bước 1

 Đề xuất vấn đề cùng
tìm hiểu

Nội dung
  Tìm hiểu khả năng hòa tan của muối ăn, đường, đá vôi
(dạng bột) trong nước

Bước 2

Đưa ra dự đoán khoa Dự đoán trong số các chất muối ăn, đường, đá vôi
học để giải quyết vấn đề (dạng bột), chất nào tan, chất nào không tan trong
nước?

Bước 3

Lập kế hoạch kiểm tra Đề xuất thí nghiệm để kiểm tra dự đoán (chuẩn bị
dụng cụ, hóa chất và các bước thí nghiệm)
dự án

Bước 4

Thực hiện kế hoạch   Thực hiện các bước thí nghiệm. Quan sát và ghi lại kết
quả thí nghiệm. So sánh và rút ra kết luận.
kiểm tra dự án

Bước 5

Viết báo cáo, thảo luận Viết báo cáo và trình bày quá trình thực nghiệm, thảo
luận kết quả thí nhiệm.
và trình bày báo cáo

II. Một số kĩ năng tiến trình học tập môn KHTN

Các kĩluận
năng nhóm,
mà các nhà
khoa học
dụngmảnh
trong quá
trình
nghiên
cứu
Thảo
sử dụng
kĩ sử
thuật
ghép
hoàn
thành
thườngvụ
được
là kĩ
năng tiến trình. Một số kĩ năng tiến trình cơ bản
nhiệm
củagọi
mỗi
nhóm.
thường1:
được
áp sát,
dụngphân
trongloại
nghiên cứu là kĩ năng: quan sát, phân loại,
Nhóm
Quan
đo và dự báo.
Nhóm 2: Liên kết
Nhóm 3: Đo
Nhóm 4: Dự báo
Đối với mỗi kĩ năng cần làm rõ đặc điểm, hoàn thành câu hỏi
(bài tập) yêu cầu trong mỗi kĩ năng.
Thời gian thảo luận cho nhóm chuyên gia là 15p, thời gian
thảo luận cho nhóm mảnh ghép là 15p.

1. Kĩ năng quan sát, phân loại

1. Quan sát Hình 1.2 và cho biết hiện tượng nào là hiện tượng tự nhiên thông
thường trên Trái Đất? Hiện tượng nào là thảm họa thiên nhiên gây tác động xấu
đến con người và môi trường?
2. Em hãy tìm hiểu và cho biết cách phòng chống và ứng phó của con người trước
thảm họa thiên nhiên ở Hình 1.2

Trả lời 1:
- Hiện tượng tự nhiên thông thường trên Trái
Đất: mưa to kèm theo sấm, sét.
- Hiện tượng là thảm họa thiên nhiên gây tác
động xấu đến con người và môi trường: Cháy
rừng, hạn hán.
+ Cháy rừng trực tiếp giết chết các loài động vật
– thực vật, hủy hoại nơi cư trú tự nhiên của
chúng, gây mất cân bằng sinh thái; ảnh hưởng
đến kinh tế và cơ sở hạ tầng quốc gia. Cháy rừng
thải ra các khí như sulfur dioxide, carbon
dioxide, khói bụi,… ảnh hưởng trực tiếp tới sức
khỏe con người. Bên cạnh đó, khí carbon dioxide

+ Hạn hán có thể gây nên xói lở đất, hủy
hoại các loài thực vật, động vật, quần cư
hoang dã, làm giảm chất lượng không khí,
nước. Hạn hán ảnh hưởng sâu sắc đối với
ngành sản xuất nông nghiệp (thiếu nước
làm giảm diện tích gieo trồng, giảm năng
suất cây trồng, giảm sản lượng cây trồng).
Các nhà máy thủy điện cũng gặp nhiều
khó khăn trong quá trình vận hành để
phát điện. Hạn hán còn gây thiếu nước
sinh hoạt cho người dân và các khu công

Trả lời 2:
- Một số biện pháp phòng chống cháy rừng:
+ Tăng cường tuyên truyền, giáo dục nâng cao ý thức,
trách nhiệm trong công tác phòng cháy chữa cháy.
+ Kiểm soát việc sử dụng lửa trong rừng và gần rừng của
người dân, nhất là việc đốt nương làm rẫy;
+ Nghiêm cấm các hoạt động sử dụng lửa gây nguy cơ
cháy rừng như đốt lửa trại; đốt lửa đuổi ong lấy mật …
+ Trồng rừng và bảo vệ rừng.

- Một số biện pháp phòng chống, khắc phục hạn hán:
+ Sử dụng hợp lí, tiết kiệm nước trong sản xuất cũng
như trong sinh hoạt.
+ Quy hoạch tưới tiêu hợp lý, xây dựng đồng ruộng có
khả năng tăng cường giữ nước trong đất và tuyển lựa
được các giống cây trồng có nhiều khả năng chịu hạn.
+ Trồng rừng và bảo vệ rừng để điều hòa dòng chảy
trong sông ngòi và dưới đất.

.

Trồng rừng phủ xanh đất trống, đồi trọc

2. Kĩ năng liên kết

Cột ( A )

Cột ( B )

1. Nước được cấu tạo từ hai
nguyên tố là oxygen và hydrogen.
Nước có

c) vai trò quan trọng trong quá trình
quang hợp của cây xanh.

2. Nhân địa cầu được cấu tạo chủ
yếu từ hợp kim của sắt và nickel,

a) người ta cho rằng đây cũng
chính là nguyên nhân tạo ra từ
trường của Trái Đất.

3. Lựa chọn phân bón cho cây trồng

b) dựa trên nhu cầu của cây trồng
trong từng thời kì sinh trưởng và
phát triển.

3. Kĩ năng đo
Hoạt động trang 9 SGK: Đo và xác định khối lượng.
Chuẩn bị: cân điện tử.
Tiến hành: đo khối lượng cuốn sách Khoa học tự nhiên 7 bằng cân điện tử.
Thảo luận nhóm, hoàn thành bảng mẫu

Các bước để thực hiện phép đo:
+ Bước 1: Ước lượng để lựa chọn dụng cụ/thiết bị đo phù
hợp.
+ Bước 2: Thực hiện phép đo, ghi kết quả đo và xử lí số liệu
đo.
+ Bước 3: Nhận xét độ chính xác của kết quả đo căn cứ vào
loại dụng cụ đo và cách đo.
+ Bước 4: Phân tích kết quả và thảo luận về kết quả nghiên
cứu thu được.

Học sinh tự thực hiện thí nghiệm
Hướng dẫn cách đo:
- Khối lượng cuốn Khoa học tự nhiên 7 khoảng từ 1 –
2 kg: sử dụng cân điện tử
- Đặt cuốn sách lên cân điện tử và nhìn kết quả trên
cân
- Thực hiện phép đo 3 lần và ghi kết quả vào bảng
=> Nhận xét: Khối lượng của cuốn sách (kết quả trung
bình) gần bằng kết quả thu được sau mỗi lần đo.

4. Kĩ năng dự báo
Câu hỏi 1 trang 10 SGK: Khí carbon
dioxide là nguyên nhân chính gây ra sự ấm
lên của Trái Đất do hiệu ứng nhà kính.
Quan sát Hình 1.3 và cho biết nguyên nhân
nào làm phát thải khí nhà kính nhiều nhất.
Hãy tìm hiểu và đề xuất biện pháp giảm sự
phát thải khí carbon dioxide từ nguồn này.
 
Câu hỏi 2 trang 10 SGK: Tìm hiểu thông
tin trên Internet về nhiệt độ trung bình toàn
cầu của Trái Đất trong khoảng 100 năm qua
và suy luận về nhiệt độ của Trái Đất tăng
hay giảm trong vòng 10 năm tới.

Trả lời câu 1:
- Nguyên nhân làm phát thải khí nhà kính:
+ Sản xuất điện và nhiệt
+ Khai thác rừng và các hoạt động khác trên mặt đất
+ Sản xuất công nghiệp
+ Giao thông
+ Xây dựng
+ Các nguồn năng lượng khác

- Biện pháp giảm sự phát thải khí carbon dioxide
+ Tái sử dụng và tái chế
+ Trồng cây xanh và bảo vệ tài nguyên rừng
+ Thay thế các loại bóng đèn truyền thống bằng đèn LED
+ Hạn chế sử dụng lò sưởi và điều hòa nhiệt độ
+ Sử dụng năng lượng sạch: năng lượng mặt trời, năng lượng gió,
năng lượng nước,...
+ Hạn chế sử dụng túi nylong
+ Cải tạo, nâng cấp cơ sở hạ tầng
+ Ứng dụng các công nghệ mới trong việc bảo vệ Trái Đất

Trả lời câu 2:
Trong khoảng 100 năm qua, nhiệt độ trung bình
Trái Đất đã tăng khoảng 0,90C (nhiệt độ năm
2018 so với giai đoạn 1951 - 1980). Với xu thế
này, dự đoán trong khoảng 10 năm tới, nhiệt độ
sẽ tiếp tục tăng.

IV. Báo cáo thực hành
1. Viết báo cáo thực hành
Viết báo cáo theo mẫu sau:
Họ và tên:
Ngày…..tháng……năm….:
Lớp:
BÁO CÁO THỰC HÀNH:
1.Mục đích thí nghiệm:
2.Chuẩn bị:
3. Các bước tiến hành:
4.Kết quả:
-Bảng số liệu :nếu có
-Tính toán :nếu có
-Nhận xét,kết luận
5.Trả lời câu hỏi:nếu có

Hãy viết báo cáo bài thực hành: Quan sát và phân biệt một số loại tế
bào đã học trong môn Khoa học tự nhiên ở lớp 6
a. Mục đích thí nghiệm: quan sát, tìm hiểu và phân biệt một số loại tế bào
b. Chuẩn bị
- Thiết bị, dụng cụ:
+ Kính hiển vi có vật kính 40x và kính lúp
+ Nước cất đựng trong cốc thủy tinh
+ Đĩa petri
+ Các dụng cụ: giấy thấm, lamen, lam kính, ống nhỏ giọt, kim mũi mác, thìa inox,
dao mổ.
- Mẫu vật:
+ Củ hành tây

+ Trứng cá

c. Các bước tiến hành
* Làm tiêu bản, quan sát và vẽ tế bào biểu bì hành tây

+ Bước 1: Dùng dao mổ tách lấy một vảy hành, sau đó tạo một
vết cắt hình vuông nhỏ kích thước 7-8 mm ở mặt trong của vảy
hành. Sử dụng panh/kim mũi mác lột nhẹ lớp tế bào trên cùng
của vết cắt (lớp tế bào biểu bì).
+ Bước 2: Đặt lớp tế bào này lên lam kính đã nhỏ sẵn một giọt
nước cất rồi đậy lamen lại bằng cách trượt lamen từ một cạnh Sử
dụng giấy thấm để thấm phần nước thừa.
+ Bước 3: Đặt lam kính lên bàn kính của kính hiển vi và quan
sát ở vật kính 10x rồi chuyển sang vật kính 40x.

* Quan sát và vẽ tế bào trứng cá

+ Bước 1: Dùng thìa lấy một ít trứng cá cho vào đĩa peptri.
+ Bước 2: Nhỏ một ít nước vào đĩa.
+ Bước 3: Dùng kim mũi mác khoắng nhẹ để trứng cá tách rời nhau.
+ Bước 4: Quan sát tế bào trứng cá bằng mắt thường hoặc bằng kính lúp.

+ Bước 5: Vẽ hình tế bào em quan sát được.
d. Kết quả
Các em thực hành và điền kết quả
e. Trả lời các câu hỏi (nếu có)

- HS hoạt động cặp: lập dàn ý chi tiết
cho báo cáo thuyết trình về vai trò của
đa dạng sinh học đã học trong KHTN
6.

Vai trò của đa dạng sinh học
a. Vai trò của đa dạng sinh học trong tự nhiên
- Giúp duy trì và ổn định sự sống trên Trái Đất: Các loài
sống trong cùng khu vực có quan hệ khăng khít đảm bảo
sự tồn tại và ổn định của hệ sinh thái.
- Rừng tự nhiên điều hòa khí hậu, bảo vệ đất, nước, trong
tự nhiên và là nơi ở của nhiều động vật.
- Nấm và vi khuẩn phân hủy xác sinh vật và chất thải hữu
cơ làm đất thêm màu mỡ và làm sạch môi trường.

b. Vai trò của đa dạng sinh học đối với con người
- Đảm bảo sự phát triển bền vững của con người:
+ Cung cấp nước, lương thực, thực phẩm.
+ Tạo môi trường sống thuận lợi cho con người.
- Tạo nên cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp phục vụ du lịch,
nghỉ dưỡng.
- Làm giảm ảnh hưởng của thiên tai và khí hậu khắc
nghiệt.

Vận dụng

1. Khi em đi kiểm tra sức khỏe, bác sĩ dùng ống nghe để
nghe nhịp tim của em. Thực tế bác sĩ đã nghe được
những gì? 

Thực tế bác sĩ đã nghe:
 Hoạt động của tim truyền máu đến phổi
 Tiếng tim do sự co bóp tim mà ra
 

Vận dụng về nhà
? Tìm hiểu một số sự vật hoặc hiện tượng tự nhiên theo
phương pháp nghiên cứu khoa học.